ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការធ្វើឃាត គឺជាការសម្លាប់ដោយចេតនា តាមរយៈការវាយប្រហារភ្លាមៗ ឬដោយសម្ងាត់ ទៅលើបុគ្គលណាម្នាក់ ជាពិសេសបុគ្គលដែលមានឥទ្ធិពល ឬសំខាន់។ ការធ្វើឃាតភាគច្រើនមានហេតុផលនយោបាយ ឬមនោគមវិជ្ជា។ អំពើនេះអាចត្រូវបានបញ្ជាដោយបុគ្គលឯកជន ឬអង្គការនានា ហើយអនុវត្តដោយអ្នកសមគំនិតរបស់ពួកគេ។ ការធ្វើឃាតបានកើតឡើងតាំងពីសម័យបុរាណ។ អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើនេះត្រូវបានហៅថា ឃាតករ ឬអ្នកធ្វើឃាត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ក្រុមអ្នកធ្វើឃាតដ៏ល្បីល្បាញមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺក្រុម Assassins (ហាសហាស៊ីន) ដែលជានិកាយរបស់ពួក Nizari Ismailis កាលពីសតវត្សទី១១ ដល់ទី១៣ ដោយមានទីស្នាក់ការនៅប្រាសាទ Masyaf ក្នុងប្រទេសស៊ីរីសព្វថ្ងៃ។ ពួកគេបានធ្វើឃាតគោលដៅនយោបាយ និងសាសនា ហើយពាក្យ «Assassin» ជាភាសាអង់គ្លេសក៏មានប្រភពពីឈ្មោះក្រុមនេះដែរ។ នៅប្រទេសឥណ្ឌា ក្រុម Thuggee ជាក្រុមឃាតករសម្ងាត់ដែលធ្វើសកម្មភាពពីសតវត្សទី១៤ ដល់សតវត្សទី១៩ ដោយសម្លាប់អ្នកដំណើរដើម្បីប្លន់ និងថ្វាយដល់ព្រះនាងកាលី។ ចំណែកនៅប្រទេសជប៉ុន ពួកនិនចា (ninja) បានបំពេញតួនាទីជាអ្នកចារកម្ម និងធ្វើឃាតចាប់តាំងពីសម័យសក្ដិភូមិ។ អ្នកធ្វើឃាតឯករាជ្យដូចជា ចន វីលគីស បើន (John Wilkes Booth) និង លី ហារវី អូស្វាល (Lee Harvey Oswald) សុទ្ធតែជាជនជាតិអាមេរិក ដែលបានធ្វើឃាតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការធ្វើឃាតមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ។ នៅសម័យបុរាណ អំពើនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍នយោបាយដោយរាជាណាចក្រ និងចក្រភពផ្សេងៗ។ នៅសតវត្សទី១១-១៣ ក្រុម Assassins បានធ្វើឃាតមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ និងមេដឹកនាំសាសនា ដើម្បីសម្រេចគោលដៅនយោបាយ។ ការធ្វើឃាតវីលិម ដឺសាយលិន្ត (William the Silent) ក្នុងឆ្នាំ១៥៨៤ ដោយ បាល់តាសារ ជេរ៉ាដ (Balthasar Gérard) គឺជាករណីដ៏សំខាន់មួយនៅអឺរ៉ុប ដែលបានផ្លាស់ប្តូរទិសដៅនៃការតស៊ូទាមទារឯករាជ្យរបស់ហូឡង់។ នៅសតវត្សទី១៩ ការធ្វើឃាតប្រធានាធិបតីអាប្រាហាម លីនកុន (Abraham Lincoln) ក្នុងឆ្នាំ១៨៦៥ បានធ្វើឲ្យអាមេរិកធ្លាក់ក្នុងភាពសោកសៅ និងវិបត្តិនយោបាយ។ ការធ្វើឃាតប្រធានាធិបតី ចន អេហ្វ ខេនណឺឌី (John F. Kennedy) ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ បានបង្កឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរសន្តិសុខប្រធានាធិបតី។ ហើយនៅប្រទេសឥណ្ឌា ការធ្វើឃាតនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឥន្រ្ទា គន្ធី (Indira Gandhi) ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៤ ដោយអង្គរក្សផ្ទាល់ ក៏ជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់ផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការធ្វើឃាតបុគ្គលសំខាន់ៗអាចបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ច។ ឧទាហរណ៍ ក្រោយការធ្វើឃាតប្រធានាធិបតីខេនណឺឌី ទីផ្សារភាគហ៊ុនបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងដោយសារភាពមិនច្បាស់លាស់។ ផ្នែកវប្បធម៌ ការធ្វើឃាតបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើអក្សរសិល្ប៍ ភាពយន្ត និងសិល្បៈ ដូចជារឿងប្រឌិតអំពីឃាតករសម្ងាត់ និងខ្សែភាពយន្តបែបនយោបាយ។ ពាក្យ «Assassin» បានក្លាយជាពាក្យសកលដែលគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ បន្ថែមពីនេះ ការពង្រឹងសន្តិសុខសម្រាប់មេដឹកនាំ ដូចជាការប្រើយានយន្តការពារគ្រាប់ (Popemobile) សម្រាប់សម្តេចប៉ាប បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌នយោបាយសម័យទំនើប។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា បច្ចុប្បន្ននេះ ការធ្វើឃាតបានប្រែក្លាយជាទម្រង់ទំនើប ដូចជាការសម្លាប់គោលដៅ (targeted killings) ដោយប្រើយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (drones) ដូចជា MQ-1 Predator របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានប្រើក្នុងតំបន់ជម្លោះដូចជាអាហ្វហ្កានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន។ គ្រឿងបំផ្ទុះដែលដាក់តាមផ្លូវ (IED) ក៏ត្រូវបានប្រើជាញឹកញាប់ដើម្បីធ្វើឃាតមេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធ ឬយោធា។ ទន្ទឹមនឹងការវិវត្តន៍នៃវិធីសាស្ត្រ ការការពារក៏មានភាពទំនើបដែរ ដូចជាការប្រើប្រាស់អង្គរក្សប្រដាប់ដោយអាវុធ និងយានជំនិះការពារគ្រាប់។ ឧទាហរណ៍ ការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាតប្រធានាធិបតី រ៉ូណល រីហ្គិន (Ronald Reagan) ក្នុងឆ្នាំ១៩៨១ បានបង្ហាញថាសូម្បីតែប្រទេសមហាអំណាចក៏ងាយរងគ្រោះដែរ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងពីអំពើធ្វើឃាតជាប្រធានបទសកល អាចជួយឲ្យយល់អំពីនយោបាយ និងជម្លោះបច្ចុប្បន្ន។