ប្រធានបទ Topic
ប្រទេសអ៊ុយក្រែន
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រទេសអ៊ុយក្រែន គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត។ យោងតាមវិគីភីឌា អ៊ុយក្រែនគឺជាប្រទេសដែលមានផ្ទៃដីធំជាងគេទីពីរនៅអឺរ៉ុប បន្ទាប់ពីប្រទេសរុស្ស៊ី។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសរុស្ស៊ីនៅភាគខាងកើតនិងឦសាន ប្រទេសបេឡារុសនៅភាគខាងជើង ប្រទេសប៉ូឡូញនិងស្លូវ៉ាគីនៅភាគខាងលិច ប្រទេសហុងគ្រី រ៉ូម៉ានី និងម៉ុលដូវ៉ានៅភាគនិរតី ហើយមានឆ្នេរសមុទ្រជាប់សមុទ្រខ្មៅនិងសមុទ្រអាហ្សូវ។ រាជធានីនិងទីក្រុងធំជាងគេគឺកៀវ (Kyiv)។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអ៊ុយក្រែន។
នៅឆ្នាំ២០២៦ តាមការប៉ាន់ប្រមាណរបស់វិគីភីឌា ប្រជាជនអ៊ុយក្រែនមានប្រមាណ ៣២,៣ លាននាក់ ដោយគ្របដណ្ដប់ផ្ទៃដីសរុប ៦០៣.៦២៨ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ អ៊ុយក្រែនក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាឃ្លាំងស្បៀងរបស់អឺរ៉ុប ដោយសារវាលទំនាបមានជីជាតិសម្បូរបែប។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៤ ប្រទេសនេះបានស្ថិតក្នុងជម្លោះជាមួយរុស្ស៊ី ដែលបានកើនឡើងជាសង្គ្រាមពេញលេញនៅឆ្នាំ២០២២។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាមវិគីភីឌា ភាគច្រើននៃផ្ទៃដីអ៊ុយក្រែនគ្របដណ្ដប់ដោយវាលស្មៅនិងខ្ពង់រាបមានជីជាតិ ដែលសមស្របសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម។ ជួរភ្នំសំខាន់ៗរួមមាន ភ្នំកាប៉ាត (Carpathians) នៅភាគខាងលិច និងភ្នំគ្រីមៀ (Crimean Mountains) នៅភាគខាងត្បូង។ ទន្លេធំៗមាន ឌីនីពែរ (Dnipro) និង ឌីនីស្ទ័រ (Dniester) ដែលហូរកាត់ប្រទេស។ អាកាសធាតុភាគច្រើនជាអាកាសធាតុត្រជាក់ក្តៅមានរដូវ។
ចំពោះប្រជាជនវិញ តាមទិន្នន័យពីវិគីភីឌា ប្រជាជនអ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២៦ មានប្រមាណ ៣២,៣ លាននាក់ ដែលបានថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដោយសារសង្គ្រាមនិងការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចចម្រុះរួមមាន ជនជាតិអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ៧៨% និងជនជាតិរុស្ស៊ីប្រមាណ ១៧% (យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ២០០១)។ ភាសាអ៊ុយក្រែនគឺជាភាសាផ្លូវការ ប៉ុន្តែភាសារុស្ស៊ីក៏ត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ ជាពិសេសនៅតំបន់ភាគខាងកើតនិងខាងត្បូង។ សង្គ្រាមបច្ចុប្បន្នបានជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅរបស់ប្រជាជនរាប់លាននាក់ ទាំងនៅក្នុងប្រទេសនិងក្រៅប្រទេស។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ុយក្រែនមានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដោយតំបន់នេះជាចំណុចកណ្តាលនៃការធ្វើចំណាកស្រុកឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុបដំបូង។ ក្នុងយុគសម័យកណ្ដាល រដ្ឋដ៏មានឥទ្ធិពលមួយគឺ គៀវរូស (Kievan Rus') បានបង្កើតឡើងដោយមានទីក្រុងកៀវជារដ្ឋធានី ហើយបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មនិងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់មួយនៅអឺរ៉ុបខាងកើត យោងតាមវិគីភីឌា។ បន្ទាប់ពីការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោលក្នុងសតវត្សទី១៣ ទឹកដីនេះត្រូវបានបែងចែក និងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់មហាអំណាចផ្សេងៗ រួមមានប៉ូឡូញ-លីទុយអានី និងចក្រភពអូតូម៉ង់។
តាមវិគីភីឌា នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៧ ការបះបោររបស់មេដឹកនាំកូស៉ាក Bohdan Khmelnytsky បាននាំឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋកូស៉ាកឯករាជ្យមួយរយៈពេលខ្លី។ ប៉ុន្តែកិច្ចព្រមព្រៀង Pereiaslav ឆ្នាំ១៦៥៤ បានធ្វើឱ្យតំបន់នេះស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលរបស់រុស្ស៊ីកាន់តែខ្លាំង។ នៅសតវត្សទី១៩ អ៊ុយក្រែនស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពរុស្ស៊ី និងអូទ្រីស-ហុងគ្រី ដែលមានគោលនយោបាយបង្ខំឱ្យធ្វើសមាហរណកម្មវប្បធម៌រុស្ស៊ី។
