ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ គឺជាទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិដ៏យូរលង់មួយ ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩ ក្នុងពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាពែរ្សកាចា (Qajar Persia) នាសម័យនោះ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ទំនាក់ទំនងដំបូងមានលក្ខណៈវិជ្ជមាន ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកទទួលបានការទុកចិត្តពីថ្នាក់ដឹកនាំពែរ្ស តាមរយៈការតែងតាំងទីប្រឹក្សាហិរញ្ញវត្ថុដូចជា Morgan Shuster និង Arthur Millspaugh។ ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងនេះបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងក្រោយពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ១៩៥៣ និងបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលបានប្រែក្លាយពីសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធទៅជាសត្រូវនយោបាយវិញ។

ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ របបរាជានិយមអ៊ីរ៉ង់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Shah Mohammad Reza Pahlavi គឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តយុទ្ធសាស្ត្ររបស់សហរដ្ឋនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រោយការឡើងកាន់អំណាចរបស់ Ayatollah Ruhollah Khomeini នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ ទំនាក់ទំនងការទូតត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ជាផ្លូវការ ហើយអរិភាពនៅតែបន្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រទេសមហាអំណាចស្ថិតនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង មានប្រជាជនជាង ៣០០ លាននាក់។ ចំណែកអ៊ីរ៉ង់វិញ មានទីតាំងនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ជាប្រទេសដែលមានជនជាតិភាគច្រើនជាពែរ្ស និងមានប្រជាជនជាង ៨០ លាននាក់។ ប្រទេសទាំងពីរស្ថិតនៅឆ្ងាយពីគ្នារាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងរវាងគេបានជះឥទ្ធិពលដល់នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខពិភពលោកអស់រយៈពេលជាងមួយសតវត្សរ៍។ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២០ សហរដ្ឋបានមានវត្តមានវប្បធម៌នៅអ៊ីរ៉ង់ ដោយកសាងសាលារៀន និងស្ថាប័នអប់រំជាច្រើន ដូចជាសាលា Memorial High School នៅទីក្រុង Tabriz ជាដើម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិទំនាក់ទំនងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ មានការវិវត្តដ៏ស្មុគស្មាញ និងពោរពេញដោយព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ខណៈពែរ្សជាកម្មវត្ថុនៃផលប្រយោជន៍អាណានិគមរបស់អង់គ្លេស និងរុស្ស៊ីក្នុងការប្រកួតប្រជែងហៅថា The Great Game សហរដ្ឋបានបង្កើតទំនាក់ទំនងដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជូនអ្នកជំនាញមកជួយអភិវឌ្ឍហិរញ្ញវត្ថុ និងសុខាភិបាល។ តាម Wikipedia លោក Morgan Shuster ត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គហេរញ្ញិកនៅឆ្នាំ ១៩១១ ហើយវេជ្ជបណ្ឌិត Joseph Plumb Cochran បានបង្កើតមន្ទីរពេទ្យទំនើបមួយនៅអ៊ីរ៉ង់។

ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានឈ្លានពានដោយចក្រភពអង់គ្លេស និងសហភាពសូវៀត ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់សហរដ្ឋ។ សន្និសីទ Tehran ឆ្នាំ ១៩៤៣ បានប្រព្រឹត្តទៅ ដោយមានការចូលរួមពីប្រធានាធិបតី Franklin D. Roosevelt, នាយករដ្ឋមន្ត្រី Winston Churchill និងមេដឹកនាំសូវៀត Joseph Stalin ដើម្បីពិភាក្សាយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាម។ ទំនាក់ទំនងនៅតែមានលក្ខណៈវិជ្ជមានរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី Mohammad Mosaddegh ដែលបានធ្វើជាតូបនីយកម្មឧស្សាហកម្មប្រេង ត្រូវបានផ្តួលរំលំដោយរដ្ឋប្រហារដែលរៀបចំដោយ CIA របស់សហរដ្ឋ និង MI6 របស់ចក្រភពអង់គ្លេស។

