មេអើស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា មេអើសគឺជាប្រភេទផ្សិត (fungus) ដែលលូតលាស់ជាសរសៃតែមួយ (unicellular) និងបន្តពូជដោយការចេញពន្លក (budding) ឬការបំបែក (fission) ។ មេអើសជាអតិសុខុមប្រាណអឺការីយ៉ូត (eukaryotic microorganisms) ដែលមានដើមកំណើតកាលពីរាប់រយលានឆ្នាំមុន ។ បច្ចុប្បន្ននេះ មានប្រភេទមេអើសច្រើនជាង ១,៥០០ ប្រភេទដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ ហើយពួកវាបង្កើតបានប្រហែល ១% នៃប្រភេទផ្សិតដែលបានពិពណ៌នាទាំងអស់ ។ មេអើសត្រូវបានរកឃើញនៅកន្លែងជាច្រើនក្នុងធម្មជាតិ ហើយមានប្រភេទខ្លះមានប្រយោជន៍ដល់មនុស្ស ដូចជាក្នុងការផលិតនំបុ័ង ស្រាបៀរ និងស្រា ជាដើម ។

យោងតាមវិគីភីឌាដដែល មេអើសមានសមត្ថភាពក្នុងការរស់នៅទាំងក្នុងស្ថានភាពមានអុកស៊ីសែន និងគ្មានអុកស៊ីសែន (facultative anaerobes) ដោយពួកវាអាចបំលែងស្ករទៅជាកាបូនឌីអុកស៊ីត និងអេតាណុល តាមរយៈដំណើរការហ្វឺម៉ង់តាស្យុង (fermentation) ។ លក្ខណៈនេះធ្វើឱ្យមេអើសមានសារៈសំខាន់ពិសេសសម្រាប់ឧស្សាហកម្មអាហារ និងភេសជ្ជៈពិភពលោក ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា មេអើសមានវត្តមាននៅស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី រួមមាន លើផ្ទៃផ្លែឈើដូចជា ទំពាំងបាយជូរ និងផ្លែប៉ោម នៅក្នុងដី និងទឹក និងលើស្បែកមនុស្ស និងសត្វ ។ ពួកវាជាសារពាង្គកាយដែលរីករាលដាលជាសកល (cosmopolitan) ដោយអាចត្រូវបានដឹកជញ្ចូនដោយសត្វល្អិត ខ្យល់ ឬទឹក ។ ប្រភេទមេអើសខ្លះអាចរស់នៅក្នុងទឹកសមុទ្រ និងបរិស្ថានដែលមានសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ ដែលបង្ហាញពីភាពចម្រុះរបស់វា ។

តាមរបាយការណ៍ដដែល ប្រភេទមេអើសខ្លះបានសម្របខ្លួនទៅនឹងបរិស្ថានពិសេសដូចជា បរិស្ថានដែលមានកំហាប់ស្ករខ្ពស់ (ដូចជាទឹកដមផ្កា) ឬកំហាប់អំបិលខ្ពស់ ។ ចំពោះមនុស្សវិញ ជនជាតិនៅតំបន់ផ្សេងៗជុំវិញពិភពលោកបានប្រើប្រាស់មេអើសរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ដោយមិនដឹងថាមានអតិសុខុមប្រាណទាំងនេះឡើយ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការប្រើប្រាស់មេអើសដោយមិនដឹងខ្លួនដោយមនុស្សបានចាប់ផ្តើមតាំងពីសម័យបុរាណ ។ នៅអេហ្ស៊ីបបុរាណ មានភស្តុតាងនៃការផលិតនំបុ័ង និងស្រាបៀរដោយប្រើមេអើសកាលពីជាង ៥,០០០ ឆ្នាំមុន ។ នៅប្រទេសចិន ការផលិតស្រាស្រូវ (rice wine) ក៏មានប្រវត្តិរាប់ពាន់ឆ្នាំដែរ ។

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍បន្តថា នៅឆ្នាំ ១៦៨០ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រហូឡង់ លោក Antonie van Leeuwenhoek បានក្លាយជាមនុស្សដំបូងដែលសង្កេតឃើញកោសិកាមេអើសក្រោមមីក្រូទស្សន៍ ។ បន្ទាប់មក នៅឆ្នាំ ១៨៥៧ លោក Louis Pasteur បានបង្ហាញថា មេអើសគឺជាភ្នាក់ងារដែលបណ្តាលឱ្យមានការហ្វឺម៉ង់តាស្យុង ដោយបញ្ជាក់ថាការផលិតអាល់កុល និងកាបូនឌីអុកស៊ីតគឺជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពរបស់អតិសុខុមប្រាណទាំងនេះ ។

ក្រោយមកនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានចាប់ផ្តើមញែកមេអើសជាប្រភេទសុទ្ធ (pure culture) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការផលិតស្រាបៀរ និងនំបុ័ងដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងស្ថេរភាព ។ វិគីភីឌាបន្ថែមថា ក្រុមហ៊ុនផលិតមេអើសដំបូងគេដូចជា Fleischmann's Yeast បានចាប់ផ្តើមលក់មេអើសស្រស់ជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ដែលបានជួយសម្រួលដល់ឧស្សាហកម្មផលិតនំបុ័ងយ៉ាងខ្លាំង ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា មេអើសមានតួនាទីសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ណាស់ ។ ពួកវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យផលិតអាហារ និងភេសជ្ជៈជាច្រើនប្រភេទ រួមមាន ការផលិតនំបុ័ង ស្រាបៀរ ស្រាទំពាំងបាយជូរ ស៊ីឌែរ (cider) និងអាល់កុលប្រភេទផ្សេងៗ ។ ក្រៅពីនេះ មេអើសក៏ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ផលិតចំណីអាហារបន្ថែមដូចជា មេអើសអាហារបំប៉ន (nutritional yeast) និងគ្រឿងទេសដូចជា Marmite និង Vegemite ដែលផលិតចេញពីកាកសំណល់មេអើស ។

យោងតាមវិគីភីឌា នៅក្នុងឧស្សាហកម្មទំនើប មេអើសមានការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការផលិតជីវឥន្ធនៈ (biofuels) អង់ស៊ីម និងសារធាតុគីមីផ្សេងៗ ។ ឧស្សាហកម្មនំបុ័ងពិភពលោកពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើមេអើស ដែលធ្វើឱ្យមេអើសជាទំនិញសំខាន់មួយនៅក្នុងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ។ សារៈសំខាន់ខាងវប្បធម៌របស់មេអើសក៏ធំធេងដែរ ។ ភេសជ្ជៈដែលមានជាតិអាល់កុលដូចជា ស្រាបៀរ និងស្រាទំពាំងបាយជូរ គឺជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ជាច្រើនរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ។ ផលិតផលដូចជា កុមប៊ូឆា (kombucha) ដែលជាភេសជ្ជៈហ្វឺម៉ង់តាស្យុងដ៏ពេញនិយមនាពេលបច្ចុប្បន្ន ក៏ពឹងផ្អែកលើមេអើស និងបាក់តេរីដទៃទៀតដែរ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ មេអើសមានភាពពាក់ព័ន្ធជាច្រើនក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាជីវៈ ។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រភេទ Saccharomyces cerevisiae គឺជាសារពាង្គកាយអឺការីយ៉ូតដំបូងបំផុតដែលហ្សែនរបស់វាត្រូវបានអានទាំងស្រុង (sequenced) ដោយធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគំរូសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវជីវវិទ្យាម៉ូលេគុល ។ មេអើសត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការផលិតអាំងស៊ុយលីន វ៉ាក់សាំង និងឱសថផ្សេងទៀតតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាហ្សែនវិស្វកម្ម (genetic engineering) ។ លើសពីនេះ មេអើសត្រូវបានប្រើជាគំរូក្នុងការស្រាវជ្រាវអំពីភាពចាស់ និងជំងឺមហារីក ដោយសារតែកោសិការបស់វាមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងកោសិកាមនុស្សក្នុងកម្រិតមូលដ្ឋាន ។

តាមវិគីភីឌា នៅក្នុងយុគសម័យថ្មី មេអើសកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍សម្រាប់ការផលិតចំណីអាហារជំនួស (alternative proteins) ដែលមាននិរន្តរភាព ដូចជាប្រូតេអ៊ីនសាច់ក្លែងក្លាយ ដែលផលិតដោយក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាអាហារ ។ ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗក៏ផ្តោតលើការប្រើប្រាស់មេអើសដើម្បីផលិតជីវឥន្ធនៈអាកាសចរណ៍ និងគីមីសារធាតុបៃតង ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ។

ទាក់ទងនឹងសុខភាព វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ប្រភេទមេអើសមួយចំនួន ជាពិសេស Candida albicans អាចបង្កជាការឆ្លងមេរោគ (infections) ដល់មនុស្ស ជាទូទៅកើតលើអ្នកដែលមានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ ។ ការស្រាវជ្រាវលើប្រូបាយអូទិក (probiotics) ដែលមានមេអើសក៏កំពុងអភិវឌ្ឍសម្រាប់ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សុខភាពផងដែរ ។