ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia បន្ទាយ Ticonderoga ដែលដើមឡើយមានឈ្មោះថា Fort Carillon គឺជាបន្ទាយរាងផ្កាយដ៏ធំមួយពីសតវត្សទី១៨ ដែលត្រូវបានសាងសង់ដោយបារាំងនៅតំបន់ច្រកតូចចង្អៀតមួយ ក្បែរចុងខាងត្បូងនៃបឹង Champlain ក្នុងភាគខាងជើងរដ្ឋ New York សហរដ្ឋអាមេរិក។ តាម Wikipedia បន្ទាយនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅចន្លោះខែតុលា ឆ្នាំ១៧៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៧៥៧ ដោយវិស្វករយោធាបារាំង-កាណាដា Michel Chartier de Lotbinière ក្នុងអំឡុងដំណាក់កាលអាមេរិកខាងជើងនៃសង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ ដែលគេស្គាល់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកថាជា សង្គ្រាមបារាំងនិងឥណ្ឌា។

បន្ទាយនេះមានសារៈសំខាន់ខាងយុទ្ធសាស្ត្រយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអំឡុងជម្លោះអាណានិគមសតវត្សទី១៨ រវាងចក្រភពអង់គ្លេសនិងបារាំង ហើយបានដើរតួនាទីសំខាន់ម្ដងទៀតនៅក្នុងសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិក។ ក្រោយមកវាបានក្លាយជាទីតាំងទេសចរណ៍ និងជាតំបន់អភិរក្សប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia បន្ទាយ Ticonderoga ស្ថិតនៅលើចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រមួយនៅចំណុចប្រសព្វនៃផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ រវាងបឹង Champlain និងបឹង Lake George ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា «កូនសោ» សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងច្រករបៀងផ្លូវទឹករវាងជ្រលងទន្លេ Hudson និងតំបន់ទន្លេ Saint Lawrence ។ ឈ្មោះ "Ticonderoga" មកពីពាក្យភាសា Iroquois ថា "tekontaró:ken" ដែលមានន័យថា «ត្រង់ចំណុចប្រសព្វនៃផ្លូវទឹកពីរ»។ បច្ចុប្បន្ន តំបន់នេះស្ថិតក្នុងក្រុង Ticonderoga រដ្ឋ New York ដែលមានប្រជាជនរស់នៅក្នុងទីក្រុងតូចមួយ ហើយសេដ្ឋកិច្ចភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើទេសចរណ៍ និងកសិកម្ម។ បន្ទាយនេះខ្លួនឯងគ្មានប្រជាជនរស់នៅទេ ប៉ុន្តែជាកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលទាក់ទាញភ្ញៀវរាប់ម៉ឺននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការសាងសង់បន្ទាយ Carillon ដោយបារាំងបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៧៥៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់វិស្វករ Michel Chartier de Lotbinière ដើម្បីគ្រប់គ្រងផ្លូវទឹកយុទ្ធសាស្ត្រនេះ ហើយបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៧៥៧។ កំឡុងសង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ (សង្គ្រាមបារាំងនិងឥណ្ឌា) នៅថ្ងៃទី ៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៧៥៨ កងទ័ពអង់គ្លេសដែលមានចំនួនច្រើនជាងបានវាយប្រហារបន្ទាយនេះ ប៉ុន្តែត្រូវបានកម្លាំងបារាំងក្រោមការបញ្ជារបស់ឧត្តមសេនីយ៍ Louis-Joseph de Montcalm ការពារដោយជោគជ័យនៅក្នុងសមរភូមិ Carillon ដ៏បង្ហូរឈាម។ ប៉ុន្តែមួយឆ្នាំក្រោយមក នៅឆ្នាំ១៧៥៩ អង់គ្លេសបានវាយត្រឡប់មកវិញ ហើយបារាំងបានដកថយដោយបំផ្លាញបន្ទាយមួយផ្នែក។ អង់គ្លេសបានកាន់កាប់និងជួសជុលបន្ទាយ ហើយប្ដូរឈ្មោះថា Fort Ticonderoga ។

នៅដើមសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិក បន្ទាយនេះស្ថិតក្រោមការយាមដោយទាហានអង់គ្លេសមួយកងតូច។ នៅថ្ងៃទី ១០ ឧសភា ១៧៧៥ ក្រុមបដិវត្តន៍ Green Mountain Boys ដឹកនាំដោយ Ethan Allen រួមជាមួយ Benedict Arnold បានវាយប្រហារដោយភ្ញាក់ផ្អើល ហើយដណ្ដើមបានបន្ទាយដោយគ្មានការបាញ់ច្រើន។ តាម Wikipedia កាំភ្លើងធំដែលរឹបអូសបានត្រូវបានដឹកទៅកាន់ទីក្រុង Boston ដោយលោក Henry Knox ហើយបានជួយឱ្យលោក George Washington បង្ខំឱ្យអង់គ្លេសដកថយពីទីនោះ។

នៅឆ្នាំ១៧៧៧ ឧត្តមសេនីយ៍ John Burgoyne របស់អង់គ្លេសបានដឹកនាំកងទ័ពធំមកដណ្ដើមបន្ទាយ Ticonderoga ឡើងវិញ ដោយប្រើកលល្បិចដាក់កាំភ្លើងធំនៅលើកម្ពស់ជិតខាង បង្ខំឱ្យកងទ័ពអាមេរិកដកថយ។ ក្រោយមក ក្រោយការចុះចាញ់របស់ Burgoyne នៅ សារ៉ាតូហ្គា (Saratoga) អង់គ្លេសបានបោះបង់បន្ទាយជាអចិន្ត្រៃយ៍។ បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍ បន្ទាយត្រូវបានបោះបង់ចោល ហើយបាក់បែករហូតដល់សតវត្សទី១៩។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ តាម Wikipedia បន្ទាយ Ticonderoga ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអង្គការមិនស្វែងរកប្រាក់ចំណេញមួយឈ្មោះ Fort Ticonderoga Association ហើយជាសារមន្ទីរបើកទូលាយ និងត្រូវបានចាត់ទុកជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ (U.S. National Historic Landmark)។ កន្លែងនេះមានការតាំងពិពណ៌អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា ការបង្ហាញកាំភ្លើងធំ និងកម្មវិធីផ្សេងៗទៀត។ ទេសចរណ៍ពីការទស្សនាបន្ទាយនេះផ្ដល់ប្រភពចំណូលសំខាន់ដល់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក Ticonderoga និងតំបន់ជុំវិញ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ បន្ទាយ Ticonderoga បានបង្ហាញខ្លួនក្នុងស្នាដៃសិល្បៈដូចជា គំនូរទិដ្ឋភាពជិត Ticonderoga របស់វិចិត្រករ Thomas Cole ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨២០ ហើយត្រូវបានអបអរនៅលើត្រាប្រៃសណីយ៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ ក្នុងឱកាសខួប ២០០ ឆ្នាំ។ បន្ទាយនេះក៏ជានិមិត្តរូបដ៏សំខាន់នៃការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យរបស់អាមេរិក ហើយទាក់ទាញអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនិងភ្ញៀវទេសចរមកពីទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse បន្ទាយ Ticonderoga អាចមើលទៅដូចជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រឆ្ងាយពីតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប៉ុន្តែវាជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្អនៃការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌពិភពលោក និងជាផ្នែកមួយនៃការអប់រំអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាសកល។ ដូចគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាដែលមានសម្បត្តិវប្បធម៌ដូចជាតំបន់អង្គរ ការថែរក្សាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្របែបនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ បច្ចុប្បន្ន អង្គការគ្រប់គ្រងបន្ទាយបន្តការជួសជុលនិងពង្រីកកម្មវិធីអប់រំ ដោយមានការគាំទ្រពីអ្នកស្ម័គ្រចិត្តនិងការបរិច្ចាគ។ ការទស្សនាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជាបន្ទាយ Ticonderoga អាចផ្តល់មេរៀនដ៏មានតម្លៃអំពីលក្ខណៈយុទ្ធសាស្ត្រ និងការផ្លាស់ប្តូរភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ដែលអាចពាក់ព័ន្ធនឹងព្រឹត្តិការណ៍បច្ចុប្បន្នផងដែរ។