ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំឆ្លងដែន (Transnational Organized Crime — TOC) សំដៅទៅលើសកម្មភាពឧក្រិដ្ឋដែលរៀបចំឡើងដោយក្រុម ឬបណ្តាញបុគ្គលធ្វើការឆ្លងកាត់ព្រំដែនប្រទេស ដើម្បីរៀបចំនិងអនុវត្តអាជីវកម្មខុសច្បាប់។ តាមវីគីភីឌា ក្រុមឧក្រិដ្ឋទាំងនេះប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាដែលរៀបចំជាប្រព័ន្ធ និងអំពើពុករលួយ ដើម្បីសម្រេចគោលដៅរកប្រាក់ចំណេញខុសច្បាប់។ ឧក្រិដ្ឋកម្មនេះមានផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខជាតិ សុខភាពសាធារណៈ និងបរិស្ថាន។

យោងតាមវីគីភីឌា ទម្រង់ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនទូទៅរួមមាន ៖ ការជួញដូរគ្រឿងញៀន (ការដឹកជញ្ជូន និងចែកចាយសារធាតុញៀនឆ្លងកាត់ទ្វីប) ការជួញដូរអាវុធ (ការលក់អាវុធខុសច្បាប់) ការជួញដូរមនុស្សក្នុងគោលបំណងផ្លូវភេទនិងពលកម្មបង្ខំ ការដឹកជញ្ជូននិងបោះចោលកាកសំណល់ពុល ការលួចសម្ភារៈធនធានធម្មជាតិដូចជាឈើប្រណីតនិងប្រេង និងការបរបាញ់ឬជួញដូរសត្វព្រៃខុសច្បាប់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមវីគីភីឌា បណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនមានវត្តមានទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែប្រមូលផ្តុំសកម្មភាពខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់ដែលមានអស្ថិរភាពនយោបាយ ស្ថាប័នអនុវត្តច្បាប់ខ្សោយ ឬការត្រួតពិនិត្យព្រំដែនធូររលុង។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃការជួញដូរគ្រឿងញៀន និងមនុស្ស ជាពិសេសតំបន់ត្រីកោណមាស (កម្ពុជា ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា ថៃ)។ កម្ពុជាត្រូវបានគេដឹងថាជាច្រកផ្លូវដឹកជញ្ជូនគ្រឿងញៀនដ៏សំខាន់ និងជាប្រទេសដើមនិងគោលដៅនៃការជួញដូរមនុស្សផងដែរ។

ក្រុមឧក្រិដ្ឋមានសមាសភាពជាតិសាសន៍ចម្រុះ ជារឿយៗដឹកនាំដោយម៉ាហ្វីយ៉ាអន្តរជាតិ និងខាតែលក្នុងស្រុក។ ពួកគេប្រើប្រាស់អ្នកស្រុកជាអ្នកចែកចាយ ឬអ្នកដឹកជញ្ជូន ហើយជនរងគ្រោះតែងមកពីសហគមន៍ងាយរងគ្រោះ រួមទាំងស្ត្រី កុមារ និងជនចំណាកស្រុក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនមានឫសគល់ប្រវត្តិសាស្ត្រជ្រៅ។ កាលពីសម័យបុរាណ ចោរសមុទ្រប្លន់នាវាពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែនទឹក ហើយក្រុមរត់ពន្ធបានដឹកជញ្ជូនទំនិញហាមឃាត់ឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ តាមវីគីភីឌា ក្រោយសម័យសកលភាវូបនីយកម្មសតវត្សរ៍ទី២០ ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនបានរីកដុះដាល។ ក្នុងសម័យហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក (ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០) ក្រុមម៉ាហ្វីយ៉ាបានសាងបណ្តាញរត់ពន្ធស្រាឆ្លងដែន ក្រោយមកពង្រីកទៅជាប្រតិបត្តិការស្មុគស្មាញ។

ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ ការដួលរលំនៃប្លុកសូវៀត និងការបើកចំហសេដ្ឋកិច្ចសកល បានផ្តល់ឱកាសឲ្យក្រុមឧក្រិដ្ឋទាញយកប្រយោជន៍ពីប្រព័ន្ធធនាគារ និងបច្ចេកវិទ្យាទំនាក់ទំនងដើម្បីបំបាត់ព្រំដែនអាជីវកម្មខុសច្បាប់។ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២១ ទម្រង់ថ្មីៗដូចជាឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត (cybercrime) ការលាងលុយពហុជាតិ និងអំពើភេរវកម្ម បានក្លាយជាផ្នែកនៃវិសាលគមឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់លើកម្ពុជា។ ការជួញដូរមនុស្សដើម្បីផ្លូវភេទនិងពលកម្មបង្ខំនៅតែជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ ដោយស្ត្រី និងកុមារកម្ពុជាងាយរងគ្រោះ។ ការជួញដូរគ្រឿងញៀន ពិសេសមេតំហ្វេតាមីន (methamphetamine) ពីតំបន់ត្រីកោណមាស ធ្វើឲ្យកម្ពុជាក្លាយជាច្រកផ្លូវដ៏សំខាន់ ហើយនាំឲ្យមានការកើនឡើងឧក្រិដ្ឋកម្មក្នុងស្រុក។

យោងតាមវីគីភីឌា អនុសញ្ញាសហប្រជាជាតិប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំឆ្លងដែន (UNTOC ឬ អនុសញ្ញាប៉ាឡឺម៉ូ) ដែលបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ ២០០០ គឺជាក្របខ័ណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។ កម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័ន និងពង្រឹងច្បាប់ជាតិដើម្បីប្រយុទ្ធនឹងបញ្ហានេះ។ ប៉ុន្តែការអនុវត្តនៅតែប្រឈមនឹងឧបសគ្គ ដូចជាអំពើពុករលួយ និងធនធានមានកំណត់។ ការរឹតបន្តឹងការអនុវត្តច្បាប់ និងការអប់រំសាធារណៈ គឺជាមធ្យោបាយសំខាន់ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់។