KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់២៧ មិថុនា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ២៧ មិថុនា ២០២៦

សមរភូមិដេតទីនហ្គេន៖ លើកចុងក្រោយដែលព្រះរាជាអង់គ្លេសដឹកនាំកងទ័ពក្នុងសមរភូមិ

កាលពី ២៨៣ ឆ្នាំមុននៅថ្ងៃទី ២៧ មិថុនា ១៧៤៣ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមដណ្តើមរាជ្យអូទ្រីស កងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេចចចទី២នៃចក្រភពអង់គ្លេសបានយកឈ្នះទ័ពបារាំងនៅដេតទីនហ្គេន រដ្ឋបាវ៉ារៀ ដោយបន្សល់ទុកកាលានុវត្តភាពជាលើកចុងក្រោយនៃព្រះរាជាដឹកនាំចម្បាំង។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

Carte manuscrite extraite du mémoire Les communications de la France avec ses colonies des Antilles pendant les guerres de succession d'Autriche & de sept ans : (1744 - 1763). École navale (Brest).
ប្រភព: Wikimedia Commons

នៅថ្ងៃនេះ កាលពី ២៨៣ ឆ្នាំមុន គឺនៅថ្ងៃទី ២៧ មិថុនា ១៧៤៣ ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយបានកត់ត្រាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាអឺរ៉ុប និងព្រះរាជវង្សអង់គ្លេស។ តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ សមរភូមិដេតទីនហ្គេន (Battle of Dettingen) ដែលកើតឡើងនៅតំបន់បាវ៉ារៀ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បច្ចុប្បន្ន គឺជាសមរភូមិដែលកងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តហៅថា កងទ័ពប្រាកម៉ាទិក (Pragmatic Army) ដឹកនាំដោយព្រះចៅចចទី២ (George II) នៃចក្រភពអង់គ្លេស បានវាយឈ្នះកងទ័ពបារាំងក្រោមការបញ្ជារបស់ឧកញ៉ាដឺណូអាយ (Duke of Noailles)។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសមរភូមិនេះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស គឺថាវាជាលើកចុងក្រោយដែលព្រះរាជាអង់គ្លេសមួយអង្គដែលកំពុងកាន់រាជ្យ បានយកព្រះអង្គផ្ទាល់ទៅដឹកនាំកងទ័ពក្នុងសមរភូមិ។

សមរភូមិនេះជាផ្នែកមួយនៃសង្គ្រាមដណ្តើមរាជ្យអូទ្រីស (War of the Austrian Succession) ដែលផ្ទុះឡើងនៅអឺរ៉ុបក្នុងឆ្នាំ ១៧៤០ និងអូសបន្លាយរហូតដល់ ១៧៤៨។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ជម្លោះនេះកើតចេញពីការដណ្តើមសិទ្ធិឡើងគ្រងរាជ្យរបស់អូទ្រីសក្រោយការសោយទីវង្គតនៃអធិរាជឆាលទី៦ (Charles VI) ដោយប្រទេសមហាអំណាចផ្សេងៗបានចូលរួមប្រឆាំងឬគាំទ្រការរៀបចំឡើងវិញនៃអំណាចនៅអឺរ៉ុបកណ្តាល។ សង្គ្រាមនេះបានអូសទាញមហាអំណាចដូចជា ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង ព្រុសស៊ី (Prussia) អូទ្រីស និងរុស្ស៊ី ព្រមទាំងបានបង្កើតឲ្យមានជម្លោះរងជាច្រើន ដូចជាសង្គ្រាមព្រះបាទចច (King George's War) នៅអាមេរិកខាងជើង និងសង្គ្រាមស៊ីលីស៊ាន (Silesian Wars) ជាដើម។

ចំពោះចក្រភពអង់គ្លេស សង្គ្រាមនេះបានបង្កើតឱកាសដើម្បីទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលរបស់បារាំងនៅអឺរ៉ុប និងការពារផលប្រយោជន៍ព្រះចៅចចទី២ ដែលជាព្រះរាជានៃចក្រភពអង់គ្លេស និងជាព្រះអង្គជ្រើសតាំង (Prince-elector) នៃហាណូវើ (Hanover) ក្នុងព្រះចក្រភពរ៉ូមដ៏សក្ការៈ (Holy Roman Empire)។ តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្តេចចចទី២ បានចាត់ទុកថាវាជាកាតព្វកិច្ចរបស់ព្រះអង្គក្នុងការដឹកនាំកងទ័ពទៅកាន់សមរភូមិដោយផ្ទាល់ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីតួនាទីរបស់ព្រះរាជានៅសម័យនោះជាអ្នកបញ្ជាកងទ័ព និងជាអ្នកដឹកនាំនយោបាយក្នុងពេលតែមួយ។

នៅឆ្នាំ ១៧៤៣ កងទ័ពប្រាកម៉ាទិកដែលមានទ័ពអង់គ្លេស ហាណូវើ និងអូទ្រីស បានធ្វើដំណើរទៅកាន់អាល្លឺម៉ង់ភាគខាងត្បូងដើម្បីប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងបារាំង។ តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រះចៅចចទី២ បានយាងទៅសមរភូមិដោយផ្ទាល់ ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាមេបញ្ជាការកំពូល ទោះបីការដឹកនាំកលល្បិចនិងយុទ្ធសាស្ត្រត្រូវបានប្រគល់ឲ្យឧត្តមសេនីយឯលនៃស្ទែរ (Earl of Stair) ក៏ដោយ។ ជាការពិតណាស់ វត្តមានរបស់ព្រះរាជាបានផ្តល់កម្លាំងចិត្តយ៉ាងខ្លាំងដល់កងទ័ព ហើយក៏ជាការបង្ហាញថាព្រះអង្គសុខចិត្តប្រថុយព្រះជន្មក្នុងការពារផលប្រយោជន៍របស់ជាតិ។

នៅព្រឹកថ្ងៃទី ២៧ មិថុនា កងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តដែលកំពុងដកថយ ស្រាប់តែបានជួបនឹងការវាយស្ទាក់ពីកងទ័ពបារាំងក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧកញ៉ាដឺណូអាយ នៅជិតភូមិដេតទីនហ្គេន។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ កងទ័ពបារាំងបានព្យាយាមឡោមព័ទ្ធនិងបំបែកកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត ប៉ុន្តែដោយសារកំហុសកលល្បិច និងការតស៊ូវាយសម្រុករបស់កងទ័ពអង់គ្លេស-ហាណូវើ ទ័ពបារាំងត្រូវបានបណ្ដេញឲ្យថយទៅវិញ។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកវិភាគប្រវត្តិសាស្ត្រភាគច្រើនបានពណ៌នាសមរភូមិនេះថាជា «ការរត់គេចខ្លួនយ៉ាងសំណាង» (a happy escape) ជាជាងជ័យជម្នះដ៏មានយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយហេតុថាជ័យជម្នះនេះមិនបាននាំឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរណាមួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់ដល់ដំណើរសង្គ្រាមទាំងមូលទេ។

បើទោះបីសារៈសំខាន់ខាងយុទ្ធសាស្ត្រមានកម្រិតក៏ដោយ ប៉ុន្តែសមរភូមិដេតទីនហ្គេនបានបន្សល់ទុកនៅមរតកដ៏ជានិមិត្តរូប។ វាជាសមរភូមិចុងក្រោយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលព្រះរាជាអង់គ្លេសមួយអង្គដែលកំពុងគ្រងរាជ្យ បានដឹកនាំកងទ័ពចូលប្រយុទ្ធ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឲ្យស្តេចចចទី២ ទទួលបានកិត្តិនាមជាវីរជនដ៏អង់អាច ហើយក៏ជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលស្ថាបនាភាពស្និទ្ធស្នាលរវាងព្រះរាជានិងកងទ័ពផងដែរ។ តាមអ្នកប្រវត្តិវិទូ បន្ទាប់ពីសមរភូមិនេះ គ្មានព្រះរាជាអង់គ្លេសណាម្នាក់បានយកជីវិតទៅក្នុងសមរភូមិទៀតឡើយ ហើយទំនៀមកិច្ចនេះបានផ្លាស់ប្ដូរដោយសារការវិវត្តន៍នៃប្រព័ន្ធនយោបាយនិងយោធានៅអង់គ្លេស។

