ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់សព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា សង្គ្រាមវៀតណាមគឺជាជម្លោះយោធាដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ឡាវ និងកម្ពុជាចាប់ពីថ្ងៃទី ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។ សង្គ្រាមនេះជាសង្គ្រាមប្រូកស៊ីក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់រវាងសហភាពសូវៀត និងសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយក៏ជាសង្គ្រាមស៊ីវិលវៀតណាម និងសង្គ្រាមរំដោះជាតិក្រោយសម័យអាណានិគមផងដែរ។ ភាគីវៀតណាមខាងជើង (រដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត) បានទទួលការគាំទ្រពីសហភាពសូវៀត និងចិន ខណៈភាគីវៀតណាមខាងត្បូងទទួលការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងបណ្ដាប្រទេសប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដទៃទៀត។ វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ការចូលរួមផ្នែកយោធាដោយផ្ទាល់របស់អាមេរិកបានកើនឡើងពីឆ្នាំ១៩៦៥ រហូតដល់ពេលកងកម្លាំងអាមេរិកត្រូវបានដកថយចេញនៅឆ្នាំ១៩៧៣។ សង្គ្រាមនេះបានរាលដាលទៅជាសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនៅឡាវ និងកម្ពុជា ហើយបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រោយពេលដែលប្រទេសទាំងបីធ្លាក់ក្រោមរបបកុម្មុយនីស្ត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា សង្គ្រាមវៀតណាមបានកើតឡើងនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិន ដែលគ្របដណ្តប់លើទឹកដីវៀតណាមខាងជើង វៀតណាមខាងត្បូង ឡាវ និងកម្ពុជា។ វៀតណាមត្រូវបានបែងចែកជាពីរនៅត្រង់ខ្សែស្របទី ១៧ ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤។ សង្គ្រាមបានលាតត្រដាងក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រចម្រុះ ចាប់ពីព្រៃក្រាស់ និងតំបន់ដីសណ្តមេគង្គ រហូតដល់តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។ ផ្លូវហូជីមិញ ដែលជាបណ្តាញផ្លូវរត់កាត់ឡាវ និងកម្ពុជា មានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបញ្ជូនកងកម្លាំង និងសម្ភារៈយោធាពីខាងជើងទៅកាន់សមរភូមិខាងត្បូង។

ប្រជាជនដែលរងគ្រោះដោយសារសង្គ្រាមមានទាំងជនជាតិវៀត ឡាវ ខ្មែរ និងជនជាតិដើមភាគតិចនៅតំបន់ខ្ពង់រាប។ តាមរូបភាពបណ្ណសារពីវីគីភីឌា កសិករវៀតណាមជាច្រើនត្រូវបានសង្ស័យថាជាវៀតកុង និងត្រូវបានឃាត់ខ្លួនដោយកងកម្លាំងអាមេរិកកាលពីឆ្នាំ១៩៦៦។ មហាជនរាប់លាននាក់ត្រូវបង្ខំចិត្តភៀសខ្លួន ហើយបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ជនភៀសខ្លួនរាប់សែននាក់បានរត់ចេញតាមទូកដែលគេហៅថា “អ្នកទូក” (Boat People)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា សង្គ្រាមវៀតណាមគឺជាការបន្តនៃសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ (១៩៤៦–១៩៥៤) ដែលវៀតមិញក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកហូ ជីមិញបានតស៊ូទាមទារឯករាជ្យពីបារាំង។ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ បានបែងចែកវៀតណាមជាពីរតំបន់បណ្ដោះអាសន្ន ហើយការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមជាតិត្រូវបានគ្រោងធ្វើនៅឆ្នាំ១៩៥៦ ប៉ុន្តែមិនបានកើតឡើងឡើយ។ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកង៉ូ ឌិញឌៀម ដែលទទួលការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក (ដូចរូបភាពជំនួបជាមួយប្រធានាធិបតីអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៥៧) បានប្រឆាំងនឹងការបោះឆ្នោតនេះ ដែលនាំឲ្យការបះបោរដោយកងកម្លាំងវៀតកុងកាន់តែខ្លាំងឡើង។

អន្តរាគមន៍យោធាអាមេរិកបានកើនឡើងជាលំដាប់ ចាប់ពីសម័យប្រធានាធិបតីខេនណឹឌី រហូតដល់ប្រធានាធិបតីចនសុន ដោយមានការបញ្ជូនទាហានទៅប្រយុទ្ធដោយផ្ទាល់ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៥។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកដូចជា Operation Rolling Thunder ត្រូវបានអនុវត្តលើវៀតណាមខាងជើង។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗរួមមាន សមរភូមិដុងស្វាយ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥ ការពលីជនស៊ីវិលនៅមីឡៃ (១៩៦៨) និងការសម្លាប់រង្គាលនៅហ្វេ។ ការវាយលុកតេត នៅដើមឆ្នាំ១៩៦៨ បានធ្វើឲ្យសាធារណៈជនអាមេរិកភ្ញាក់ផ្អើល និងបង្កើនចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅក្នុងស្រុក។ រូបថត “ភេរវកម្មនៃសង្គ្រាម” (The Terror of War) ដោយអ្នកថតរូប Nick Ut ដែលបង្ហាញក្មេងស្រីអាយុ ៩ ឆ្នាំរងការដុតដោយគ្រាប់ណាប៉ាល់ បានឈ្នះពានរង្វាន់ភូលីតហ្សឺរឆ្នាំ១៩៧៣ និងក្លាយជានិមិត្តរូបនៃភាពសាហាវឃោរឃៅរបស់សង្គ្រាម។

ក្រោយការចរចាសន្តិភាពនៅទីក្រុងប៉ារីស កងទ័ពអាមេរិកបានដកចេញនៅឆ្នាំ១៩៧៣ ហើយសង្គ្រាមបានបន្តរវាងកងកម្លាំងខាងជើង និងខាងត្បូង។ វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា យុទ្ធនាការចុងក្រោយក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ រួមមានការដណ្តើមយកទីក្រុងហ្វេក្នុងខែមីនា សមរភូមិស៊ួនឡុកក្នុងខែមេសា និងការធ្លាក់នៃទីក្រុងសៃហ្គននៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលរថក្រោះវៀតណាមខាងជើងបើកចូលវិមានប្រធានាធិបតី។ នៅកម្ពុជា និងឡាវ របបកុម្មុយនីស្តក៏បានឡើងកាន់អំណាចដូចគ្នាដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាមវៀតណាមទៅលើសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ គឺធំធេងណាស់។ សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមត្រូវបានបំផ្លាញយ៉ាងដំណំ ដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារបន្ទោរស្លឹកដូចជាសារធាតុការកអូរ៉ង់ (Agent Orange) ដែលបានបំផ្លាញដំណាំកសិកម្ម និងព្រៃឈើយ៉ាងទូលំទូលាយ។ រូបភាពពីវីគីភីឌាបង្ហាញពីការបាញ់ថ្នាំគីមីពីលើឧទ្ធម្ភាគចក្រនៅដីសណ្តមេគង្គឆ្នាំ១៩៦៩ និងកុមារពិការជាច្រើននៅឆ្នាំ២០០៤ ដែលជាជនរងគ្រោះដោយសារធាតុពុលនេះអស់ជាច្រើនជំនាន់។

ផ្នែកវប្បធម៌ សង្គ្រាមវៀតណាមបានបង្កឲ្យមានចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាមដ៏ធំនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងពិភពលោក ដូចជាការហែក្បួននៅមន្ទីរបញ្ចកោណឆ្នាំ១៩៦៧។ តន្ត្រីប្រឆាំងសង្គ្រាម និងខ្សែភាពយន្តជាច្រើនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពឈឺចាប់ និងមេរៀននៃជម្លោះនេះ។ នៅវៀតណាម សង្គ្រាមត្រូវបានគេហៅថា “សង្គ្រាមអាមេរិក” ហើយវិមានដូចជាសារមន្ទីរសំណល់សង្គ្រាមនៅទីក្រុងហូជីមិញ និងផ្ទាំងថ្មរូបសំណាក “ថឿងទៀក” (Mourning Soldier) ដែលត្រូវបានរុះរើក្រោយឆ្នាំ១៩៧៥ ជាសក្ខីភាពនៃការចងចាំសមូហភាព។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា សង្គ្រាមវៀតណាមនៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់សណ្ដាប់ធ្នាប់តំបន់ និងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន។ ប្រទេសវៀតណាមសព្វថ្ងៃគឺជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមរួបរួម ដែលបានអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ ប៉ុន្តែកេរ្តិ៍ដំណែលសង្គ្រាមដូចជាគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ និងជនរងគ្រោះដោយការកអូរ៉ង់ នៅតែជាបញ្ហាមនុស្សធម៌។ ទំនាក់ទំនងរវាងវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើឲ្យមានភាពប្រក្រតីឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៩៩៥ ហើយភាគីទាំងពីរឥឡូវជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែការព្រួយបារម្ភអំពីសិទ្ធិមនុស្សនៅតែមាន។

សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ សង្គ្រាមវៀតណាមមានទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ជាមួយប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។ វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ជម្លោះនេះបានរាលដាលចូលក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយបានរួមចំណែកដល់ការឡើងកាន់អំណាចរបស់របបខ្មែរក្រហមក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ដែលបានបង្ករបបសម្លាប់រង្គាលប្រជាជនខ្មែររាប់លាននាក់។ ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជានៅឆ្នាំ១៩៧៨ ដើម្បីផ្តួលរំលំខ្មែរក្រហម ក៏បានបន្សល់ទុកនូវទំនាក់ទំនងដ៏ស្មុគស្មាញរវាងប្រទេសទាំងពីររហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ក្រៅពីនេះ ការឈ្លោះដណ្តើមទឹកដីនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដែលវៀតណាមជាភាគីពាក់ព័ន្ធ ក៏ជាប្រធានបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយបច្ចុប្បន្នដែលអ្នកអានគួរតាមដាន។