សួយសារ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

សួយសារ គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិ ឬវត្ថុមានតម្លៃ ដែលភាគីមួយផ្តល់ទៅឱ្យភាគីមួយទៀត ជាសញ្ញានៃការចុះចាញ់ ការគោរព ឬការចងសម្ព័ន្ធ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia រដ្ឋបុរាណជាច្រើនបានតម្រូវឱ្យអ្នកគ្រប់គ្រងដែនដីដែលខ្លួនដណ្តើមបានបង់សួយសារ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីការចុះចាញ់ ឬការគោរព។ លក្ខណៈសំខាន់មួយនៃសួយសារ ដែលខុសពីពន្ធដារ គឺវាមិនត្រូវបានប្រមូលជាទៀងទាត់ទេ ហើយវាទាមទារឱ្យមានការទទួលស្គាល់នយោបាយពីអ្នកបង់ចំពោះអ្នកទទួល ដោយអ្នកបង់ត្រូវតែទទួលយកឋានៈជាអ្នកចុះចាញ់ ឬអ្នកមានឋានៈទាបជាង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រព័ន្ធសួយសារបានកើតមាននៅក្នុងអាណាចក្របុរាណជាច្រើន ជាពិសេសនៅមេសូប៉ូតាមី និងពែរ្ស។ នៅភាគខាងជើងនៃមេសូប៉ូតាមី អាណាចក្រអាសស៊ីរី (Assyria) ដែលជាមហាអំណាចមួយក្នុងសតវត្សទី៨ មុនគ.ស. បានតម្រូវឱ្យប្រជាជាតិដែលត្រូវបានយកឈ្នះ ដូចជាអ៊ុយរ៉ាទូ (Urartu) បង់សួយសារជាទ្រព្យសម្បត្តិ និងវត្ថុមានតម្លៃផ្សេងៗ។ ចម្លាក់ថ្មនៅទីក្រុង Khorsabad (សព្វថ្ងៃសារមន្ទីរអ៊ីរ៉ាក់) ដែលឆ្លាក់នៅប្រហែលឆ្នាំ ៧១០ មុនគ.ស. បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពីការនាំសួយសារ។ នៅតំបន់ពែរ្សបុរាណ អាណាចក្រអាខេមេនិត (Achaemenid) ក៏បានរក្សាប្រព័ន្ធស្រដៀងគ្នានេះដែរ។ ចម្លាក់នៅលើជណ្តើរអាប៉ាដាណា (Apadana) ក្នុងទីក្រុងពែរសេប៉ូលីស (Persepolis) ពណ៌នាអំពីតំណាងប្រទេសចំណុះជាច្រើន ដែលដង្ហែវត្ថុសួយសារដូចជាខ្សែដៃមាស ចាន និងថុធំៗ មកថ្វាយព្រះចៅអធិរាជ។ ការអនុវត្តនេះបានអនុញ្ញាតឱ្យអាណាចក្រអាខេមេនិតគ្រប់គ្រងប្រជាជនចម្រុះ ដែលនិយាយភាសា និងមានវប្បធម៌ខុសៗគ្នា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការបង់សួយសារមានប្រវត្តិតាំងពីដើមកំណើតនៃរដ្ឋរៀបចំឡើង។ ចម្លាក់ពី Khorsabad ដែលបង្ហាញមន្ត្រីអាសស៊ីរីដឹកនាំក្បួន និងអ្នកនាំសួយសារដើរតាមក្រោយ ជាភស្តុតាងមួយក្នុងចំណោមភស្តុតាងដំបូងបំផុតអំពីការអនុវត្តនេះ។ ក្រៅពីមេសូប៉ូតាមី អាណាចក្ររ៉ូមបុរាណបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធសួយសារដែលគេហៅថា "tributum" សម្រាប់ប្រជាជនក្នុងខេត្តដែលត្រូវបានបង្រួបបង្រួម ដែលជាប្រភពចំណូលសំខាន់សម្រាប់ចក្រភព។

នៅតំបន់អាស៊ីបូព៌ា ប្រព័ន្ធសួយសាររបស់ចិនបានដំណើរការអស់រាប់ពាន់ឆ្នាំ។ បណ្តាប្រទេសជិតខាងដូចជាកូរ៉េ វៀតណាម និងមីយ៉ាន់ម៉ា បានបញ្ជូនបេសកកម្មសួយសារទៅកាន់រាជវាំងចិនជាទៀងទាត់ ដោយថ្វាយវត្ថុមានតម្លៃ និងទទួលស្គាល់ព្រះចៅអធិរាជចិនជាអំណាចកំពូល។ នៅទ្វីបអាមេរិក មុនការមកដល់របស់ជនជាតិអឺរ៉ុប អាណាចក្រអាសតេក (Aztec) និងអាណាចក្រអ៊ីនកា (Inca) ក៏បានទាញយកសួយសារពីប្រជាជនដែលខ្លួនគ្រប់គ្រង ដែលជាផ្នែកស្នូលនៃសេដ្ឋកិច្ច និងអំណាចនយោបាយរបស់ពួកគេ។

ជាទូទៅ សួយសារគឺជាយន្តការគ្រប់គ្រងមួយដែលរីករាលដាលពាសពេញពិភពលោកបុរាណ ហើយបានវិវត្តទៅជាទម្រង់ផ្សេងៗរហូតដល់សម័យទំនើប ដែលប្រព័ន្ធពន្ធដារជាតិបានជំនួសមកវិញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច សួយសារគឺជាការផ្ទេរទ្រព្យសម្បត្តិដ៏សំខាន់ពីប្រទេសតូចទៅប្រទេសធំ ដែលជួយពង្រឹងថវិការបស់អាណាចក្រ និងផ្តល់ធនធានសម្រាប់ការកសាង សង្គ្រាម និងការរក្សាអំណាច។ វត្ថុដែលត្រូវបានបង់ជាសួយសារមានដូចជា មាស ប្រាក់ សត្វពាហនៈ សូត្រ គ្រឿងទេស និងសិប្បកម្ម។ ចម្លាក់ពីពែរសេប៉ូលីសបង្ហាញខ្សែដៃ ចាន និងថុធំៗដែលមានចំណុចទាញជាទម្រង់សត្វហ្គ្រីហ្វីន (griffin) ជាភស្តុតាងនៃគុណភាពនិងភាពសម្បូរបែបនៃទំនិញសួយសារ។ ទ្រព្យទាំងនេះមិនត្រឹមតែបម្រើជាប្រភពចំណូលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាសញ្ញានៃឋានៈ និងអំណាចរបស់អ្នកគ្រប់គ្រងផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការទទួលសួយសារមានតួនាទីជានិមិត្តរូប។ ឆាកឆើតនៃការដង្ហែរសួយសារត្រូវបានឆ្លាក់ជាញឹកញាប់នៅលើជញ្ជាំងវិមាន ដើម្បីបង្ហាញដល់មនុស្សគ្រប់គ្នាអំពីភាពអស្ចារ្យរបស់អធិរាជ និងការទទួលស្គាល់ពីបរទេស។ ការផ្លាស់ប្តូរវត្ថុក៏ជំរុញការផ្សព្វផ្សាយនៃបច្ចេកទេសសិល្បៈ និងគំនិតថ្មីៗរវាងតំបន់ផ្សេងៗគ្នា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ទោះបីជាប្រព័ន្ធសួយសារជាផ្លូវការបានបាត់បង់ទៅ គំនិតនេះនៅតែមានឥទ្ធិពលក្នុងការវិភាគទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិសព្វថ្ងៃ។ អ្នកសិក្សាខ្លះមើលឃើញភាពស្រដៀងគ្នារវាងការបង់សួយសារបុរាណ និងទម្រង់នៃជំនួយបរទេសដែលមានលក្ខខណ្ឌ ឬការទូទាត់ថ្លៃសន្តិសុខទៅឱ្យមហាអំណាច។ នៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ ពាក្យ "tribute" ត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ការបង្ហាញការគោរព ដូចជា ក្រុមតន្រ្តីគោរព (tribute band) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីអត្ថន័យដើមនៃសួយសារជាសញ្ញានៃការគោរព។

ផ្នែកបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ សំណង់និងស្នាដៃសិល្បៈដូចជាចម្លាក់ថ្មពី Khorsabad និងចម្លាក់អាប៉ាដាណានៅពែរសេប៉ូលីស ត្រូវបានរក្សាទុកយ៉ាងល្អ និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ពួកវារំលឹកយើងអំពីយុគសម័យដែលអំណាចត្រូវបានសម្តែងតាមរយៈការប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិពីអ្នកចាញ់ និងរបៀបដែលសួយសារបានកំណត់ទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជាតិអស់រយៈពេលរាប់សហស្សវត្សរ៍។