ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សមុទ្រលឿង ដែលគេស្គាល់មួយឈ្មោះទៀតថា សមុទ្រខាងជើង គឺជាសមុទ្រមួយផ្នែកនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិច ស្ថិតនៅចន្លោះប្រទេសចិនដីគោក និងឧបទ្វីបកូរ៉េ។ យោងតាមវិគីភីឌា សមុទ្រនេះជាផ្នែកពាយព្យនៃសមុទ្រចិនខាងកើត។ ឈ្មោះ «សមុទ្រលឿង» បានមកពីពណ៌លឿងនៃដីល្បាប់ដែលហូរចេញពីទន្លេលឿង (ហ័ងហេ) និងទន្លេយ៉ង់ស្សេ ធ្វើឲ្យទឹកសមុទ្រមានពណ៌លឿងខ្ចី។ តំបន់នេះមានសារៈសំខាន់ខាងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ពាណិជ្ជកម្ម និងបរិស្ថាន ព្រោះវាជាផ្លូវទឹកយុទ្ធសាស្ត្រតភ្ជាប់ប្រទេសធំៗក្នុងតំបន់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សមុទ្រលឿងគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីប្រមាណ ៣៨០ ០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានជម្រៅមធ្យមត្រឹម ៤៤ ម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ។ សមុទ្រនេះព័ទ្ធជុំវិញដោយប្រទេសចំនួនបី៖ ចិននៅខាងលិច កូរ៉េខាងជើងនៅឦសាន និងកូរ៉េខាងត្បូងនៅបូព៌ា។ ទន្លេធំៗដែលហូរចូលសមុទ្រនេះរួមមាន ទន្លេលឿង ទន្លេយ៉ង់ស្សេ និងទន្លេហ៊ាន។ កោះធំៗរួមមាន កោះចេជឺ (Jeju) របស់កូរ៉េខាងត្បូង។ លក្ខណៈពិសេសមួយគឺជម្រៅរាក់ ដែលបណ្តាលឱ្យមានជំនោរឡើងចុះយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសនៅភាគខាងជើង ដែលអាចមានសក្តានុពលសម្រាប់ផលិតថាមពលជំនោរ។

ប្រជាជនរស់នៅជុំវិញសមុទ្រលឿងមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់ជាពិសេសនៅតាមឆ្នេរចិន និងកូរ៉េខាងត្បូង។ ទីក្រុងធំៗដូចជា ធានជីន (Tianjin) ឈីងតាវ (Qingdao) ដាលៀន (Dalian) អ៊ីនឈុន (Incheon) និង រដ្ឋធានីស៊េអ៊ូល (Seoul) សុទ្ធតែស្ថិតក្នុងតំបន់ឥទ្ធិពល។ ផែនទីដង់ស៊ីតេប្រជាជនឆ្នាំ១៩៩៤ បង្ហាញពីកំហាប់ប្រជាជនខ្ពស់នៅតាមបណ្តោយឆ្នេរ ជាពិសេសនៅភាគខាងត្បូងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េ និងតំបន់ដីសណ្តទន្លេយ៉ង់ស្សេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

សមុទ្រលឿងមានប្រវត្តិដ៏យូរលង់ក្នុងនាមជាផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់។ យោងតាមវិគីភីឌា ចាប់តាំងពីសម័យបុរាណ សមុទ្រនេះជាច្រករបៀងសម្រាប់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្ររវាង ចិន កូរ៉េ និងជប៉ុន ជួយដល់ការផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌ និងបច្ចេកវិទ្យា។ រាជវង្សចិនដូចជា ហាន (Han) និងតាំង (Tang) ធ្លាប់ប្រើប្រាស់ផ្លូវសមុទ្រនេះដើម្បីពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន។

នៅសតវត្សរ៍ទី២០ សមុទ្រលឿងបានក្លាយជាសមរភូមិប្រយុទ្ធដ៏សំខាន់។ ក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន ឆ្នាំ១៩០៤-១៩០៥ សមរភូមិសមុទ្រលឿងបានកើតឡើង ដែលក្នុងនោះកងទ័ពជើងទឹកជប៉ុនបានយកឈ្នះរុស្ស៊ី។ ក្រោយមក ក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ (១៩៥០-១៩៥៣) សមុទ្រនេះក៏ជាទីតាំងនៃប្រតិបត្តិការយោធាធំៗ ពិសេសការចុះចតនៅអ៊ីនឈុនក្រោមបញ្ជារបស់ឧត្តមសេនីយ៍ម៉ាកអាធើរ (Douglas MacArthur) ដែលបានប្រែក្លាយទិសដៅនៃសង្គ្រាមនោះ។ បច្ចុប្បន្ន សមុទ្រលឿងនៅតែជាតំបន់មានជម្លោះព្រំដែនសមុទ្រ ជាពិសេសរវាងចិន និងកូរ៉េខាងត្បូង លើតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ (EEZ) ដែលជាប្រភពនៃភាពតានតឹងការទូតជាបន្តបន្ទាប់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សមុទ្រលឿងជាប្រភពដ៏សំខាន់នៃធនធានជលផល ផ្គត់ផ្គង់ត្រីជាច្រើនដល់ប្រទេសក្នុងតំបន់។ ការនេសាទជាសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចចម្បង ដោយមានប្រភេទត្រីដូចជា ត្រីម៉ាកេរ៉េល ត្រីសាម៉ុន និងបង្គាជាដើម។ ការចិញ្ចឹមសត្វសមុទ្រក៏រីកចម្រើនដែរ។ កំពង់ផែធំៗដូចជា ធានជីន និងឈីងតាវ គឺជាច្រកចេញចូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មរបស់ចិន ខណៈអ៊ីនឈុនដើរតួនាទីស្រដៀងគ្នាសម្រាប់កូរ៉េខាងត្បូង។ សមុទ្រនេះក៏ជាផ្លូវទឹកដ៏មមាញឹកសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិ ដោយមាននាវាឆ្លងកាត់រាប់ពាន់គ្រឿងក្នុងមួយឆ្នាំ។

វប្បធម៌ក្នុងតំបន់នេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រវត្តិដ៏យូរអង្វែងនៃការរស់នៅជាមួយសមុទ្រ។ ឆ្នេរខ្សាច់ រមណីយដ្ឋាន និងកន្លែងទេសចរណ៍ធម្មជាតិទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ ម្ហូបអាហារសមុទ្រដូចជាគីមបាប (Kimbap) និងមុខម្ហូបចិនក៏មានឥទ្ធិពលពីសមុទ្រនេះដែរ។ ទោះយ៉ាងណា ការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មនៅតាមឆ្នេរ និងការនេសាទហួសកម្រិតកំពុងគំរាមកំហែងដល់ធនធានជលផល និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ តាមវិគីភីឌា ការបំពុលដោយមីក្រូប្លាស្ទីក និងសារធាតុគីមីគឺជាបញ្ហាប្រឈមធំ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន សមុទ្រលឿងនៅតែជាចំណុចក្តៅខាងនយោបាយ និងបរិស្ថាន។ ភាពតានតឹងផ្នែកយោធាកើតឡើងជាញឹកញាប់ ជាពិសេសការសាកល្បងមីស៊ីលរបស់កូរ៉េខាងជើង ដែលជារឿយៗធ្លាក់ទៅក្នុងដែនសមុទ្រនេះ។ កាលពីឆ្នាំ២០១៨ កូរ៉េទាំងពីរបានយល់ព្រមបង្កើតតំបន់កាត់បន្ថយភាពតានតឹងយោធានៅតំបន់សមុទ្រលឿង ប៉ុន្តែកិច្ចព្រមព្រៀងនេះមិនបានបន្តអនុវត្តដោយជោគជ័យឡើយ។ ជម្លោះព្រំដែនសមុទ្ររវាងចិន និងកូរ៉េខាងត្បូងក៏កំពុងបន្ត ដោយមានការចរចាការទូត តែមិនទាន់សម្រេចជាស្ថាពរ។

នៅផ្នែកបរិស្ថាន និងអភិរក្ស សមុទ្រលឿងគឺជាតំបន់សំខាន់សម្រាប់សត្វស្លាបចំណាកស្រុកតាមផ្លូវអាស៊ីបូព៌ា-អូស្ត្រាលាស៊ី (East Asian–Australasian Flyway)។ យោងតាមវិគីភីឌា សត្វស្លាបដូចជា បារ-ទែល ហ្គដវីត (Bar-tailed Godwit) បានប្រើប្រាស់ទីជម្រកនៅសមុទ្រនេះសម្រាប់សម្រាកពេលធ្វើដំណើររវាងអាឡាស្កា និងនូវែលសេឡង់។ ការបាត់បង់ដីសើមដោយសារការអភិវឌ្ឍន៍ឆ្នេរ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងគំរាមដល់ជីវចម្រុះនេះ។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរភាស ប្រធានបទសមុទ្រលឿងអាចពាក់ព័ន្ធតាមរយៈទំនាក់ទំនងកម្ពុជាជាមួយចិន និងកូរ៉េខាងត្បូង ដែលជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ច និងឥទ្ធិពលយោធាក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជាការយកចិត្តទុកដាក់លើបរិស្ថានសមុទ្រដែលទាក់ទងនឹងការអភិវឌ្ឍរបស់អាស៊ាន។