ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រពៃណី គឺជាប្រព័ន្ធនៃជំនឿ ឬឥរិយាបថដែលត្រូវបានបញ្ជូនបន្តពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយក្នុងក្រុមមនុស្ស ឬសង្គម ដោយមានអត្ថន័យជានិមិត្តរូប ឬសារៈសំខាន់ពិសេស ដែលមានប្រភពពីអតីតកាល។ តាមវិគីភីឌា ប្រពៃណីគឺជាផ្នែកមួយនៃការបង្ហាញវប្បធម៌ និងរឿងព្រេងប្រជាប្រិយ ហើយឧទាហរណ៍ទូទៅរួមមានថ្ងៃឈប់សម្រាក សម្លៀកបំពាក់ដែលមានន័យក្នុងសង្គម និងបទដ្ឋានសង្គមដូចជាការស្វាគមន៍ជាដើម។ ប្រពៃណីអាចបន្តវត្តមាន និងវិវត្តរាប់ពាន់ឆ្នាំ។ ពាក្យ «ប្រពៃណី» ខ្ចីពីភាសាឡាតាំង "tradere" ដែលមានន័យថា បញ្ជូន ប្រគល់ ឬផ្ទេរសម្រាប់រក្សាទុក។

ទោះបីជាគេច្រើនសន្មតថាប្រពៃណីមានប្រវត្តិបុរាណយូរលង់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រពៃណីជាច្រើនត្រូវបានបង្កើតដោយចេតនា មិនថាសម្រាប់គោលបំណងនយោបាយ ឬវប្បធម៌ ក្នុងរយៈពេលខ្លីៗក៏មាន។ វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ថា វិញ្ញាសាសិក្សាផ្សេងៗប្រើពាក្យនេះតាមរបៀបផ្សេងៗគ្នា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រពៃណីជាញឹកញាប់មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ក្រុមជនជាតិ និងសហគមន៍នានា។ ភាសានីមួយៗតែងផ្ទុកនូវរឿងរ៉ាវ បទចម្រៀង និងទំនៀមទម្លាប់ដែលបន្តវេនគ្នាតាមរយៈការនិយាយតៗគ្នា។ នៅតាមតំបន់ជនបទ សហគមន៍មូលដ្ឋានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវពិធីកាល និងរបាំប្រពៃណីដែលបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួន។ ឧទាហរណ៍ដូចជាការសម្ដែងរបាំប្រពៃណីឥណ្ឌាក្នុងរូបភាពខាងលើ ដែលជាការសម្ដែងរឿងព្រេងប្រវត្តិសាស្ត្រ ពង្រឹងការចងចាំរួម និងសារៈសំខាន់នៃប្រពៃណីក្នុងសហគមន៍មូលដ្ឋាន។ កត្តាភូមិសាស្ត្រក៏កំណត់រូបរាងប្រពៃណីដែរ ដូចជាពិធីបុណ្យប្រមូលផលដែលអាស្រ័យលើរដូវកាល និងបរិស្ថានធម្មជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ទោះបីប្រពៃណីខ្លះមានឫសគល់ពីបុរាណក៏ដោយ ក៏ការសិក្សាបែបប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញថា ប្រពៃណីជាច្រើនត្រូវបាន «បង្កើត» ក្នុងសម័យទំនើប។ គំនិតនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «ការបង្កើតប្រពៃណី» ដែលពន្យល់ពីការប្រើប្រាស់ទំនៀមទម្លាប់ដោយរដ្ឋ ឬឥស្សរជនដើម្បីកសាងអត្តសញ្ញាណជាតិ ជាពិសេសនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ និងទី២០។ ឧទាហរណ៍ដូចជា ពាក់គ្រឿងសម្គាល់ជាតិ ទង់ជាតិ និងពិធីបុណ្យជាតិនានា សុទ្ធតែជាការបង្កើតថ្មីដែលធ្វើឡើងដើម្បីបង្រួបបង្រួមប្រជាជន។

