ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់មានប្រវត្តិស្មុគស្មាញ ចាប់តាំងពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ នៅពេលអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានស្គាល់ថាជាពែរ្ស។ តាមវិគីភីឌា អ៊ីរ៉ង់មានការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះឥទ្ធិពលអាណានិគមរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសនិងរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានមើលឃើញថាជាមហាអំណាចដែលគួរឱ្យទុកចិត្តជាង។ អ្នកជំនាញអាមេរិក Arthur Millspaugh និង Morgan Shuster ថែមទាំងត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុដោយស្តេចអ៊ីរ៉ង់ផងដែរ។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទំនាក់ទំនងនៅតែវិជ្ជមាន មុនពេលមានរដ្ឋប្រហាររៀបចំដោយ CIA ដែលដួលរលំរដ្ឋាភិបាលលោក Mohammad Mosaddegh។ បន្ទាប់មក សម័យកាលនៃសម្ព័ន្ធភាពជិតស្និទ្ធរវាងរបបផ្តាច់ការរបស់ព្រះចៅស្តេច Mohammad Reza Pahlavi និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម ដោយអ៊ីរ៉ង់ក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តដ៏សំខាន់ក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់។ ការផ្លាស់ប្តូរផ្ទុយស្រឡះបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៧៩ ជាមួយនឹងបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាមដែលដឹកនាំដោយ Ayatollah Ruhollah Khomeini ប្រែក្លាយអ៊ីរ៉ង់ទៅជារបបនិយមប្រឆាំងអាមេរិក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសទាំងពីរមានចម្ងាយឆ្ងាយពីគ្នា ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជនមានជាយូរមកហើយ។ តាមវិគីភីឌា នៅចុងសតវត្សទី១៩ អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនានិងគ្រូពេទ្យអាមេរិកបានទៅដល់អ៊ីរ៉ង់ ហើយបានបង្កើតសាលារៀននិងមន្ទីរពេទ្យមួយចំនួន ដូចជាមហាវិទ្យាល័យអាមេរិកនៅតេអេរ៉ង់។ អ្នកប្រឹក្សាហិរញ្ញវត្ថុដូចជា Morgan Shuster បានដើរតួនាទីក្នុងការធ្វើទំនើបកម្មប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់នៅដើមសតវត្សទី២០។ ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈរូបថតជនជាតិអាមេរិកស្លៀកសំលៀកបំពាក់ពែរ្ស ដែលបង្ហាញពីការគោរពវប្បធម៌គ្នាទៅវិញទៅមកនៅសម័យនោះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការចាប់ផ្តើមទំនាក់ទំនងផ្លូវការបានកើតឡើងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ នៅពេលពែរ្សស្វែងរកការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកដើម្បីទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលរុស្ស៊ីនិងអង់គ្លេស។ អាមេរិកត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាដៃគូគ្មានចេតនាអាណានិគម ហើយទទួលបានការទុកចិត្តជាងគេ ដូចបានបញ្ជាក់ដោយវិគីភីឌា។

ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានឈ្លានពានដោយអង់គ្លេសនិងសហភាពសូវៀត ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងជាមួយអាមេរិកនៅតែបន្ត។ ចំណុចរបត់ធំបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៥៣ នៅពេល CIA រៀបចំរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលប្រជាធិបតេយ្យលោក Mosaddegh ដោយមានការគាំទ្រពី MI6 របស់អង់គ្លេស។ បន្ទាប់មក ព្រះចៅស្តេច Pahlavi បានឡើងកាន់អំណាចវិញ និងបង្កើតរបបផ្តាច់ការដែលមានសម្ព័ន្ធភាពជិតស្និទ្ធជាមួយអាមេរិក។ អ៊ីរ៉ង់បានទទួលជំនួយយោធានិងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើន ហើយរូបថតប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញពីកិច្ចប្រជុំជាមួយប្រធានាធិបតីអាមេរិកជាច្រើនរូប រួមមាន Harry Truman, John F. Kennedy, Richard Nixon និង Jimmy Carter។

នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ បដិវត្តន៍អ៊ីស្លាមបានផ្លាស់ប្តូរស្ថានការណ៍ទាំងស្រុង។ របបថ្មីក្រោម Ayatollah Khomeini បានផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូត ហើយវិបត្តិចាប់ចំណាប់ខ្មាំងនៅស្ថានទូតអាមេរិកនៅតេអេរ៉ង់ បានធ្វើឱ្យភាពជាសត្រូវកាន់តែស៊ីជម្រៅ ដូចបានរាយការណ៍ដោយវិគីភីឌា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចបានឆ្លងកាត់ការប្រែប្រួលធំៗ។ ក្នុងសម័យព្រះចៅស្តេច Pahlavi អ៊ីរ៉ង់គឺជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ប្រេងដ៏សំខាន់ដល់លោកខាងលិច ហើយក្រុមហ៊ុនអាមេរិកមានវត្តមានធំក្នុងវិស័យប្រេងនិងឧស្សាហកម្ម។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៩៧៩ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់ ធ្វើឱ្យពាណិជ្ជកម្មធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។

ទោះយ៉ាងណា ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ និងកីឡានៅតែបន្ត។ ការប្រកួតកីឡាដូចជាបាល់ទះអន្តរជាតិ បាននាំប្រទេសទាំងពីរជួបគ្នាក្នុងឆាកប្រកួត។ តាមវិគីភីឌា ភាពតានតឹងនុយក្លេអ៊ែរបានក្លាយជាចំណុចកណ្តាលនៃទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀង JCPOA ដែលបានដកទណ្ឌកម្មមួយចំនួន ប៉ុន្តែក្រោយមកត្រូវបានសហរដ្ឋអាមេរិកដកខ្លួនចេញក្រោមរដ្ឋបាល Trump។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ ទំនាក់ទំនងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ជាបញ្ហាសកលដ៏ក្តៅគគុក មានឥទ្ធិពលលើសន្តិសុខតំបន់ និងតម្លៃប្រេងអន្តរជាតិ។ តាមវិគីភីឌា កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ ការគាំទ្រក្រុមប្រដាប់អាវុធក្នុងតំបន់ និងការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលនៅមជ្ឈិមបូព៌ា បានបង្កឱ្យមានវដ្តនៃទណ្ឌកម្មនិងការប្រឈមមុខដាក់គ្នា។

កិច្ចព្រមព្រៀង JCPOA ឆ្នាំ ២០១៥ ដែលចុះហត្ថលេខារួមគ្នាជាមួយមហាអំណាច បានផ្តល់សង្ឃឹមកាត់បន្ថយភាពតានតឹង។ ប៉ុន្តែការដកខ្លួនរបស់អាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ និងការដាក់ទណ្ឌកម្មឡើងវិញ បានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែស្មុគស្មាញ។ ការតវ៉ានៅក្នុងអ៊ីរ៉ង់ប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយអាមេរិក និងការប្រឈមមុខខាងយោធានៅឈូងសមុទ្រពែរ្ស បង្ហាញពីភាពផុយស្រួយនៃទំនាក់ទំនងនេះ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ ដោយសារឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់អាស៊ី។