ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិក មានប្រវត្តិដ៏ស្មុគស្មាញ និងឆ្លងកាត់ការប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំង ចាប់ពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជិតស្និទ្ធក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ដល់ការកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូតបន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៧៩។ ទំនាក់ទំនងនេះបានចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ (ហៅថា ពែរ្ស៊ី) បានចាត់ទុកសហរដ្ឋអាមេរិកជាមហាអំណាចដែលគួរឱ្យទុកចិត្តជាងចក្រភពអង់គ្លេស និងរុស្ស៊ី ដែលកំពុងប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលក្នុងតំបន់។ បច្ចុប្បន្ន ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីស្ថិតក្នុងស្ថានភាពតានតឹង ដោយគ្មានទំនាក់ទំនងការទូតផ្លូវការ និងមានជម្លោះជាច្រើនដូចជាកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ សកម្មភាពយោធាក្នុងតំបន់ និងទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អ៊ីរ៉ង់ ស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃទ្វីបអាស៊ី មានផ្ទៃដីប្រមាណ ១,៦ លានគីឡូម៉ែត្រក្រឡា និងប្រជាជនប្រមាណ ៨៥ លាននាក់ ដែលភាគច្រើននិយាយភាសាពែរ្ស៊ី (ហ្វាស៊ី)។ សហរដ្ឋអាមេរិក ជាប្រទេសដ៏ធំនៅអាមេរិកខាងជើង មានប្រជាជនជាង ៣៣០ លាននាក់ និងពហុវប្បធម៌។ សហគមន៍ជនជាតិអ៊ីរ៉ង់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកមានចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនភៀសខ្លួនក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៧៩។ សហគមន៍នេះបានរក្សាវប្បធម៌ និងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសដើម ប៉ុន្តែភាពតានតឹងនយោបាយតែងធ្វើឱ្យមានការលំបាក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ទំនាក់ទំនងផ្លូវការរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិក បានចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩ តាមរយៈអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា និងអ្នកជំនាញហិរញ្ញវត្ថុ។ ជនជាតិអាមេរិកាំង Morgan Shuster ត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គហេរញ្ញិកដោយរដ្ឋាភិបាលពែរ្ស៊ីនាសម័យនោះ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានឈ្លានពានដោយចក្រភពអង់គ្លេស និងសហភាពសូវៀត ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែល្អប្រសើរ។ នៅឆ្នាំ១៩៥៣ ទីភ្នាក់ងារ CIA សហការជាមួយ MI6 បានរៀបចំរដ្ឋប្រហារទម្លាក់នាយករដ្ឋមន្ត្រី Mohammad Mosaddegh ដែលបានធ្វើជាតូបនីយកម្មឧស្សាហកម្មប្រេង។

ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារនោះ សាហ៍ Mohammad Reza Pahlavi បានឡើងកាន់អំណាចយ៉ាងពេញលេញ និងក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តដ៏ជិតស្និទ្ធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់។ លោកបានជួបជាមួយប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំងជាច្រើនរូប ដូចជា Harry Truman, Dwight Eisenhower, John F. Kennedy, Richard Nixon និង Jimmy Carter។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើន ហើយអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា “កងអាវុធហត្ថ” របស់អាមេរិកក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។

បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលដឹកនាំដោយ Ayatollah Ruhollah Khomeini បានផ្តួលរំលំរបបសាហ៍ និងបង្កើតសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមដែលប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិកយ៉ាងខ្លាំង។ វិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងនៅស្ថានទូតអាមេរិកក្នុងក្រុងតេហេរ៉ង់ ដែលអូសបន្លាយរយៈពេល ៤៤៤ ថ្ងៃ បណ្តាលឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូត និងដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ភាពតានតឹងបានបន្តកើតមាន រួមទាំងការប៉ះទង្គិចគ្នានៅឈូងសមុទ្រពែរ្ស៊ី និងការចោទប្រកាន់អំពីការគាំទ្រក្រុមជ្រុលនិយម។

នៅឆ្នាំ២០១៥ ក្រោមរដ្ឋបាលលោក Barack Obama សហរដ្ឋអាមេរិក និងមហាអំណាចដទៃទៀតបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរ (JCPOA) ជាមួយអ៊ីរ៉ង់ ដោយសង្ឃឹមថានឹងកាត់បន្ថយភាពតានតឹង។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០១៨ រដ្ឋបាលលោក Donald Trump បានដកខ្លួនចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀង ហើយបានដាក់ទណ្ឌកម្មថ្មីៗធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន ដែលធ្វើឱ្យអ៊ីរ៉ង់បង្កើនកម្រិតនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួនឡើងវិញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មុនពេលបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៧៩ ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសទាំងពីរមានសារៈសំខាន់ ដោយអ៊ីរ៉ង់ជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ប្រេងដ៏ធំទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយក្រុមហ៊ុនអាមេរិកាំងជាច្រើនប្រតិបត្តិការនៅទីនោះ។ ក្រោយមក ការដាក់ទណ្ឌកម្មជាបន្តបន្ទាប់បានកាត់បន្ថយទំហំពាណិជ្ជកម្មស្ទើរទាំងស្រុង លើកលែងតែទំនិញមនុស្សធម៌មួយចំនួន។

ផ្ទុយទៅវិញ ការផ្លាស់ប្ដូរវប្បធម៌នៅតែបន្តតាមរយៈកីឡា ភាពយន្ត និងការអប់រំ។ តាម Wikipedia ក្រុមបាល់ទះ និងចំបាប់របស់ប្រទេសទាំងពីរតែងប្រកួតគ្នាក្នុងបរិយាកាសស្និទ្ធស្នាល ដែលបង្ហាញពីលទ្ធភាពនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្រៅឆាកនយោបាយ។ សហគមន៍ជនជាតិអ៊ីរ៉ង់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់វិស័យសិក្សាធិការ បច្ចេកវិទ្យា និងសិល្បៈអាមេរិកផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់-សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងស្ថិតក្នុងភាពតានតឹងខ្លាំង ដោយគ្មានវឌ្ឍនភាពច្បាស់លាស់ក្នុងការស្តារកិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរ ហើយមានការប៉ះទង្គិចយោធាដោយប្រយោលតាមរយៈក្រុមប្រដាប់អាវុធនៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ យោងតាមអ្នកវិភាគអន្តរជាតិ ភាពតានតឹងនេះប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់តម្លៃប្រេងសកល និងស្ថិរភាពសន្តិសុខពិភពលោក។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីមិនមានជម្លោះផ្ទាល់ក៏ដោយ ក៏ការប្រែប្រួលភូមិសាស្ត្រនយោបាយនេះអាចជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ច តាមរយៈតម្លៃថាមពល និងការវិនិយោគបរទេស។ កម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយប្រទេសទាំងពីរ ហើយក្នុងនាមជាសមាជិកអាស៊ាន តែងតែគាំទ្រដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។ KhmerPulse បន្តតាមដានយ៉ាងជិតស្និទ្ធលើព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះ ដើម្បីផ្តល់ព័ត៌មានគួរឱ្យទុកចិត្តដល់អ្នកអាន។