ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia វែល (Wales) គឺជាប្រទេសមួយដែលជាផ្នែកនៃចក្រភពអង់គ្លេស ស្ថិតនៅលើកោះហ្គ្រេត ប្រីតេន (Great Britain)។ វាមានឆ្នេរសមុទ្រវែងជាង ២.៧០០ គីឡូម៉ែត្រ ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រអ៊ីរ៉ិសនៅខាងជើង និងខាងលិច ប្រទេសអង់គ្លេសនៅខាងកើត និងប្រឡាយ Bristol នៅខាងត្បូង។ រដ្ឋធានីគឺ Cardiff ដែលជាទីក្រុងធំបំផុត។ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២១ ប្រជាជនវែលមានប្រមាណ ៣,២ លាននាក់ ហើយផ្ទៃដីសរុបមាន ២១.២១៨ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា។ លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រភាគច្រើនជាភ្នំ ដោយមានកំពូលភ្នំខ្ពស់ៗនៅភាគខាងជើង និងកណ្តាល ដូចជាភ្នំ Snowdon (ភាសាវែល៖ Yr Wyddfa) ដែលជាចំណុចខ្ពស់បំផុត។ វែលត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកដោយសារឆ្នេរសមុទ្រ ប្រាសាទបុរាណ និងវប្បធម៌ដាច់ដោយឡែករបស់ខ្លួន រួមទាំងបេតិកភណ្ឌពីរភាសា (ភាសាវែល និងភាសាអង់គ្លេស)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia វែលស្ថិតក្នុងតំបន់អាកាសធាតុក្តៅខាងជើង និងមានអាកាសធាតុសមុទ្រដែលប្រែប្រួល ដោយមានភ្លៀងធ្លាក់ពេញមួយឆ្នាំ។ តំបន់ភ្នំគ្របដណ្តប់ផ្នែកធំនៃប្រទេស ព្រមទាំងមានឧទ្យានជាតិចំនួន ៣ គឺ Snowdonia, Pembrokeshire Coast និង Brecon Beacons។ ឆ្នេរសមុទ្រវែងផ្តល់នូវទេសភាពដ៏ស្រស់ស្អាត និងជាជម្រកដល់ជីវិតសត្វសមុទ្រជាច្រើនប្រភេទ។

ផ្នែកប្រជាជន តាមជំរឿនឆ្នាំ ២០១១ ដែលរាយការណ៍ដោយ Wikipedia ប្រជាជនវែលមានប្រមាណ ៣,១ លាននាក់ ហើយភាសាវែល (Cymraeg) ត្រូវបាននិយាយដោយ ១៩% នៃប្រជាជនសរុប។ ភាសាវែលជាភាសាផ្លូវការមួយរួមជាមួយភាសាអង់គ្លេស ហើយមានសាលារៀនជាច្រើនបង្រៀនតាមភាសានេះ។ ផែនទីបង្ហាញថាតំបន់ដែលមានអ្នកនិយាយភាសាវែលភាគច្រើនគឺនៅភាគខាងលិច និងខាងជើង។ ស្លាកសញ្ញាផ្លូវភាគច្រើនសរសេរជាពីរភាសា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីគោលនយោបាយភាសាទ្វេរបស់រដ្ឋាភិបាល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយ Wikipedia ថាមានអាយុកាលតាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅមុនការលុកលុយរបស់រ៉ូម៉ាំង កុលសម្ព័ន្ធស៊ែលទិក (Celtic) បានរស់នៅរាយប៉ាយក្នុងតំបន់នេះ។ មេដឹកនាំ Caradog (Caractacus) បានដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធ Ordovices តស៊ូប្រឆាំងនឹងចក្រភពរ៉ូម៉ាំងនៅសតវត្សទី ១ ។

ក្រោយការដកថយរបស់រ៉ូម៉ាំង អត្តសញ្ញាណរបស់វែលបានអភិវឌ្ឍបន្តិចម្តងៗ ហើយនាសតវត្សទី ៩-១០ ស្តេច Hywel Dda បានបង្រួបបង្រួមច្បាប់វែលក្នុងក្រមមួយដែលគេស្គាល់ថា Cyfraith Hywel។ ក្រមនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាស្នាដៃយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់អឺរ៉ុប។