ពាក្យ «ប្រពៃណី» មានដើមកំណើតពីភាសាឡាតាំង «tradere» ដែលមានន័យថា «បញ្ជូន» បង្ហាញពីគោលការណ៍នៃការផ្ទេរចំណេះដឹង និងទំនៀមទម្លាប់ពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀត។ នៅក្នុងបរិបទសាសនា ប្រពៃណីដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការថែរក្សាការបង្រៀន និងការអនុវត្តដែលបានបន្តរាប់ពាន់ឆ្នាំ ដូចដែលគេឃើញនៅក្នុងសាសនាធំៗជាច្រើន។ រូបភាពខាងក្រោមបង្ហាញពីពិធី slametan នៅឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលជាប្រពៃណីគោរពដូនតាមុនខែរ៉ាម៉ាដាន ដោយរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលឥស្លាម និងជំនឿមុនឥស្លាម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ប្រពៃណីមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងវប្បធម៌ ហើយក៏អាចជំរុញសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈទេសចរណ៍ ពិធីបុណ្យ និងការផលិតសិប្បកម្មប្រពៃណី។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រពៃណីជាផ្នែកនៃការបង្ហាញវប្បធម៌ និងរឿងព្រេង ដែលជួយពង្រឹងសាមគ្គីភាពសង្គម និងតម្លៃសីលធម៌។ ជាក់ស្តែង បុណ្យណូអែលបែបប៉ូឡូញ ជាមួយអាហារពិសេស និងការតុបតែងដើមណូអែល បានក្លាយជាប្រពៃណីតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៨ ដើមសតវត្សរ៍ទី១៩ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះបានរួមចំណែកដល់សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ និងវិស័យទេសចរណ៍ផងដែរ។

ទន្ទឹមនេះ សម្ពាធពីសាកលភាវូបនីយកម្ម និងរបៀបរស់នៅទំនើបបានធ្វើឲ្យប្រពៃណីជាច្រើនត្រូវប្រឈម។ ដូច្នេះហើយ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការអភិរក្ស ដូចជាការកត់ត្រា និងការផ្សព្វផ្សាយតាមប្រព័ន្ធអប់រំ គឺជាមធ្យោបាយដ៏សំខាន់ដើម្បីរក្សាប្រពៃណីទាំងនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងពិភពលោកសម័យទំនើប ប្រពៃណីត្រូវបានពិភាក្សាយ៉ាងផុលផុស។ អ្នកខ្លះចាត់ទុកប្រពៃណីជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអត្តសញ្ញាណ ខណៈអ្នកខ្លះទៀតយល់ថាប្រពៃណីខ្លះអាចហួសសម័យ ឬបង្កភាពអយុត្តិធម៌។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រពៃណីអាចត្រូវបានបង្កើតដោយចេតនាសម្រាប់គោលបំណងនយោបាយ ហើយនេះឃើញច្បាស់ក្នុងចលនាជាតិនិយម ឬរបបផ្តាច់ការមួយចំនួន។ នៅកម្ពុជា ក្រោយរបបខ្មែរក្រហម ការស្តារឡើងវិញនូវប្រពៃណី ដូចជារបាំអប្សរា និងការត្បាញហូល មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការកសាងអត្តសញ្ញាណជាតិឡើងវិញ។

សព្វថ្ងៃ បច្ចេកវិទ្យា និងបណ្តាញសង្គមអាចជាឧបករណ៍ដែលជួយផ្សព្វផ្សាយ ឬបំផ្លាញប្រពៃណី។ ប្រពៃណីចាស់ៗដូចជាថ្ងៃសប្ប័ទរបស់ជនជាតិយូដា (រូបភាពខាងក្រោម) បានបន្តអស់រយៈពេលជាង ៣ ៣០០ ឆ្នាំ ដោយបង្ហាញថា ប្រពៃណីអាចសម្របខ្លួននិងរស់រានក្នុងសម័យទំនើប។ ការយល់ដឹងអំពីប្រពៃណីជួយឲ្យយើងវាយតម្លៃពីអតីតកាល និងជ្រើសរើសអ្វីដែលគួររក្សាសម្រាប់អនាគត។