ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមស្នងរាជ្យអូទ្រីស (War of the Austrian Succession) គឺជាជម្លោះយោធាដ៏ធំមួយដែលបានកើតឡើងចន្លោះឆ្នាំ១៧៤០ និង ១៧៤៨ រវាងមហាអំណាចអឺរ៉ុប។ យោងតាម Wikipedia សង្គ្រាមនេះបានកើតឡើងជាសំខាន់នៅទ្វីបអឺរ៉ុប មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក និងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ហើយមានជម្លោះពាក់ព័ន្ធជាច្រើនដូចជា សង្គ្រាមស្តេចចច (King George's War) សង្គ្រាមត្រចៀកជេនគីន (War of Jenkins' Ear) សង្គ្រាមកាណាទីកលើកទី១ (First Carnatic War) និងសង្គ្រាមស៊ីលីសៀលើកទី១ និងទី២ (First and Second Silesian Wars)។ មូលហេតុដើមគឺការមិនទទួលស្គាល់ការស្នងរាជ្យរបស់ព្រះនាងម៉ារីយ៉ា ថេរេសា (Maria Theresa) ជាអ្នកគ្រងរាជ្យនៃចក្រភពហាបស្បួក (Habsburg Monarchy) បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គតរបស់ព្រះចៅអធិរាជឆាលទី៦ ក្នុងឆ្នាំ១៧៤០។ សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់ដោយសន្ធិសញ្ញា Aix-la-Chapelle ដែលបានស្តារសន្តិភាពឡើងវិញ ប៉ុន្តែមិនអាចដោះស្រាយជម្លោះអស់ពីឫសបានឡើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia សង្គ្រាមស្នងរាជ្យអូទ្រីសបានលាតសន្ធឹងលើទឹកដីដ៏ធំទូលាយ។ សមរភូមិសំខាន់ៗបានកើតឡើងនៅអឺរ៉ុបកណ្តាល រួមមានតំបន់ស៊ីលីសៀ (Silesia) បូហេម៉ា (Bohemia) និងដែនដីទាប (Low Countries) ដែលរួមមានប្រទេសបែលហ្ស៊ិក និងហូឡង់សព្វថ្ងៃ។ ការប្រយុទ្ធក៏បានរាលដាលដល់រដ្ឋអ៊ីតាលី ជាពិសេសនៅតំបន់ភាគខាងជើង ហើយជម្លោះកងទ័ពជើងទឹកបានកើតឡើងនៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ នៅទ្វីបអាមេរិក សង្គ្រាមស្តេចចចបានក្លាយជាផ្នែកនៃជម្លោះធំ ហើយនៅឥណ្ឌា សង្គ្រាមកាណាទីកលើកទី១ក៏បានផ្ទុះឡើង។

ខាងភាគីប្រជាជន មេដឹកនាំសំខាន់ៗដែលបានចូលរួមរួមមាន ព្រះនាងម៉ារីយ៉ា ថេរេសា នៃអូទ្រីស ស្តេចហ្វ្រេដេរីកទី២ នៃព្រុសស៊ី (Frederick the Great) ស្តេចល្វីទី១៥ នៃបារាំង (Louis XV) ព្រះបាទចចទី២ នៃចក្រភពអង់គ្លេស (George II) និងលោក Charles Emmanuel III នៃសាឌីនី (Charles Emmanuel III of Sardinia)។ ទាហានរាប់ម៉ឺននាក់មកពីរដ្ឋផ្សេងៗក្នុងចក្រភពរ៉ូម៉ាំងដ៏ពិសិដ្ឋក៏បានចូលប្រយុទ្ធផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គតរបស់ព្រះចៅអធិរាជឆាលទី៦ ក្នុងខែតុលាឆ្នាំ១៧៤០។ ព្រះនាងម៉ារីយ៉ា ថេរេសា បានឡើងសោយរាជ្យ ប៉ុន្តែព្រះបាទហ្វ្រេដេរីកទី២ នៃព្រុសស៊ីបានបដិសេធសិទ្ធិនេះ ហើយបានលុកលុយខេត្តស៊ីលីសៀដ៏សម្បូរបែបនៅខែធ្នូឆ្នាំដដែល ដែលបង្កជាសង្គ្រាមស៊ីលីសៀលើកទី១ (១៧៤០-១៧៤២)។ ការទទួលជ័យជំនះរបស់ព្រុសស៊ីបាននាំឱ្យមានសន្ធិសញ្ញាប្រេស្លូវ (Treaty of Breslau) ដែលអូទ្រីសត្រូវប្រគល់ទឹកដីស៊ីលីសៀភាគច្រើនទៅឲ្យព្រុសស៊ី។

នៅឆ្នាំ១៧៤៤ ព្រុសស៊ីបានចូលក្នុងសង្គ្រាមជាថ្មី (សង្គ្រាមស៊ីលីសៀលើកទី២) ដោយមានការគាំទ្រពីបារាំង អេស្ប៉ាញ និងបាវ៉ារៀ។ យោងតាម Wikipedia ទីតាំងរបស់ព្រះបាទហ្វ្រេដេរីកទី២ នៅចុងឆ្នាំ១៧៤៤ គឺមានភាពមិនស្ថិតស្ថេរខ្លាំង ប៉ុន្តែព្រុសស៊ីនៅតែអាចរក្សាបានដីស៊ីលីសៀ។ នៅខែឧសភាឆ្នាំ១៧៤៥ កងទ័ពបារាំងក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេចល្វីទី១៥ បានឈ្នះសមរភូមិដ៏ធំមួយនៅហ្វុងតេណយ (Fontenoy) ក្នុងដែនដីទាប ដែលបានស្តារទំនុកចិត្តរបស់បារាំងឡើងវិញ។ នៅអ៊ីតាលី កងទ័ពសាឌីនីបានចូលសង្គ្រាមដោយសារសន្ធិសញ្ញា Worms (Treaty of Worms) កាលពីខែកញ្ញា ហើយកងទ័ពហ្សេណូអា (Genoa) បានធ្វើការវាយបកនៅសមរភូមិបាស៊ីណាណូ (Bassignana) ក្នុងឆ្នាំ១៧៤៥។

ផ្នែកសមុទ្រក៏មានសារៈសំខាន់ដូចគ្នា។ នៅឆ្នាំ១៧៤៤ កងនាវាចម្រុះបារាំង-អេស្ប៉ាញក្រោមការបញ្ជារបស់លោក Don Juan José Navarro បានវាយបណ្តេញកងនាវាអង់គ្លេសរបស់លោក Thomas Mathews នៅក្បែរទូឡុង (Toulon)។ កងនាវាអង់គ្លេសក៏បានធ្វើការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើកំពង់ផែ Bastia នៅកោះកូសស៊ីកា (Corsica) ក្នុងឆ្នាំ១៧៤៥។ នៅឆ្នាំ១៧៤៧ កងនាវាអង់គ្លេសក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក George Anson បានទទួលជ័យជំនះយ៉ាងដាច់ខាតនៅសមរភូមិ Cape Finisterre ។ នៅឥណ្ឌា លោក Edward Boscawen បានឡោមព័ទ្ធក្រុង Pondicherry នៅចុងឆ្នាំ១៧៤៨។