ក្រោយបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩១៧ អ៊ុយក្រែនបានប្រកាសឯករាជ្យភាពរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសហភាពសូវៀតជាសាធារណរដ្ឋសូវៀតសង្គមនិយមអ៊ុយក្រែន។ ទុរ្ភិក្ស Holodomor ដែលបណ្ដាលមកពីគោលនយោបាយសមូហភាពកសិកម្មរបស់ស្តាលីននៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៣០ បានសម្លាប់ប្រជាជនរាប់លាននាក់ តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ អ៊ុយក្រែនបានទទួលរងការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងដំណំ ហើយប្រជាជនជាច្រើនបានស្លាប់។ នៅឆ្នាំ១៩៩១ ក្រោយការរំលាយសហភាពសូវៀត អ៊ុយក្រែនបានក្លាយជាប្រទេសឯករាជ្យម្ដងទៀត។
បន្ទាប់ពីឯករាជ្យ អ៊ុយក្រែនប្រឈមនឹងបញ្ហាអំពើពុករលួយនិងអស្ថិរភាពនយោបាយ។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ការបដិសេធចុះកិច្ចព្រមព្រៀងសមាគមជាមួយសហភាពអឺរ៉ុបបានបង្កឱ្យមានចលនាតវ៉ាអឺរ៉ូម៉ៃដង់ (Euromaidan) ដែលនាំទៅដល់ការដួលរលំរដ្ឋាភិបាលដែលគាំទ្ររុស្ស៊ី។ បន្ទាប់មក រុស្ស៊ីបានបញ្ចូលឧបទ្វីបគ្រីមៀ ហើយសង្គ្រាមនៅតំបន់ដុនបាសបានផ្ទុះឡើង ដែលបន្តរហូតដល់ការលុកលុយពេញលេញនៅឆ្នាំ២០២២។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា អ៊ុយក្រែនមានសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់។ វាជាផលិតករនាំមុខគេលើពិភពលោកផ្នែកធញ្ញជាតិ ប្រេងផ្កាឈូករ័ត្ន និងពោត។ តំបន់ដុនបាស (Donbas) នៅភាគខាងកើត គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មធ្យូងថ្មនិងដែកដ៏សំខាន់។ ប៉ុន្តែសង្គ្រាមជាមួយរុស្ស៊ីបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើន ដែលបណ្ដាលឱ្យផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ វិស័យសេវាកម្ម ជាពិសេសបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន (IT) កំពុងកើនឡើង។
ចំណែកវប្បធម៌វិញ អ៊ុយក្រែនមានប្រពៃណីដ៏សម្បូរបែប។ សិល្បៈប៉ាក់ (vyshyvanka) ស៊ុតបុណ្យអ៊ីស្ទើរ (pysanky) និងម្ហូបប្រពៃណីដូចជា borscht ជាដើម គឺជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ។ កវីនិពន្ធល្បីៗដូចជា Taras Shevchenko និង Lesia Ukrainka បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការស្តារឡើងវិញនូវភាសានិងវប្បធម៌អ៊ុយក្រែន។ តំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូនៅអ៊ុយក្រែនរួមមានវិហារសូហ្វៀ (Saint Sophia Cathedral) និងវត្តអារាមគុហ៍កៀវ (Kyiv Pechersk Lavra)។ តន្ត្រីប្រពៃណីនិងរបាំហូប៉ាក (Hopak) ក៏ជាការបង្ហាញវប្បធម៌ដ៏ពេញនិយមផងដែរ។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនដែលកំពុងបន្ត មានផលប៉ះពាល់ជាសកលលើវិស័យស្បៀងអាហារ ថាមពល និងសន្តិសុខពិភពលោក។ ការបិទកំពង់ផែសមុទ្រខ្មៅបានបង្កឱ្យមានវិបត្តិសន្តិសុខស្បៀងពិភពលោក ជាពិសេសនៅតាមបណ្ដាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ សម្រាប់កម្ពុជា ការឡើងថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈ ជីគីមី និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ បានប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។
លោក Volodymyr Zelenskyy ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ២០១៩ បានក្លាយជាមុខតំណាងដ៏សំខាន់នៃការតស៊ូរបស់អ៊ុយក្រែនប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី។ ការដឹកនាំរបស់លោកក្នុងអំឡុងពេលមានសង្គ្រាម ព្រមទាំងការអំពាវនាវរកជំនួយអន្តរជាតិ បានទទួលការកោតសរសើរ និងការគាំទ្រយ៉ាងទូលំទូលាយពីប្រទេសលោកខាងលិច។ ទោះយ៉ាងណា ជម្លោះនេះនៅតែមិនទាន់រកដំណោះស្រាយបាននៅឡើយទេ ហើយសហគមន៍អន្តរជាតិកំពុងបន្តកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីសន្តិភាព។