ក្រោយរដ្ឋប្រហារ Shah Mohammad Reza Pahlavi បានឡើងកាន់អំណាចឡើងវិញ ហើយរបបរបស់ព្រះអង្គបានក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តយ៉ាងជិតស្និទ្ធរបស់សហរដ្ឋនៅតំបន់។ ស្តេច Shah បានទទួលជំនួយយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើន ហើយបានជួបជាមួយប្រធានាធិបតីអាមេរិកមួយចំនួនដូចជា Harry Truman, Dwight Eisenhower, John F. Kennedy និង Richard Nixon។ ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងនេះបានបញ្ចប់ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលដឹកនាំដោយ Ayatollah Ruhollah Khomeini។ វិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងនៅស្ថានទូតអាមេរិកនៅ Tehran ដែលអូសបន្លាយរយៈពេល ៤៤៤ ថ្ងៃ បានធ្វើឲ្យទំនាក់ទំនងកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ហើយសហរដ្ឋបានផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយអ៊ីរ៉ង់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចជាធាតុផ្សំដ៏សំខាន់នៃទំនាក់ទំនងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់។ អ៊ីរ៉ង់មានធនធានប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិដ៏ច្រើនសម្បើម ដែលធ្លាប់ទាក់ទាញការវិនិយោគពីក្រុមហ៊ុនអាមេរិកនៅសម័យ Shah។ ក្រោយបដិវត្តន៍ សហរដ្ឋបានដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើនលើអ៊ីរ៉ង់ រួមមានការហាមឃាត់ពាណិជ្ជកម្មប្រេង និងការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់។ កិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរឆ្នាំ ២០១៥ (ហៅថា JCPOA) ដែលសម្របសម្រួលដោយសហភាពអឺរ៉ុប និងមានការចូលរួមពីសហរដ្ឋ បានបន្ធូរបន្ថយទណ្ឌកម្មមួយចំនួន ប៉ុន្តែក្រោយការដកខ្លួនរបស់រដ្ឋបាលលោក Donald Trump នៅឆ្នាំ ២០១៨ ទណ្ឌកម្មត្រូវបានដាក់ឡើងវិញ ធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់ជួបការលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។

នៅផ្នែកវប្បធម៌ ប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរបានផ្លាស់ប្តូរទំនាក់ទំនងតាមរយៈការអប់រំ កីឡា និងសិល្បៈ។ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២០ អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា និងគ្រូពេទ្យអាមេរិកបានបង្កើតសាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យជាច្រើននៅអ៊ីរ៉ង់។ ក្នុងវិស័យកីឡា ក្រុមបាល់ទះជាតិរបស់ប្រទេសទាំងពីរបានជួបប្រកួតគ្នាក្នុងព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិដូចជា FIVB World League ឆ្នាំ ២០១៥ ដែលជាឱកាសសម្រាប់ការបង្ហាញពីកីឡាកម្សាន្ត និងការទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជនទាំងពីរ។ សហគមន៍អ៊ីរ៉ង់នៅសហរដ្ឋក៏មានចំនួនច្រើន ហើយបានរួមចំណែកដល់សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចអាមេរិកផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ ទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋ និងអ៊ីរ៉ង់នៅតែជាចំណុចផ្តោតសំខាន់នៃនយោបាយអន្តរជាតិ។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងការទូតដើម្បីស្តារកិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរឡើងវិញបានបន្ត ដោយមានការចរចាជាច្រើនលើក រួមទាំងកិច្ចប្រជុំរវាងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស John Kerry និង Mohammad Javad Zarif នៅឆ្នាំ ២០១៥ និង ២០១៦។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ការមិនចុះសម្រុងគ្នាលើបញ្ហានានា រួមមានកម្មវិធីមីស៊ីល ការគាំទ្រក្រុមប្រដាប់អាវុធនៅតំបន់ និងនយោបាយរបស់អ៊ីស្រាអែល បានធ្វើឲ្យភាពតានតឹងបន្តកើតមាន។

សម្រាប់ពលរដ្ឋកម្ពុជា ស្ថានភាពតានតឹងរវាងមហាអំណាចទាំងពីរអាចជះឥទ្ធិពលដល់តម្លៃប្រេងសកល ដែលជាធាតុចូលសំខាន់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ ព្រមទាំងអាចប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពនយោបាយតំបន់។ កម្ពុជាក្នុងនាមជាសមាជិកអាស៊ាន ត្រូវតាមដានការវិវត្តនៃទំនាក់ទំនងនេះយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ព្រោះវាមានទំនាក់ទំនងជាមួយផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខជាតិ។