វីយែន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វីយែន គឺជារដ្ឋធានី ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ និងជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំង ៩ នៃប្រទេសអូទ្រីស។ យោងតាមវីគីភីឌា ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនជាង ២ លាននាក់ រីឯតំបន់ទីប្រជុំជនរបស់វាមានប្រជាជនប្រមាណ ២,៩ លាននាក់ ដែលស្មើនឹងជិតមួយភាគបីនៃប្រជាជនសរុបរបស់ប្រទេស។ វីយែនជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយដ៏សំខាន់ ហើយជាទីក្រុងធំទី ៥ នៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប តាមចំនួនប្រជាជន។ ទីក្រុងនេះក៏ស្ថិតនៅតាមបណ្តោយដងទន្លេដានូប និងជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅលើទន្លេនេះផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីក្រុងវីយែនស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃប្រទេសអូទ្រីស ក្បែរព្រំដែនជាមួយប្រទេសស្លូវ៉ាគី ហុងគ្រី និងសាធារណរដ្ឋឆេក។ ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅក្នុងអាងទឹកវីយែន (Vienna Basin) ហើយត្រូវបានឆ្លងកាត់ដោយទន្លេដានូប និងសាខាមួយចំនួនដូចជា ព្រែកដានូប (Donaukanal) និងដានូបថ្មី (Neue Donau) ដែលត្រូវបានកែសម្រួលសម្រាប់ទប់ទល់ទឹកជំនន់។ ផ្ទៃដីសរុបរបស់ទីក្រុងមានប្រមាណ ៤១៤,៦៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានចំនួនប្រជាជនជាង ២ លាននាក់ ក្នុងដែនកំណត់រដ្ឋបាលទីក្រុង។ ប្រជាជនវីយែនមានចម្រុះជាតិសាសន៍ ដោយមានអន្តោប្រវេសន៍មកពីតំបន់បាល់កង់ តួកគី និងបណ្តាប្រទេសផ្សេងទៀត។ ភាសាអាល្លឺម៉ង់ជាភាសាផ្លូវការ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រវីយែនចាប់ផ្តើមពីជំរំយោធារ៉ូម៉ាំងឈ្មោះថា វីនដូបូណា (Vindobona) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សទី ១ នៃគ.ស.។ ក្រោយពីសម័យរ៉ូម៉ាំង ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្រោមអំណាចរបស់រាជវង្សបាបិនបឺក (Babenberg) និងក្រោយមករាជវង្សហាប់ស្បួក (Habsburg) ដែលបានធ្វើឱ្យវីយែនក្លាយជារាជធានីនៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ និងក្រោយមកចក្រភពអូទ្រីស និងអូទ្រីស-ហុងគ្រី។ នៅឆ្នាំ ១៥២៩ និង ១៦៨៣ វីយែនត្រូវបានឡោមព័ទ្ធដោយកងទ័ពអូតូម៉ង់ (Ottoman)។ ការឡោមព័ទ្ធឆ្នាំ ១៦៨៣ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ ដោយបានបញ្ចប់ការពង្រីកឥទ្ធិពលអូតូម៉ង់នៅអឺរ៉ុបកណ្តាល។

បន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធនេះ វីយែនបានរុងរឿងក្នុងសម័យបារ៉ុក (Baroque) ដោយមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មល្បីៗជាច្រើនដូចជា វិមានស្ហេនប្រុន (Schönbrunn) និងព្រះវិហារសន្តស្ទេហ្វាន (Stephansdom)។ នៅសតវត្សទី ១៩ វីយែនបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលតន្ត្រី និងវប្បធម៌ពិភពលោក ដោយមានអ្នកនិពន្ធតន្ត្រីធំៗដូចជា ម៉ូតហ្សាត (Mozart) ប៊ីថូហ្វិន (Beethoven) និងស្គ្រូស (Strauss) ប្រកបការងារនៅទីនេះ។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ និងការដួលរលំនៃចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី វីយែនបានក្លាយជារដ្ឋធានីនៃសាធារណរដ្ឋអូទ្រីសតូចមួយ។ នៅសម័យ "វីយែនក្រហម" (Red Vienna) ឆ្នាំ ១៩១៨-១៩៣៤ រដ្ឋាភិបាលក្រុងសង្គមនិយមបានសាងសង់អគារស្នាក់នៅសាធារណៈធំៗជាច្រើនដូចជា កាល់-ម៉ាក្ស-ហូហ្វ (Karl-Marx-Hof) ដើម្បីកែលម្អជីវភាពវណ្ណៈកម្មករ។

នៅឆ្នាំ ១៩៣៨ អូទ្រីសត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី (Anschluss) ហើយវីយែនបានរងការខូចខាតក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២។ ក្រោយសង្គ្រាម ទីក្រុងត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់កាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត (អាមេរិក អង់គ្លេស បារាំង និងសហភាពសូវៀត) រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥៥ ជាមួយនឹងការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញារដ្ឋអូទ្រីស (Austrian State Treaty) ដែលបានស្តារឯករាជ្យនិងអព្យាក្រឹតភាពរបស់ប្រទេសឡើងវិញ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក វីយែនបានអភិវឌ្ឍខ្លួនជាទីក្រុងអន្តរជាតិ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការអន្តរជាតិដទៃទៀត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចវីយែនពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យសេវាកម្ម រួមមានទេសចរណ៍ ការរៀបចំសន្និសីទអន្តរជាតិ និងការិយាល័យអង្គការអន្តរជាតិជាច្រើនដូចជា អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) អង្គការប្រទេសនាំចេញប្រេង (OPEC) និងទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ (IAEA)។ ទីក្រុងនេះក៏មានវិស័យស្រាវជ្រាវ និងបច្ចេកវិទ្យាដែលកំពុងរីកចម្រើនផងដែរ។ វីយែនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីក្រុងដែលមានគុណភាពជីវិតខ្ពស់បំផុតមួយក្នុងពិភពលោក ដោយសារប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនសាធារណៈល្អ កន្លែងបៃតងច្រើន និងសេវាសុខាភិបាលនិងអប់រំដែលមានគុណភាព។

ផ្នែកវប្បធម៌ វីយែនមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះជា «រាជធានីតន្ត្រីពិភពលោក» (City of Music) ដោយមានស្ថាប័នតន្ត្រីលំដាប់ពិភពលោកដូចជា រដ្ឋអូប៉េរ៉ាវីយែន (Vienna State Opera) មហោស្រពបួកតេតា (Burgtheater) និងសាលប្រគុំតន្ត្រីមូស៊ីកហ្វេរ៉ាញ (Musikverein) ដែលជាទីតាំងសម្រាប់ការប្រគុំតន្ត្រីឆ្នាំថ្មី (New Year's Concert) ដ៏ល្បីល្បាញទូរទស្សន៍ទូទាំងពិភពលោក។ វិចិត្រករល្បីៗដូចជា ហ្គូស្តាវ គ្លីម (Gustav Klimt) និងអ៊េហ្គុន ស្ក៊ីល (Egon Schiele) បានបង្កើតស្នាដៃសំខាន់ៗនៅទីនេះ ហើយសារមន្ទីរជាច្រើនដូចជា សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ (Kunsthistorisches Museum) និងកន្លែងតាំងពិព័រណ៍មូស៊ីមក្វាទី (MuseumsQuartier) រក្សាទុកនូវកេរដំណែលវប្បធម៌ទាំងនោះ។

ស្ថាបត្យកម្មរបស់វីយែនគឺមានលក្ខណៈចម្រុះ ចាប់ពីរចនាបថហ្គោធិក (Gothic) នៃព្រះវិហារសន្តស្ទេហ្វាន រហូតដល់រចនាបថបារ៉ុកនៃវិមានស្ហេនប្រុន និងហូហ្វបួក (Hofburg) ព្រមទាំងអគារទំនើបបែបសិល្បៈថ្មី (Art Nouveau/Jugendstil) ដូចជាស្ថានីយរថភ្លើងក្រោមដីខាលស្ពឡាតស៍ (Karlsplatz Stadtbahn Station) ដែលរចនាដោយអូតូ វ៉ាកនឺ (Otto Wagner)។ វប្បធម៌ហាងកាហ្វេ (Kaffeehauskultur) ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌអរូបីដោយអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) ដោយមានហាងកាហ្វេប្រពៃណីជាច្រើនដូចជា Café Landtmann និង Café Central។ ម្ហូបអាហារដ៏ល្បីរបស់ទីក្រុងរួមមាន វីយែនណឺស្នីតសែល (Wiener Schnitzel) នំហ្សាខឺតូតេ (Sachertorte) និងស្រាទំពាំងបាយជូរនៅហាយរីហ្គឺ (Heuriger) នៅជាយក្រុង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ វីយែនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាទីក្រុងគំរូសម្រាប់គុណភាពជីវិត ដោយត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាទីក្រុងដែលអាចរស់នៅបានល្អបំផុតក្នុងពិភពលោកជាបន្តបន្ទាប់ដោយស្ថាប័នវាយតម្លៃអន្តរជាតិ។ ទីក្រុងនេះនៅតែជាមជ្ឈមណ្ឌលការទូត និងនយោបាយអន្តរជាតិ ដោយមានការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិនៅវីយែន (UNOV) ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ (IAEA) និងអង្គការប្រទេសនាំចេញប្រេង (OPEC) ដែលធ្វើឱ្យវីយែនក្លាយជាទីតាំងសម្រាប់កិច្ចចរចាអន្តរជាតិសំខាន់ៗ រួមទាំងការចរចានុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ វីយែនអាចជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ទាក់ទាញមួយនៅអឺរ៉ុបកណ្តាល ជាពិសេសសម្រាប់អ្នកដែលចាប់អារម្មណ៍លើប្រវត្តិសាស្ត្រ តន្ត្រីបុរាណ និងស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យ។ ក្រៅពីនេះ ក្រុងវីយែនក៏ជាទីតាំងសិក្សាសម្រាប់និស្សិតអន្តរជាតិ ដោយមានសាកលវិទ្យាល័យវីយែន (University of Vienna) ដែលជាសាកលវិទ្យាល័យចំណាស់ជាងគេមួយនៅអឺរ៉ុប។ គំរូនៃការគ្រប់គ្រងទីក្រុង រួមទាំងគម្រោងស្នាក់នៅសាធារណៈ និងការអភិវឌ្ឍន៍បៃតងប្រកបដោយនិរន្តរភាព ក៏ជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ផងដែរ។ ជាមួយនឹងព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន វីយែននៅតែបន្តមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងនាមជាស្ពានរវាងបូព៌ានិងបស្ចិម តាមរយៈសកម្មភាពការទូត និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។