ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia សហរដ្ឋអាមេរិកដំណើរការនយោបាយក្នុងក្របខ័ណ្ឌរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធនិយម ដោយមានប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតីនិយម។ អំណាចរដ្ឋត្រូវបានបែងចែកជា ៣ ផ្នែកគឺ នីតិបញ្ញត្តិ នីតិប្រតិបត្តិ និងនីតិតុលាការ។ ស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិគឺសភាតំណាង ដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធពីរសភា រួមមាន សភាតំណាងរាស្ត្រ និងព្រឹទ្ធសភា។ ស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិត្រូវបានដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតី ដែលជាប្រមុខរដ្ឋ និងជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។ ចំណែកស្ថាប័ននីតិតុលាការរួមមាន តុលាការកំពូល និងតុលាការសហព័ន្ធថ្នាក់ទាបជាច្រើន។

សហរដ្ឋអាមេរិកមានប្រព័ន្ធនយោបាយពហុនិយម ប៉ុន្តែស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលរបស់គណបក្សធំៗពីរគឺ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និង គណបក្សរីបាប្លិក។ ការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិរួមមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីរៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំម្តង និងការបោះឆ្នោតសមាជិកសភារៀងរាល់ ២ ឆ្នាំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សហរដ្ឋអាមេរិកស្ថិតនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង ហើយមានរដ្ឋចំនួន ៥០ បូករួមទាំងរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី និងដែនគ្រប់គ្រងមួយចំនួននៅក្រៅ។ តាមទិន្នន័យថ្មីៗ ប្រជាជនមានប្រមាណ ៣៣៨ លាននាក់ ដែលមានភាពចម្រុះខាងពូជសាសន៍ សាសនា និងដើមកំណើតជាតិសាសន៍។ ភាសាអង់គ្លេសគឺជាភាសាដែលប្រើប្រាស់ទូទៅបំផុត ទោះបីមិនមានភាសាផ្លូវការក្នុងថ្នាក់សហព័ន្ធក៏ដោយ។

តាម Wikipedia ការចូលរួមក្នុងដំណើរការនយោបាយរបស់ប្រជាជន ត្រូវបានកំណត់ដោយប្រវត្តិនៃការពង្រីកសិទ្ធិបោះឆ្នោត។ ដំបូងឡើយ មានតែបុរសស្បែកសដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះដែលអាចបោះឆ្នោតបាន។ ក្រោយមក វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានអនុញ្ញាតិឱ្យបុរសស្បែកខ្មៅ (វិសោធនកម្មលើកទី១៥ ឆ្នាំ១៨៧០) ស្ត្រី (វិសោធនកម្មលើកទី១៩ ឆ្នាំ១៩២០) និងយុវជនអាយុចាប់ពី ១៨ ឆ្នាំ (វិសោធនកម្មលើកទី២៦ ឆ្នាំ១៩៧១) មានសិទ្ធិបោះឆ្នោត។ ទោះយ៉ាងណា ការអនុវត្តសិទ្ធិពេញលេញត្រូវបានរាំងស្ទះអស់រយៈពេលយូរ ជាពិសេសនៅតំបន់ភាគខាងត្បូង រហូតដល់ច្បាប់ស្តីពីសិទ្ធិបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៥។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

សហរដ្ឋអាមេរិកបានកកើតឡើងពីអតីតដែនអាណានិគមអង់គ្លេស តាមរយៈសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិក (ឆ្នាំ១៧៧៥-១៧៨៣)។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានព្រាង និងអនុម័តនៅឆ្នាំ១៧៨៧ ដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ និងប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតី។ ក្រោយមក វិសោធនកម្ម ១០ លើកដំបូង (Bill of Rights) ត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ១៧៩១ ដើម្បីធានាសិទ្ធិមូលដ្ឋានរបស់ពលរដ្ឋ។

ពេញមួយសតវត្សទី១៩ ប្រព័ន្ធនយោបាយបានឆ្លងកាត់វិបត្តិធំៗ ជាពិសេសសង្គ្រាមស៊ីវិល (១៨៦១-១៨៦៥) ដែលកើតឡើងដោយសារភាពតានតឹងរវាងរដ្ឋខាងជើងនិងខាងត្បូង លើបញ្ហាទាសភាព។ ក្រោយសង្គ្រាម វិសោធនកម្មលើកទី១៣, ១៤ និង ១៥ ត្រូវបានអនុម័តដើម្បីលុបបំបាត់ទាសភាព និងការពារសិទ្ធិជនជាតិអាហ្វ្រិកអាមេរិកាំង។ ប៉ុន្តែការរើសអើងជាតិ និងច្បាប់ Jim Crow បានបន្តរារាំងសមភាព រហូតដល់ចលនាសិទ្ធិពលរដ្ឋនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ និង ១៩៦០ បានបង្ខំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ ដូចជាច្បាប់សិទ្ធិបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៥។

នៅសតវត្សទី២០ ប្រព័ន្ធគណបក្សក៏បានវិវត្តផងដែរ។ គណបក្សធំៗពីរសព្វថ្ងៃបានកើតឡើងតាំងពីសតវត្សទី១៩៖ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (បង្កើតឆ្នាំ១៨២៨) និងគណបក្សរីបាប្លិក (បង្កើតឆ្នាំ១៨៥៤)។ ពួកគេបានផ្លាស់ប្តូរគោលជំហរគោលនយោបាយច្រើនដងតាមបរិបទសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌នយោបាយអាមេរិកត្រូវបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយមូលធនបរិយាកាស។ យោងតាមWikipedia ការបោះឆ្នោតអាមេរិកពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការបរិច្ចាគពីបុគ្គល សាជីវកម្ម និងក្រុមផលប្រយោជន៍ពិសេស។ ក្រុមហ៊ុនបញ្ចុះបញ្ចូល (lobbyists) មានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងការជំរុញគោលនយោបាយ ជាពិសេសតាមរយៈការបរិច្ចាគ និងការប្រឹក្សា។ ផ្លូវ K Street នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសកម្មភាពបញ្ចុះបញ្ចូលនេះ។

បញ្ហាសំខាន់មួយទៀតគឺការកើនឡើងនៃបន្ទាត់រាងប៉ូលនយោបាយ (political polarization)។ ទិន្នន័យបានបង្ហាញថា អ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានទស្សនៈនយោបាយខាងស្តាំ និងខាងឆ្វេង ស្ទើរតែមិនមានចំណាប់អារម្មណ៍រួមគ្នាទៀតទេ (តាមWikipedia)។ នេះបានធ្វើឱ្យការសម្របសម្រួលនយោបាយពិបាក និងបង្កើនការបែកបាក់សង្គម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នយោបាយអាមេរិកមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពិភពលោក រួមទាំងកម្ពុជា។ ក្នុងនាមជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច និងយោធា សហរដ្ឋអាមេរិកមានឥទ្ធិពលលើទំនាក់ទំនងការទូត ជំនួយបរទេស និងគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មដែលប៉ះពាល់ដល់កម្ពុជា។ ជនជាតិខ្មែរដែលរស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក៏ចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងដំណើរការនយោបាយ តាមរយៈការបោះឆ្នោត និងការតស៊ូមតិ។

ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់ដូចជាការវាយប្រហារលើវិមានសភាអាមេរិក នៅថ្ងៃទី ៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២១ បានបញ្ជាក់ពីគ្រោះថ្នាក់នៃការបែកបាក់នយោបាយ និងបញ្ហាព័ត៌មានមិនពិត។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០២៦ នយោបាយអាមេរិកបន្តស្ថិតក្នុងភាពតានតឹង ដោយបញ្ហាដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សន្តិសុខអ៊ីនធឺណិត និងការប្រកួតប្រជែងជាមួយចិន សុទ្ធតែជាកត្តាដែលអាចផ្លាស់ប្តូរទិសដៅនយោបាយ។ KhmerPulse នឹងបន្តរាយការណ៍អំពីការវិវឌ្ឍទាំងនេះ។