សង្គ្រាមបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៧៤៨ ជាមួយនឹងការចុះចាញ់ក្រុង Maastricht នៅថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា និងការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញា Aix-la-Chapelle។ យោងតាម Wikipedia សន្ធិសញ្ញានេះបានទទួលស្គាល់ព្រះនាងម៉ារីយ៉ា ថេរេសា ជាអ្នកគ្រងរាជ្យហាបស្បួក ប៉ុន្តែបានអនុម័តឲ្យព្រុសស៊ីរក្សាការកាន់កាប់ស៊ីលីសៀ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ បដិវត្តន៍អូរ៉ង់ហ្សេស (Orangist revolution) ដែលគ្មានការបង្ហូរឈាម បាននាំលោក William IV ឡើងជាអ្នកគ្រប់គ្រងខេត្តទាំងអស់នៃហូឡង់ (stadtholder)។ អាណានិគមដែលត្រូវបានដណ្តើមយកក្នុងពេលសង្គ្រាមត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់ទៅម្ចាស់ដើមវិញ ហើយសន្តិភាពបានស្តារឡើង ប៉ុន្តែការប្រជែងគ្នានៅតែបន្ត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមស្នងរាជ្យអូទ្រីសបានដាក់បន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំងលើរដ្ឋទាំងអស់ដែលចូលរួម។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសនានាត្រូវបង្កើនការខ្ចីប្រាក់ និងការយកពន្ធដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ទ័ព និងកងនាវា។ នៅតំបន់អាណានិគម ការប្រកួតប្រជែងសម្រាប់កម្មសិទ្ធិកោះអ្នកមានស្ករសដូចជាកោះអង់ទីលរបស់បារាំង (French West Indies) មានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ ប្រាក់ចំណេញដ៏ធំសម្បើមពីការផលិតស្ករសធ្វើឲ្យតំបន់នេះក្លាយជាគោលដៅចង់បានរបស់មហាអំណាច ហើយការដណ្តើមយកកោះនានាបានក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងសង្គ្រាម។

ខាងវប្បធម៌ សង្គ្រាមបានបន្សល់ទុកកេរដំណែលសិល្បៈដ៏សំបូរបែប។ ឧទាហរណ៍ រូបគំនូរដោយលោក Martin van Meytens បង្ហាញពីព្រះចៅហ្វ្រាន់ស៊ីសទី១ (Francis I) ដែលជាស្វាមីរបស់ព្រះនាងម៉ារីយ៉ា ថេរេសា ហើយត្រូវបានជ្រើសតាំងជាអធិរាជរ៉ូម៉ាំងដ៏ពិសិដ្ឋនៅថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៧៤៥។ រូបគំនូរនេះជានិមិត្តរូបនៃភាពធន់របស់រាជវង្សហាបស្បួកក្នុងគ្រាកាន់តែវិបត្តិ។ សមរភូមិផ្សេងៗក៏ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងសិល្បៈ ដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជំនះ និងវីរភាព។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះជារាប់សតវត្សកន្លងផុតទៅហើយក៏ដោយ សង្គ្រាមស្នងរាជ្យអូទ្រីសនៅតែមានមេរៀនសំខាន់សម្រាប់ពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន។ យោងតាម Wikipedia សង្គ្រាមនេះបានត្រួសត្រាយផ្លូវឲ្យព្រុសស៊ីក្លាយជាមហាអំណាចអឺរ៉ុប និងបានបង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់សង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ (Seven Years' War, ១៧៥៦-១៧៦៣) ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសង្គ្រាមសកលលោកលើកដំបូង។ ជម្លោះនេះបានផ្លាស់ប្ដូរតុល្យភាពអំណាចនៅអឺរ៉ុប និងបានដាក់គ្រឹះសម្រាប់សម្ព័ន្ធភាពនយោបាយដែលធ្វើឲ្យកើតមានបដិវត្តន៍ការទូត (Diplomatic Revolution) នៅឆ្នាំ១៧៥៦។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីជម្លោះមហាអំណាចប្រវត្តិសាស្ត្រនេះអាចជួយបំភ្លឺពីឫសគល់នៃនយោបាយអន្តរជាតិសម័យទំនើប រួមទាំងការបង្កើតសម្ព័ន្ធភាព និងការប្រកួតប្រជែងរវាងប្រទេសធំៗ។ មេរៀនពីសង្គ្រាមនេះក៏អាចជួយឲ្យអ្នកអានយល់កាន់តែច្បាស់អំពីការវិវត្តនៃតុល្យភាពអំណាចនៅអឺរ៉ុប និងឥទ្ធិពលរបស់វាមកលើពិភពលោក។