ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សេចក្តីថ្លែងការណ៍ Welles គឺជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍ការទូតដ៏សំខាន់មួយ ដែលត្រូវបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤០ ដោយលោក Sumner Welles រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសស្តីទីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះបានថ្កោលទោសការកាន់កាប់របស់កងទ័ពសូវៀតលើប្រទេសរដ្ឋបាល់ទិកទាំងបី (អេស្តូនី ឡាតវី និង លីទុយអានី) កាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤០ ហើយបានបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ការបញ្ចូលទឹកដីទាំងនោះចូលជាផ្នែកនៃសហភាពសូវៀតឡើយ។

សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះត្រូវបានចាត់ទុកជាការអនុវត្តន៍នៃគោលលទ្ធិ Stimson ឆ្នាំ ១៩៣២ ដែលមិនទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីដោយកម្លាំង ហើយវាក៏ស្របតាមទស្សនៈរបស់ប្រធានាធិបតី Franklin D. Roosevelt ដែលប្រឆាំងនឹងការពង្រីកទឹកដីដោយហិង្សា។ ក្រោយមក សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃគោលនយោបាយមិនទទួលស្គាល់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកចំពោះការកាន់កាប់រដ្ឋបាល់ទិកអស់រយៈពេលជាង ៥០ ឆ្នាំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសរដ្ឋបាល់ទិកទាំងបីស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបភាគខាងជើង តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្របាល់ទិក មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសរុស្ស៊ី បេឡារុស និង ប៉ូឡូញ។ បច្ចុប្បន្ន តំបន់នេះមានប្រជាជនសរុបប្រមាណ ៦ លាននាក់ ដោយប្រទេសនីមួយៗមានភាសា និងវប្បធម៌រៀងៗខ្លួន។ ភាសាអេស្តូនី ឡាតវី និង លីទុយអានី គឺជាភាសាដែលនៅរស់រានមានជីវិតរហូតសព្វថ្ងៃ។

តួអង្គសំខាន់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះរួមមាន លោក Sumner Welles កើតនៅឆ្នាំ ១៨៩២ ក្នុងរដ្ឋញូវយ៉ក ជាអ្នកការទូតអាជីពដ៏មានបទពិសោធន៍។ មិត្តរួមការងាររបស់គាត់គឺលោក Loy W. Henderson ក៏បានចូលរួមយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការតាក់តែងសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់នៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍ Welles អាចត្រូវគេតាមដានទៅកាន់កតិកាសញ្ញាសម្ងាត់រវាងសហភាពសូវៀត និង ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ ដែលគេស្គាល់ថាជាកតិកាសញ្ញា Molotov-Ribbentrop ចុះថ្ងៃទី ២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៣៩។ យោងតាមវិគីភីឌា កតិកាសញ្ញានេះមានពិធីសារសម្ងាត់មួយដែលបានបែងចែកឥទ្ធិពលនៅអឺរ៉ុបខាងកើត ដោយដាក់ប្រទេសរដ្ឋបាល់ទិកឱ្យស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលសូវៀត។

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤០ សហភាពសូវៀតបានឈ្លានពាន និងចូលកាន់កាប់រដ្ឋបាល់ទិកទាំងបី រួចបង្កើតរដ្ឋាភិបាលអាយ៉ងដើម្បីបញ្ចូលជាសាធារណរដ្ឋសូវៀត។ ជាការឆ្លើយតប លោក Welles បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះដោយបដិសេធយ៉ាងដាច់ខាតនូវភាពស្របច្បាប់នៃការកាន់កាប់។ វាជាការអនុវត្តដោយផ្ទាល់នូវគោលលទ្ធិ Stimson ឆ្នាំ ១៩៣២ ដែលបានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីដោយកម្លាំងឡើយ ដោយយោងទៅលើការបង្កើតរដ្ឋ Manchukuo ដោយជប៉ុនកាលពីឆ្នាំ ១៩៣២។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រទេសរដ្ឋបាល់ទិកនីមួយៗមានសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម ព្រៃឈើ និងឧស្សាហកម្ម ហើយមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបមុនពេលបាត់បង់ឯករាជ្យ។ វប្បធម៌របស់ពួកគេរួមមានតន្ត្រីប្រពៃណី របាំ និងសិល្បៈ ដែលបានរស់រានមានជីវិត ទោះបីស្ថិតក្រោមការគាបសង្កត់ក្នុងសម័យសូវៀតក៏ដោយ។ ក្រោយការស្តារឯករាជ្យ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ទាំងនេះបានរីកចម្រើនឡើងវិញ ហើយបច្ចុប្បន្នពួកគេជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប និងអង្គការណាតូ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សព្វថ្ងៃនេះ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ Welles នៅតែត្រូវបានយោងជាគំរូសំខាន់មួយក្នុងការទូតអន្តរជាតិ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងគោលការណ៍មិនទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីដោយកម្លាំង។ នៅពេលសហភាពសូវៀតដួលរលំក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ រដ្ឋបាល់ទិកបានទទួលឯករាជ្យឡើងវិញ ហើយនេះត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាជោគជ័យនៃគោលនយោបាយមិនទទួលស្គាល់ដែលបានចាប់ផ្ដើមដោយសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ។

សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីព្រឹត្តិការណ៍នេះជួយបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ និងការការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់រដ្ឋតូចៗ។ នៅក្នុងបរិបទថ្មីៗ ដូចជាការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន ប្រទេសជាច្រើនបានប្រកាន់យកជំហរមិនទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីដោយកម្លាំង ដែលជាមរតកផ្ទាល់ពីសេចក្តីថ្លែងការណ៍ Welles។