នៅសតវត្សទី ១៣ អង់គ្លេសបានចាប់ផ្តើមពង្រីកឥទ្ធិពលមកលើវែល ហើយច្បាប់សហភាពឆ្នាំ ១៥៣៦-១៥៤៣ បានបញ្ចូលវែលទៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រអង់គ្លេសជាផ្លូវការ។ យោងតាម Wikipedia នៅដើមសតវត្សទី ១៥ Owain Glyndŵr បានដឹកនាំការបះបោរដ៏ធំមួយដើម្បីឯករាជ្យភាព ហើយបានបង្កើតសភាជាតិវែលដំបូង។

ក្នុងសតវត្សទី ១៩ វែលបានឆ្លងកាត់ការរីកចម្រើនឧស្សាហកម្មយ៉ាងខ្លាំង ដោយក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការជីកធ្យូងថ្ម និងផលិតដែក។ កំណើនប្រជាជន និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចបានបន្តរហូតដល់ដើមសតវត្សទី ២០ ប៉ុន្តែក្រោយមកឧស្សាហកម្មធ្យូងថ្មបានធ្លាក់ចុះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចវែលសព្វថ្ងៃមានមូលដ្ឋានលើវិស័យសេវាកម្ម (ដូចជាហិរញ្ញវត្ថុ ការអប់រំ និងទេសចរណ៍) និងផលិតកម្មឧស្សាហកម្មមួយចំនួន។ វិស័យកសិកម្មនិងការចិញ្ចឹមសត្វក៏មានសារៈសំខាន់ដែរ។ បើទោះបីជាឧស្សាហកម្មធ្យូងថ្មបានថយចុះ ប៉ុន្តែការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យា និងថាមពលស្អាតកំពុងកើនឡើង។

វប្បធម៌វែលមានភាពរស់រវើក និងពោរពេញទៅដោយប្រពៃណី។ ភាសាវែលជាមោទនភាពរបស់ប្រជាជន ហើយមានទូរទស្សន៍ S4C ដែលចាក់ផ្សាយជាភាសាវែល។ ពិធីបុណ្យ Eisteddfod ប្រចាំឆ្នាំជាព្រឹត្តិការណ៍វប្បធម៌ធំបំផុតដែលរួមបញ្ចូលការប្រកួតកំណាព្យ តន្ត្រី និងរបាំ។ សត្វស្លាប Red Kite ជានិមិត្តសញ្ញាមួយរបស់ប្រទេស ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងពីការស្រឡាញ់ធម្មជាតិ។

កីឡារ៉ូបី (rugby union) មានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំង ហើយក្រុមជម្រើសជាតិវែលបានប្រកួតក្នុងពានរង្វាន់ Six Nations ។ កីឡដ្ឋាន Millennium នៅ Cardiff ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះសម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍កីឡាធំៗ។ តារាភាពយន្ត និងតន្ត្រីល្បីៗដូចជា Catherine Zeta-Jones, Sir Tom Jones, និង Shirley Bassey សុទ្ធតែមានដើមកំណើតពីវែល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧ ប្រជាមតិមួយបានអនុម័តឲ្យមានការផ្ទេរអំណាច ហើយសភាជាតិវែល (ឥឡូវហៅថា Senedd Cymru) ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ តាម Wikipedia សភានេះមានសមត្ថកិច្ចលើវិស័យដូចជាសុខាភិបាល ការអប់រំ ការដឹកជញ្ជូន និងបរិស្ថាន ខណៈដែលបញ្ហាការពារជាតិ និងកិច្ចការបរទេសនៅស្ថិតក្រោមរដ្ឋាភិបាលចក្រភពអង់គ្លេសនៅឡុងដ៍។ គណបក្សនយោបាយដូចជា Plaid Cymru បានតស៊ូមតិដើម្បីឯករាជ្យភាពពេញលេញ ប៉ុន្តែគោលនយោបាយបច្ចុប្បន្នផ្តោតលើការពង្រឹងស្វ័យភាពបន្ថែមទៀត។

ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ វែលបន្តទាក់ទាញភាពយន្ត និងផលិតកម្មទូរទស្សន៍ ដូចជា Doctor Who និង Torchwood ដែលថតនៅ Cardiff ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse វែលផ្តល់ឧទាហរណ៍អំពីតំបន់ដែលមានភាសា និងប្រពៃណីដាច់ដោយឡែក ប៉ុន្តែអាចរក្សាបានការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដោយមិនបាត់បង់អត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួន។