ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia បូជនីយកិច្ចទី៣ (ចន្លោះឆ្នាំ១១៨៩ ដល់ ១១៩២) គឺជាការប៉ុនប៉ងខាងយោធាមួយ ដែលដឹកនាំដោយព្រះចៅហ្វីលីពទី២ នៃប្រទេសបារាំង ព្រះចៅរីឆាដទី១ នៃប្រទេសអង់គ្លេស និងព្រះចៅអធិរាជហ្វ្រីដេរិក បាបារ៉ូសា ក្នុងគោលដៅដណ្តើមដែនដីបរិសុទ្ធមកវិញ បន្ទាប់ពីក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានដណ្តើមយកដោយស៊ុលតង់សាឡាឌីន នៃរាជវង្សអាយយូប៊ីដ ក្នុងឆ្នាំ១១៨៧។

ដោយសារយុទ្ធនាការនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយព្រះមហាក្សត្រធំៗច្រើនអង្គដោយផ្ទាល់ តាម Wikipedia បូជនីយកិច្ចទី៣ ក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា «បូជនីយកិច្ចនៃបណ្តាព្រះមហាក្សត្រ» (Kings' Crusade)។ ការបាត់បង់ក្រុងយេរូសាឡឹមនៅឆ្នាំ១១៨៧ គឺជាកម្លាំងជំរុញចម្បងដែលធ្វើឲ្យមហាអំណាចនានានៅអឺរ៉ុបខាងលិច សម្រេចចិត្តរៀបចំយុទ្ធនាការយោធាថ្មីនេះទៅកាន់តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សមរភូមិសំខាន់នៃបូជនីយកិច្ចទី៣ ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងដែនដីបរិសុទ្ធ ដែលជាលំហភូមិសាស្ត្រនៅចន្លោះអឺរ៉ុប និងអាស៊ី។ តាមផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រដែល Wikipedia បានបង្ហាញ នៅប្រមាណឆ្នាំ១១៩០ ចក្រភពរបស់សាឡាឌីន និងបណ្តារដ្ឋចំណុះរបស់ព្រះអង្គ បានលាតសន្ធឹងយ៉ាងធំទូលាយលើតំបន់នេះ។ ទឹកដីដែលត្រូវបានដណ្តើមយកពីបណ្តារដ្ឋបូជនីយកិច្ច (Crusader states) នៅចន្លោះឆ្នាំ១១៨៧ ដល់ ១១៨៩ ត្រូវបានសម្គាល់ជាពណ៌ផ្កាឈូក ខណៈដែលទឹកដីរបស់ពួកបូជនីយកិច្ចដែលនៅរស់រានមានជីវិតរហូតក្រោយការសោយទីវង្គតរបស់សាឡាឌីន ត្រូវបានសម្គាល់ជាពណ៌បៃតងខ្ចី។

អ្នកចូលរួមដ៏សំខាន់ៗក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នេះ រួមមានព្រះមហាក្សត្រអឺរ៉ុបបីអង្គដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ និងស៊ុលតង់សាឡាឌីន ជាមេដឹកនាំនៃរាជវង្សអាយយូប៊ីដ ដែលជាគូប្រឆាំងចម្បងរបស់បណ្តាកងទ័ពបូជនីយកិច្ច។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

បូជនីយកិច្ចទី៣ មិនមែនជាយុទ្ធនាការដំបូងបង្អស់នៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាឡើយ។ ផែនទីឆ្នាំ១១៤០ ដែល Wikipedia បានផ្តល់ជូន មានចំណងជើងថាជាស្ថានភាពនៃតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាប៉ុន្មានឆ្នាំមុនពេលបូជនីយកិច្ចទី២ ចាប់ផ្តើម ដែលបង្ហាញថា មុនពេលយុទ្ធនាការឆ្នាំ១១៨៩–១១៩២ មានបូជនីយកិច្ចពីមុនៗរួចមកហើយ។ ចំណុចរបត់ដ៏ធំសម្រាប់បូជនីយកិច្ចទី៣ គឺការដួលរលំនៃក្រុងយេរូសាឡឹមនៅក្នុងឆ្នាំ១១៨៧ នៅពេលដែលស៊ុលតង់សាឡាឌីនបានដណ្តើមយកទីក្រុងនេះពីកណ្តាប់ដៃនៃបណ្តារដ្ឋបូជនីយកិច្ច។

តាម Wikipedia បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១១៨៧ ព្រះចៅហ្វីលីពទី២ នៃបារាំង ព្រះចៅរីឆាដទី១ នៃអង់គ្លេស និងព្រះចៅអធិរាជហ្វ្រីដេរិក បាបារ៉ូសា បាននាំមុខការឆ្លើយតបខាងយោធារួមគ្នា ដោយចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការនៅឆ្នាំ១១៨៩ និងអូសបន្លាយរហូតដល់ឆ្នាំ១១៩២។ Wikipedia បានពណ៌នាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះថាជា «ការប៉ុនប៉ង» ដណ្តើមដែនដីបរិសុទ្ធមកវិញ ដែលជាការបញ្ជាក់ថា យុទ្ធនាការនេះស្ថិតក្នុងស្ថានភាពប្រយុទ្ធដ៏ស្មុគស្មាញ មិនមែនជាការដណ្តើមបានដោយងាយស្រួលឡើយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការដឹកនាំដោយព្រះមហាក្សត្រចំនួនបីអង្គ បង្ហាញពីការប្រមូលផ្តុំធនធានខាងនយោបាយ ហិរញ្ញវត្ថុ និងយោធាយ៉ាងច្រើន ដែលជាមូលហេតុធ្វើឲ្យយុទ្ធនាការនេះទទួលបានឈ្មោះហៅក្រៅថា «បូជនីយកិច្ចនៃបណ្តាព្រះមហាក្សត្រ»។ បូជនីយកិច្ចទី៣ ក៏បានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃសិល្បៈ និងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនផងដែរ។ តាមរូបភាពដែល Wikipedia បានចងក្រង សាត្រាស្លឹករឹតបារាំងមួយចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ១៣៣៧ បានគូររូបកងទ័ពរបស់សាឡាឌីន ដែលស្តែងចេញពីការចងចាំរបស់អឺរ៉ុបចំពោះយុទ្ធនាការនេះ រីឯសាត្រាស្លឹករឹត Varka និង Golshah ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៣ នៅតំបន់អាណាតូលៀខាងសែលជុក ក៏បានពណ៌នាឈុតចម្បាំងនៃសម័យកាលនោះផងដែរ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌យោធានៃពិភពលោកមជ្ឈិមបូព៌ាក្នុងយុគសម័យនោះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បូជនីយកិច្ចទី៣ នៅតែជាប្រធានបទសិក្សាដ៏សំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក ជាពិសេសស្តីពីទំនាក់ទំនងរវាងអឺរ៉ុប និងពិភពលោកមូស្លីមក្នុងសម័យមជ្ឈិមសម័យ។ អ្នកអានដែលតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិ អាចជួបប្រទះពាក្យ «បូជនីយកិច្ច» ជាញឹកញាប់ នៅពេលមានការរាយការណ៍អំពីជម្លោះ ការទូត ឬការពិភាក្សាស្តីពីឋានៈនៃក្រុងយេរូសាឡឹម និងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។ ការយល់ដឹងពីព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១១៨៩–១១៩២ ជួយឲ្យអ្នកអានមានមូលដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងការតាមដានបញ្ហាទាំងនេះ ទោះជាប្រទេសកម្ពុជាមិនមានទំនាក់ទំនងផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រដោយផ្ទាល់ជាមួយបូជនីយកិច្ចក៏ដោយ។