ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វ៉ាឡាគៀ (Wallachia) គឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនិងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនៅក្នុងប្រទេសរ៉ូម៉ានីសម័យទំនើប ហើយក៏ជាអតីតរដ្ឋមួយដែលបានដើរតួនាទីគន្លឹះក្នុងការបង្កើតរដ្ឋរ៉ូម៉ានី។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia តំបន់នេះស្ថិតនៅចន្លោះទន្លេដានូប (Danube) នៅភាគខាងត្បូង និងជួរភ្នំការផាធៀន (Carpathians) នៅភាគខាងជើង។ វ៉ាឡាគៀត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកធំៗគឺ Muntenia និង Oltenia ហើយពេលខ្លះ Dobruja ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកទីបីដែរ។ អតីតរដ្ឋនេះល្បីល្បាញដោយសារប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការតស៊ូប្រឆាំងនឹងចក្រភពអូតូម៉ង់ និងជាទឹកដីរបស់ Vlad the Impaler ដែលជាអ្នកបំផុសគំនិតរឿង Dracula។

ទីក្រុង Bucharest ដែលសព្វថ្ងៃជារាជធានីរបស់ប្រទេសរ៉ូម៉ានី ធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់វ៉ាឡាគៀតាំងពីសតវត្សទី ១៥។ បច្ចុប្បន្ន វ៉ាឡាគៀមិនមែនជាអង្គភាពរដ្ឋបាលឯករាជ្យទេ ប៉ុន្តែជាតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយរបស់រ៉ូម៉ានី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia វ៉ាឡាគៀស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃរ៉ូម៉ានី ហ៊ុំព័ទ្ធដោយព្រំដែនធម្មជាតិនៃជួរភ្នំការផាធៀន (Carpathians) នៅខាងជើង និងទន្លេដានូបនៅខាងត្បូង។ តំបន់នេះរួមមានវាលទំនាបល្វឹងល្វើយ និងតំបន់ភ្នំជាច្រើន។ តាមប្រពៃណី គេបែងចែកវាទៅជា Muntenia (ភាគខាងកើត) ដែលមានទីក្រុង Bucharest និង Oltenia (ភាគខាងលិច) ដែលមានទីក្រុង Craiova។ ទន្លេដានូបបង្កើតជាព្រំដែនធម្មជាតិជាមួយប៊ុលហ្គារី។

ប្រជាជនភាគច្រើននៃវ៉ាឡាគៀជាជនជាតិរ៉ូម៉ានី (Vlachs) ដែលនិយាយភាសារ៉ូម៉ានី និងកាន់សាសនាគ្រិស្តអូស្សូដក់។ ក្នុងរយៈពេលប្រវត្តិសាស្ត្រ មានសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចដូចជា ហុងគ្រី ក្រិច និងអាមេនី ដែលបានរស់នៅក្នុងតំបន់នេះ។ បច្ចុប្បន្ន ប្រជាជននៅទីនេះជាប្រជាពលរដ្ឋរ៉ូម៉ានី ហើយរួមបញ្ចូលទៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia រដ្ឋវ៉ាឡាគៀបានលេចចេញឡើងនៅដើមសតវត្សទី ១៤ នៅពេលដែលមេដឹកនាំ Basarab I បានបះបោរប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ហុងគ្រី ហើយកម្ចាត់កងទ័ពហុងគ្រីក្នុងសមរភូមិប៉ូសាដា (Battle of Posada) នៅឆ្នាំ ១៣៣០។ ជ័យជម្នេញនេះបានធានាឯករាជ្យភាពរបស់វ៉ាឡាគៀពីហុងគ្រី។ ក្នុងសតវត្សបន្តបន្ទាប់ វាត្រូវប្រឈមមុខនឹងការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ចក្រភពអូតូម៉ង់ ហើយចាប់ពីសតវត្សទី ១៥ វាបានក្លាយជារដ្ឋចំណុះនៃអូតូម៉ង់ ប៉ុន្តែនៅតែរក្សាស្វ័យភាពផ្ទៃក្នុង ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ (Voivodes)។

ព្រះអង្គម្ចាស់ដ៏ល្បីល្បាញមួយចំនួនបានបន្សល់ទុកនូវកេរ្តិ៍ឈ្មោះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ Mircea the Elder បានពង្រីកទឹកដីយ៉ាងធំធេងនៅចុងសតវត្សទី ១៤។ Vlad III Dracul (ត្រូវបានស្គាល់ថា Vlad the Impaler) បានដឹកនាំការតស៊ូប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងសតវត្សទី ១៥ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាការបំផុសគំនិតសម្រាប់តួអង្គ Dracula ក្នុងរឿងប្រលោមលោករបស់ Bram Stoker។ Michael the Brave បានបង្រួបបង្រួមវ៉ាឡាគៀជាមួយ Transylvania និង Moldavia ជាបណ្ដោះអាសន្ននៅឆ្នាំ ១៦០០ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការបង្រួបបង្រួមតំបន់ទាំងនេះដំបូង។

នៅសតវត្សទី ១៨ និង ១៩ វ៉ាឡាគៀត្រូវស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួក Phanariotes ជាព្រះអង្គម្ចាស់ក្រិចដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយអូតូម៉ង់។ កំណែទម្រង់ជាតិនិយម និងបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៨៤៨ បាននាំឲ្យមានការបង្រួបបង្រួមចុងក្រោយជាមួយ Moldavia ក្រោមព្រះអង្គម្ចាស់ Alexandru Ioan Cuza នៅឆ្នាំ ១៨៥៩ ដែលបង្កើតបានជារដ្ឋ United Principalities ហើយក្រោយមកបានក្លាយជារដ្ឋរ៉ូម៉ានីសម័យទំនើប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចរបស់វ៉ាឡាគៀពឹងផ្អែកលើកសិកម្មជាចម្បង ដោយកសិផលសំខាន់ៗរួមមានស្រូវសាលី និងពោត ព្រមទាំងការចិញ្ចឹមសត្វ។ ទីតាំងភូមិសាស្ត្រតាមបណ្តោយទន្លេដានូបបានធ្វើឲ្យតំបន់នេះក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់រវាងអឺរ៉ុប និងចក្រភពអូតូម៉ង់។ ក្រោយមក នៅសតវត្សទី ១៩ និង ២០ តំបន់នេះបានអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មប្រេងកាត និងឧស្សាហកម្មផ្សេងទៀត ជាពិសេសនៅតំបន់ Prahova និងទីក្រុង Ploiești។ ទីក្រុង Bucharest បានរីកចម្រើនជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម និងហិរញ្ញវត្ថុនៃតំបន់។

វប្បធម៌វ៉ាឡាគៀជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌រ៉ូម៉ានីទូទៅ។ ភាសារ៉ូម៉ានី (ដែលមានមូលដ្ឋានពីឡាតាំង) គឺជាភាសានិយាយចម្បង។ សាសនាគ្រិស្តអូស្សូដក់បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ និងស្ថាបត្យកម្ម។ វិហារអូស្សូដក់ដូចជា Curtea de Argeș Monastery និងអតីតព្រះរាជវាំងនៅ Târgoviște បង្ហាញពីសិល្បៈនិងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែប។ អក្សរសិល្ប៍ តន្ត្រីប្រជាប្រិយ និងរបាំប្រពៃណីក៏ជាផ្នែកមួយនៃមរតកដែលបន្សល់ទុកមកដល់សព្វថ្ងៃ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ វ៉ាឡាគៀមិនមែនជារដ្ឋឯករាជ្យទេ ប៉ុន្តែជាតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលជាផ្នែកសំខាន់នៃអត្តសញ្ញាណរបស់ប្រទេសរ៉ូម៉ានី។ អតីតរាជធានី Bucharest បន្តជាទីក្រុងធំជាងគេ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ច។ បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងរឿងព្រេងរបស់ Vlad the Impaler បានទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើនមកពីជុំវិញពិភពលោក រួមទាំងអ្នកធ្វើដំណើរមកពីតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។

នៅក្នុងបរិបទសកល វ៉ាឡាគៀតំណាងឲ្យចំណុចប្រសព្វនៃប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុបខាងកើត ដែលអាចជួយអ្នកអានខ្មែរឲ្យយល់អំពីការបង្កើតរដ្ឋជាតិនានានៅអឺរ៉ុប និងការតស៊ូប្រឆាំងនឹងអាណាចក្រធំៗ។ លើសពីនេះ ការសិក្សាអំពីតំបន់នេះក៏អាចភ្ជាប់ទៅនឹងប្រធានបទទេសចរណ៍ និងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ដែលកំពុងក្លាយជាប្រធានបទពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាផងដែរ។