ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមគឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលកើតឡើងរវាងរដ្ឋនានា ឬរវាងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាល និងក្រុមប្រដាប់អាវុធដែលមានការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធបញ្ជាការច្បាស់លាស់ និងសមត្ថភាពធ្វើប្រតិបត្តិការយោធាជាបន្ត។ តាម Wikipedia និយមន័យនេះបញ្ជាក់ថា សង្គ្រាមមិនមែនជាការប៉ះទង្គិចដោយចៃដន្យទេ ប៉ុន្តែជាការប្រយុទ្ធដែលមានផែនការ គោលដៅ និងកម្លាំងគាំទ្រ។ មូលហេតុនៃសង្គ្រាមមានច្រើន រួមមានការដណ្តើមទឹកដី ធនធានធម្មជាតិ អំណាចនយោបាយ និងភាពខុសគ្នាខាងមនោគមវិជ្ជា ឬសាសនា។ ព្រឹត្តិការណ៍សង្គ្រាមបានកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ហើយបានផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើអាវុធត្រជាក់ដូចជាធ្នូ ដាវ រហូតដល់អាវុធបរមាណូ និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានវិទ្យាក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមបានកើតឡើងលើគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់ តែតំបន់ខ្លះមានប្រវត្តិជម្លោះកាន់តែញឹកញាប់ ដូចជានៅអឺរ៉ុប មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាស៊ីខាងត្បូង។ ផលប៉ះពាល់លើប្រជាជនគឺធំធេងណាស់ ទាំងការស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ការរបួសស្នាម ការបាត់បង់ទីជម្រក និងវិបត្តិជនភៀសសង្គ្រាម។ ក្រាហ្វខាងលើនេះ (ពី Wikipedia) បង្ហាញពីនិន្នាការនៃការស្លាប់ដោយសារសង្គ្រាមចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៤០០ មក ដោយឃើញថាមានការកើនឡើងខ្ពស់ជាពិសេសក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងទី២។ ការបាត់បង់ជីវិតទាំងនេះរួមមានទាំងទាហាន និងជនស៊ីវិល ដោយយោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ សមាមាត្រនៃជនស៊ីវិលដែលស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសម័យទំនើប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃសង្គ្រាមអាចតាមដានរហូតដល់សម័យបុរេប្រវត្តិ។ ផ្ទាំងគំនូរក្នុងរូងភ្នំនៅ Galeria del Roure ក្នុង Morella la Vella ប្រទេសអេស្ប៉ាញ ពណ៌នាពីការប្រយុទ្ធដោយប្រើធ្នូ ដែលជាភស្តុតាងមួយនៃសង្គ្រាមដំបូង (យោងតាម Wikipedia)។ នៅសម័យបុរាណ ផ្ទាំងសិលាចារិក Stele of Vultures បានផ្តល់រូបភាពអំពីសង្គ្រាមរវាងរដ្ឋ-ទីក្រុងនៅ Sumer ប្រហែលសហវត្សទី៣ មុនគ.ស.។ នៅទ្វីបអាមេរិក អរិយធម៌ម៉ាយ៉ាបានទទួលរងនូវសង្គ្រាមជាប់ជាប្រចាំរវាងរដ្ឋ-ទីក្រុងដើម្បីធនធាន ដែលត្រូវបានគេជឿថាជាមូលហេតុមួយនាំទៅដល់ការដួលរលំនៃអរិយធម៌នេះនៅប្រហែលឆ្នាំ ៩០០ គ.ស. (ផ្ទាំងគំនូរ Bonampak ពី Wikipedia)។

នៅអឺរ៉ុប សង្គ្រាមសាមសិបឆ្នាំ (១៦១៨-១៦៤៨) បានបង្កការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងសម្បើមដល់ជនស៊ីវិល ដូចដែលពណ៌នាដោយ Jacques Callot ក្នុងស៊េរីរូបភាព 'Les Grandes Misères de la guerre' (ប្រភព Wikipedia)។ សង្គ្រាមណាប៉ូឡេអុងនៅដើមសតវត្សរ៍ទី១៩ ក៏បានបន្សល់ទុកនូវរូបភាពដ៏ល្បីដូចជា 'ការដកទ័ពចេញពីទីក្រុងមូស្គូ' (គំនូរពី Wikipedia)។

សង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤-១៩១៨) បានប្រើប្រាស់អាវុធថ្មីៗដូចជារថក្រោះ (រូបភាពរថក្រោះ Mark I ពីសមរភូមិ Somme) និងបានបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់រាប់លាននាក់។ សង្គ្រាមលោកលើកទី២ (១៩៣៩-១៩៤៥) កាន់តែសាហាវជាងមុន ដោយមានការទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូលើទីក្រុង Nagasaki (រូបភាពពី Wikipedia) និងការឡោមព័ទ្ធទីក្រុង Leningrad ដែលយោងតាមសៀវភៅ The Oxford Companion to World War II អ្នកដឹកនាំណាស៊ីបានបញ្ជាឱ្យកម្ទេចទីក្រុងនេះ និងបង្អត់អាហារប្រជាជន។ សម័យសង្គ្រាមត្រជាក់បាននាំមកនូវសង្គ្រាមប្រូកស៊ី និងការប្រណាំងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ខណៈសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រឆ្នាំ ១៩៩១ បានបង្ហាញពីសង្គ្រាមប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ដូចជារថក្រោះ Abrams (រូបភាពពី Wikipedia)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមតែងតែបណ្តាលឱ្យខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ការបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ផ្លូវថ្នល់ រោងចក្រ និងកសិកម្ម ធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចដួលរលំ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងគឺការដុតអណ្តូងប្រេងនៅគុយវ៉ែតក្នុងសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រឆ្នាំ ១៩៩១ ដែលបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ចំណូលយ៉ាងច្រើន និងបំពុលបរិស្ថាន (រូបភាពពី Wikipedia)។ ថវិកាជាតិត្រូវយកទៅចំណាយលើវិស័យយោធា ជំនួសឱ្យការអប់រំ និងសុខាភិបាល។

ខាងវប្បធម៌ សង្គ្រាមបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើសិល្បៈ តន្ត្រី និងអក្សរសិល្ប៍។ គំនូរ 'The Apotheosis of War' (រូបភាពខាងលើ) ដោយវិចិត្រកររុស្ស៊ី Vasily Vereshchagin បានបង្ហាញពីភាពឥតប្រយោជន៍នៃសង្គ្រាម តាមរយៈរូបភាពគំនរលលាដ៍ក្បាល។ ស្នាដៃសិល្បៈជាច្រើនទៀតបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពឃោរឃៅ វីរភាព និងរបួសផ្លូវចិត្តដែលសង្គ្រាមបានបន្សល់ទុក។ ទន្ទឹមគ្នានេះ សង្គ្រាមក៏បានបង្កើតចលនាសន្តិភាព និងការតស៊ូមតិប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សរ៍ទី២១ សង្គ្រាមនៅតែជាការពិតដែលមិនអាចជៀសវាងបានសម្រាប់តំបន់ជាច្រើន។ ជម្លោះនៅអ៊ុយក្រែន ស៊ីរី យេម៉ែន និងតំបន់ដទៃទៀត បានបង្ហាញថាសង្គ្រាមទំនើបរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការប្រយុទ្ធតាមបែបប្រពៃណី ការប្រើប្រាស់ដ្រូន និងការវាយប្រហារតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត។ ការគំរាមកំហែងនៃសង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរនៅតែបន្តកើតមាន។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ សំឡេងប្រឆាំងសង្គ្រាមក៏កាន់តែខ្លាំងឡើងៗ។ ការធ្វើបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំនៅវ៉ាស៊ីនតោន ឌី.ស៊ី. នាថ្ងៃទី ១៥ មិនា ២០០៣ ដែលជាការជួបជុំប្រឆាំងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ (រូបភាពខាងលើ) គឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃចលនាសកលដែលអំពាវនាវឱ្យមានសន្តិភាព។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងស្ថាប័នអន្តរជាតិបន្តខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីទប់ស្កាត់ជម្លោះ តែការប្រកួតប្រជែងអំណាចរវាងមហាអំណាច និងផលប្រយោជន៍ជាតិនៅតែជាឧបសគ្គចម្បង។

អ្នកអាន KhmerPulse អាចចាប់អារម្មណ៍លើប្រធានបទនេះ ព្រោះសង្គ្រាមមានឥទ្ធិពលដល់ស្ថិរភាពតំបន់ និងសេដ្ឋកិច្ចសកល ហើយប្រទេសកម្ពុជាក៏ធ្លាប់ឆ្លងកាត់សង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏ឈឺចាប់ក្នុងអតីតកាល ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនយល់ច្បាស់ពីតម្លៃនៃសន្តិភាព។