ពិភពលោកWorld
សមរភូមិអាស្កាឡុន៖ ជំពូកចុងក្រោយនៃបូជនីយកិច្ចលើកទី១ កាលពី ៩២៧ ឆ្នាំមុន
នៅថ្ងៃទី១២ ខែសីហា ឆ្នាំ១០៩៩ កងទ័ពហ្វាទីមីដក្រោមការដឹកនាំរបស់អាល-អាត់ដាល់ សាហាន់សាហ៍ បានដកថយទៅអេហ្ស៊ីបវិញបន្ទាប់ពីបរាជ័យនៅអាស្កាឡុន ដោយបញ្ចប់បូជនីយកិច្ចលើកទី១ និងបើកយុគសម័យរដ្ឋគ្រីស្ទាននៅដែនដីបរិសុទ្ធ។
Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia
នៅថ្ងៃនេះ កាលពី ៩២៧ ឆ្នាំមុន សមរភូមិអាស្កាឡុនដែលជាសមរភូមិចុងក្រោយក្នុងយុទ្ធនាការបូជនីយកិច្ចលើកទី១ បានបញ្ចប់ទៅដោយជ័យជំនះរបស់កងទ័ពគ្រីស្ទាន ក្រោយពីកងទ័ពនៃខាឡីហ្វាតហ្វាទីមីដបានដកថយទៅអេហ្ស៊ីបវិញ។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ជ័យជំនះនេះមិនត្រឹមតែបញ្ចប់បូជនីយកិច្ចលើកទី១តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបានដាក់គ្រឹះសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកក្រេសាដឺរនៅដែនដីបរិសុទ្ធអស់រយៈពេលជិតពីរសតវត្សរ៍។
បូជនីយកិច្ចលើកទី១ បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១០៩៥ បន្ទាប់ពីសម្តេចប៉ាប អ៊ើបានទី២ បានថ្លែងសុន្ទរកថានៅក្រុមប្រឹក្សាក្លែរម៉ុង ដោយអំពាវនាវឱ្យពួកគ្រីស្ទានធ្វើដំណើរប្រដាប់អាវុធទៅកាន់ក្រុងយេរូសាឡឹម ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីនេះពីការគ្រប់គ្រងរបស់មូស្លីមមកវិញ។ សុន្ទរកថានេះបានឆ្លើយតបទៅនឹងសំណើរបស់អធិរាជចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន អាឡិចស៊ីអូសទី១ ដែលកំពុងស្វែងរកជំនួយយោធាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកសេលជុកទួគី។ ពួកគ្រីស្ទានជាច្រើនបានចូលរួមដោយសារការសន្យាអំពីរង្វាន់ខាងវិញ្ញាណ រួមទាំងការលើកលែងទោសបាបជាដើម។
បន្ទាប់ពីការធ្វើដំណើរដ៏វែងឆ្ងាយនិងការប្រយុទ្ធជាច្រើនលើក កងទ័ពបូជនីយកិច្ចបានទៅដល់ក្រុងយេរូសាឡឹម ហើយបានដណ្តើមយកទីក្រុងនេះនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១០៩៩។ ការដួលរលំនៃក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្វើឱ្យពិភពមូស្លីមភ្ញាក់ផ្អើលជាខ្លាំង។ ខាឡីហ្វាតហ្វាទីមីដនៃអេហ្ស៊ីប ដែលជាអាណាចក្រស៊ីអ៊ីតមួយបានសោយរាជ្យនៅអាហ្វ្រិកខាងជើង និងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា បានប្រមូលទ័ពយ៉ាងប្រញាប់ដើម្បីវាយបក ហើយបានដង្ហែរឆ្ពោះទៅកាន់ឆ្នេរប៉ាឡេស្ទីន។
សមរភូមិអាស្កាឡុនបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី១២ ខែសីហា ឆ្នាំ១០៩៩ នៅជិតទីក្រុងអាស្កាឡុន (Ascalon) ក្បែរឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ។ កងទ័ពគ្រីស្ទានដែលដឹកនាំដោយហ្គដហ្វ្រី ឌឺ ប៊ូយ៉ុង (Godfrey of Bouillon) បានវាយប្រហារយ៉ាងរហ័សនិងបានយកឈ្នះកងទ័ពហ្វាទីមីដ ដែលមានចំនួនច្រើនជាង។ មេបញ្ជាការហ្វាទីមីដ អាល-អាត់ដាល់ សាហាន់សាហ៍ ដែលជាវីហ្សៀរនៃខាឡីហ្វាត បានដឹកនាំកងទ័ពដែលនៅសេសសល់ដកថយទៅប្រទេសអេហ្ស៊ីបវិញ។ ការដកថយនេះបានកើតឡើងយ៉ាងប្រញាប់ ដោយបន្សល់ទុកឱ្យពួកក្រេសាដឺរកាន់កាប់ភាគច្រើននៃទឹកដីឡេវ៉ាន់។
ជ័យជំនះនៅអាស្កាឡុនបានធានាឱ្យការគ្រប់គ្រងក្រុងយេរូសាឡឹមរបស់ពួកគ្រីស្ទានមានស្ថិរភាព និងបាននាំទៅដល់ការបង្កើតរដ្ឋគ្រីស្ទានចំនួនបួននៅឡេវ៉ាន់ ដូចដែលមានកត់ត្រាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ រដ្ឋទាំងនោះរួមមាន រាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម អាណាចក្រអេដេស្សា អាណាចក្រអាន់ទីយ៉ូក និងអាណាចក្រទ្រីប៉ូលី។ ការបង្កើតរដ្ឋទាំងនេះបានផ្លាស់ប្តូរផែនទីនយោបាយនៅមជ្ឈិមបូព៌ា និងបានបង្កើតតំបន់គ្រីស្ទាននៅក្នុងចំណោមប្រទេសមូស្លីម។
ពីទស្សនៈនៃខាឡីហ្វាតហ្វាទីមីដ ការបរាជ័យនៅអាស្កាឡុនជាការវាយប្រហារដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេបាត់បង់ទឹកដីយុទ្ធសាស្ត្រនៅឡេវ៉ាន់។ ខាឡីហ្វាតហ្វាទីមីដ ដែលជារាជវង្សស៊ីអ៊ីត និងមានទីតាំងអំណាចនៅអេហ្ស៊ីប បានព្យាយាមវាយដណ្តើមយកមកវិញ ប៉ុន្តែមិនទទួលបានជោគជ័យយូរអង្វែងឡើយ។ អាល-អាត់ដាល់ សាហាន់សាហ៍ ក្នុងនាមជាវីហ្សៀរ គឺជាឥស្សរជនដ៏មានអំណាចក្នុងរាជរដ្ឋាភិបាល ហើយការដកថយរបស់លោកបានការពារមួយផ្នែកនៃកងទ័ព ប៉ុន្តែក៏ជាសញ្ញានៃការធ្លាក់ចុះនៃឥទ្ធិពលហ្វាទីមីដផងដែរ។
ជោគជ័យនៃបូជនីយកិច្ចលើកទី១ មិនត្រឹមតែផ្តល់ផលប្រយោជន៍ភ្លាមៗដល់ពួកក្រេសាដឺរនោះទេ តែបានពង្រឹងឥទ្ធិពលនៃព្រះសហគមន៍កាតូលិក និងសម្តេចប៉ាបនៅអឺរ៉ុបខាងលិច។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ យុទ្ធនាការនេះបានបង្កើតយន្តការស្មុគស្មាញថ្មីៗ ដូចជាការយកពន្ធពីប្រាក់ចំណូលបព្វជិត ដើម្បីផ្តល់មូលនិធិដល់យុទ្ធនាការទាំងនោះ និងការបង្កើតក្រុមយោធាសាសនា (military orders) ដ៏ល្បីដូចជា Knights Templar ជាដើម។ លើសពីនេះ ការលើកលែងទោសបាប (indulgences) ដែលបានសន្យាដល់អ្នកចូលរួម បានក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់ការកេណ្ឌទ័ពនៅជំនាន់ក្រោយ។
ចលនាបូជនីយកិច្ចបានបន្តអស់រាប់សតវត្សរ៍ ដោយមិនត្រឹមតែផ្តោតលើដែនដីបរិសុទ្ធប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានពង្រីកទៅការវាយប្រហារលើពួកមិនគោរពសាសនានៅអឺរ៉ុប ក្រុមគ្រីស្ទានដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាខុសឆ្គង និងសត្រូវដទៃទៀតនៃសម្តេចប៉ាប។ យុទ្ធនាការទាំងនេះបានបន្តរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៨ ដោយបង្ហាញពីឥទ្ធិពលយូរអង្វែងនៃគំនិតបូជនីយកិច្ចលើនយោបាយនិងសាសនានៅអឺរ៉ុប។
សរុបមក ការដកថយរបស់កងទ័ពហ្វាទីមីដនាថ្ងៃទី១២ ខែសីហា ឆ្នាំ១០៩៩ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានបិទបញ្ចប់បូជនីយកិច្ចលើកទី១ និងបានត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការបង្កើតរដ្ឋគ្រីស្ទាននៅដែនដីបរិសុទ្ធ។ ជ័យជំនះនេះបានផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពអំណាចនៅមជ្ឈិមបូព៌ា និងបានចាប់ផ្តើមរយៈកាលនៃជម្លោះសាសនាដែលអូសបន្លាយរាប់សតវត្សរ៍។
ប្រភពទាំងអស់ All 5 sources
- Wikipedia Crusades ១ មករា ១០៩៩
- Wikipedia Fatimid_Caliphate ១ មករា ១០៩៩
- Wikipedia Al-Afdal_Shahanshah ១ មករា ១០៩៩
- Wikipedia Battle_of_Ascalon ១ មករា ១០៩៩
- Wikipedia First_Crusade ១ មករា ១០៩៩