ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អក្សរសិល្ប៍សម័យវីកតូរៀ គឺជាស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ភាសាអង់គ្លេសដែលកើតមានក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះនាង Victoria (១៨៣៧-១៩០១)។ យោងតាមវិគីភីឌា នៅសម័យនេះ ប្រលោមលោក (novel) បានក្លាយជាប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ឈានមុខគេជាភាសាអង់គ្លេស។ ការសរសេរអក្សរសិល្ប៍នាសម័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការផ្លាស់ប្តូរធំៗនៅក្នុងជីវិតរបស់ជនជាតិអង់គ្លេស ចាប់ពីវឌ្ឍនភាពខាងវិទ្យាសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច និងបច្ចេកវិទ្យា រហូតដល់ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធវណ្ណៈ និងតួនាទីសាសនានៅក្នុងសង្គម។ ចំនួនប្រលោមលោកថ្មីៗដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយជារៀងរាល់ឆ្នាំបានកើនឡើងពី ១០០ នៅពេលចាប់ផ្តើមសម័យ ទៅ ១០០០ នៅពេលបញ្ចប់។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា អ្នកនិពន្ធល្បីៗពីសម័យនេះរួមមាន Charles Dickens, William Makepeace Thackeray, បងប្អូនស្រី Brontë បីនាក់, Elizabeth Gaskell, George Eliot, Thomas Hardy និង Rudyard Kipling ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អក្សរសិល្ប៍វីកតូរៀភាគច្រើនចេញពីប្រទេសអង់គ្លេស ប៉ុន្តែក៏មានអ្នកនិពន្ធមកពីទឹកដីដទៃទៀតនៃចក្រភពអង់គ្លេស ដូចជា Rudyard Kipling ដែលកើតនៅឥណ្ឌា។ ផ្នែកភូមិសាស្ត្រនៃអក្សរសិល្ប៍នេះគ្របដណ្តប់ទាំងទីក្រុងឧស្សាហកម្ម (ដូចនៅក្នុងរឿងរបស់ Dickens) និងតំបន់ជនបទ (ដូចនៅក្នុងរឿងរបស់ Thomas Hardy)។ បើនិយាយពី "ប្រជាជន" នោះ គឺសំដៅទៅលើអ្នកនិពន្ធដែលបានបង្កើតស្នាដៃទាំងនេះ។ អ្នកនិពន្ធភាគច្រើនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ថ្នាក់កណ្តាលដែលកំពុងរីកចម្រើន ហើយស្ត្រីក៏ចាប់ផ្តើមមានតួនាទីសំខាន់។ យោងតាមវិគីភីឌា បងប្អូនស្រី Brontë — Charlotte, Emily, និង Anne — បានសរសេរប្រលោមលោកដែលខុសពីទម្លាប់នាសម័យនោះ ហើយពួកគេបានប្រើឈ្មោះក្លែងក្លាយដើម្បីបិទបាំងភេទរបស់ពួកគេ។ លោកស្រី George Eliot (ឈ្មោះពិត Mary Ann Evans) ក៏ជាអ្នកនិពន្ធស្រីដែលមានឥទ្ធិពលធំដូចគ្នា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

អក្សរសិល្ប៍វីកតូរៀបានវិវត្តន៍តាមដំណាក់កាលផ្សេងៗ។ នៅដើមសម័យ (១៨៣៧-១៨៦០) ប្រលោមលោករបស់ Charles Dickens ដូចជា Oliver Twist និង David Copperfield បានរិះគន់បញ្ហាសង្គម ដូចជាភាពក្រីក្រ និងកុមារពលកម្ម។ ការបោះពុម្ពផ្សាយជាសៀរៀល (serial publication) នៅក្នុងទស្សនាវដ្តីបានធ្វើឱ្យប្រលោមលោកមានតម្លៃសមរម្យ និងពេញនិយមក្នុងចំណោមវណ្ណៈកម្មករ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចំនួនអ្នកអានបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងដោយសារការអប់រំកាន់តែទូលំទូលាយ។

នៅពាក់កណ្តាលសម័យ (១៨៦០-១៨៨០) អ្នកនិពន្ធដូចជា George Eliot និង Thomas Hardy បាននាំយកភាពប្រាកដនិយម (realism) និងការស្វែងយល់ពីចិត្តវិទ្យារបស់តួអង្គ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ ការងាររបស់ Charles Darwin ស្តីពីការវិវត្តន៍ (evolution) បានធ្វើឱ្យមានការជជែកពិភាក្សាអំពីសាសនា និងវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលជាប្រធានបទនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ផងដែរ។

នៅចុងសម័យ (១៨៨០-១៩០១) អក្សរសិល្ប៍បានក្លាយជាទុទិដ្ឋិនិយមបន្ថែមទៀត។ ស្នាដៃរបស់ Thomas Hardy ដូចជា Tess of the d’Urbervilles បានបង្ហាញពីភាពសោកនាដកម្មនៃជោគវាសនាមនុស្ស។ អ្នកនិពន្ធដូចជា Rudyard Kipling បានសរសេរអំពីចក្រភពអង់គ្លេស និងតួនាទីរបស់ខ្លួននៅក្នុងពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៃអក្សរសិល្ប៍វីកតូរៀមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយការរីកចម្រើននៃឧស្សាហកម្មបោះពុម្ព។ យោងតាមវិគីភីឌា ការបង្កើតម៉ាស៊ីនព្រីនដោយចំហាយទឹក និងការកាត់បន្ថយថ្លៃក្រដាសបានធ្វើឱ្យសៀវភៅមានតម្លៃថោកជាងមុន។ បណ្ណាល័យចល័ត (circulating libraries) ដូចជា Mudie’s Lending Library បានជះឥទ្ធិពលលើទម្រង់នៃប្រលោមលោក ដោយលើកទឹកចិត្តឱ្យមានប្រលោមលោក «ភាគបី» (three-decker) ដែលមានតម្លៃថ្លៃជាង។

ផ្នែកវប្បធម៌ អក្សរសិល្ប៍វីកតូរៀបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីគុណតម្លៃសង្គមនាសម័យនោះ ដូចជា ភាពគួរសម ក្រមសីលធម៌ និងការទទួលខុសត្រូវ។ វាក៏ជាឧបករណ៍សម្រាប់ការរិះគន់សង្គមផងដែរ។ ឧទាហរណ៍ រឿងរបស់ Elizabeth Gaskell បានបញ្ចេញពន្លឺលើជីវិតរបស់កម្មករក្នុងរោងចក្រ។ សូម្បីតែអ្នកនិពន្ធមកពីក្រៅចក្រភពអង់គ្លេសក៏បានរួមចំណែកដែរ ដូចជា Harriet Beecher Stowe ដែលជាអ្នកនិពន្ធជនជាតិអាមេរិក បានសរសេររឿង Uncle Tom’s Cabin ដែលបានជះឥទ្ធិពលលើចលនាប្រឆាំងទាសភាពនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងមានប្រជាប្រិយភាពនៅអង់គ្លេសផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

អក្សរសិល្ប៍សម័យវីកតូរៀនៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅសតវត្សរ៍ទី ២១។ ប្រលោមលោកជាច្រើនដូចជា រឿងរបស់ Charles Dickens និង Jane Austen (ទោះនាងសរសេរមុនសម័យវីកតូរៀបន្តិច) ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាខ្មែរ និងប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យអប់រំ។ ខ្សែភាពយន្ត និងរឿងភាគទូរទស្សន៍ជាច្រើនដែលផ្អែកលើស្នាដៃវីកតូរៀ ត្រូវបានមើលដោយទស្សនិកជនទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងនៅកម្ពុជា។

សូម្បីតែប្រធានបទដែលបានលើកឡើងដូចជា វិសមភាពសង្គម នគរូបនីយកម្ម និងការប្រែប្រួលបច្ចេកវិទ្យា ក៏កំពុងដំណើរការនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជាសម័យទំនើបផងដែរ។ លើសពីនេះ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ចំនួនអ្នកអានប្រលោមលោកបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងសម័យវីកតូរៀ ដែលជាការរំឭកដល់ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ អក្សរសិល្ប៍សម័យនេះជាមេរៀនអំពីរបៀបដែលសិល្បៈអាចឆ្លុះបញ្ចាំង និងជំរុញការផ្លាស់ប្តូរសង្គម ដែលជារឿងសំខាន់សម្រាប់អ្នកអានគ្រប់រូប។