កាលពីសតវត្សទីដប់ប្រាំបី ព្រះរាជាអឺរ៉ុបភាគច្រើននៅតែដឹកនាំកងទ័ពក្នុងពេលសង្គ្រាម ប៉ុន្តែការកើនឡើងនៃរបបរាជានិយមក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងប្រព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលប្រជាធិបតេយ្យបានធ្វើឲ្យតួនាទីរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងកិច្ចការយោធាថយចុះជាបន្តបន្ទាប់។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស ព្រះរាជាបានក្លាយជាអគ្គមេបញ្ជាការក្នុងន័យនិមិត្តរូបតែប៉ុណ្ណោះ ហើយការសម្រេចចិត្តពាក់ព័ន្ធនឹងសង្គ្រាមត្រូវបានផ្ទេរទៅឲ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងសភាជំនួសវិញ។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះបានធ្វើឲ្យសមរភូមិដេតទីនហ្គេនក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលបិទបញ្ចប់យុគសម័យមួយនៃព្រះរាជាអ្នកចម្បាំងនៅអង់គ្លេស។

សព្វថ្ងៃនេះ ទីតាំងនៃសមរភូមិដេតទីនហ្គេនស្ថិតនៅក្នុងក្រុងកាលស្តាញ (Karlstein am Main) រដ្ឋបាវ៉ារៀ ដែលជារដ្ឋសហព័ន្ធធំជាងគេនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្រុងនេះស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យបំផុតនៃរដ្ឋបាវ៉ារៀ និងជាទីកន្លែងដែលមានការផ្លាស់ប្តូរពីសង្គ្រាមទៅជាបច្ចេកវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរក្នុងសតវត្សទី ២០ ដោយមានអតីតរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្គ្រូសវែលហៃម (Großwelzheim Nuclear Power Plant) ដែលបានបិទដំណើរការ។ ការវិវត្តនេះបង្ហាញថា តំបន់ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិប្រវត្តិសាស្ត្របានប្រែក្លាយទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចនិងបច្ចេកវិទ្យាក្នុងយុគសម័យទំនើប។

ក្នុងឱកាសគម្រប់ខួបនៅថ្ងៃនេះ សមរភូមិដេតទីនហ្គេនត្រូវបានរំឭកមិនត្រឹមតែជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការរំឭកដល់គ្រាចុងក្រោយដែលព្រះរាជាមួយអង្គបានយកជីវិតទៅដាក់ក្នុងគ្រោះថ្នាក់ដើម្បីប្រទេសជាតិ។ វាជាឧទាហរណ៍ដ៏រស់រវើកនៃការផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំពីរបបរាជានិយមផ្តាច់ការទៅរបបប្រជាធិបតេយ្យទំនើប ដែលឥឡូវនេះព្រះមហាក្សត្រអង់គ្លេសមានតួនាទីជាចម្បងក្នុងការបង្រួបបង្រួមជាតិ និងលើកកម្ពស់វិស័យសង្គមជាជាងដឹកនាំសង្គ្រាម។ ទោះជាយ៉ាងណា ព្រឹត្តិការណ៍នេះនៅតែជាចំណុចដ៏មានមនោសញ្ចេតនានិងជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

ប្រភពទាំងអស់ All 6 sources

  1. Wikipedia War_of_the_Austrian_Succession ១ មករា ១៧៤៣
  2. Wikipedia List_of_British_monarchs ១ មករា ១៧៤៣
  3. Wikipedia George_II_of_Great_Britain ១ មករា ១៧៤៣
  4. Wikipedia Battle_of_Dettingen ១ មករា ១៧៤៣
  5. Wikipedia Karlstein_am_Main ១ មករា ១៧៤៣
  6. Wikipedia Bavaria ១ មករា ១៧៤៣