គ្រោះរាំងស្ងួត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គ្រោះរាំងស្ងួត គឺជាស្ថានភាពដែលតំបន់មួយមានបរិមាណទឹកភ្លៀងទាបជាងកម្រិតធម្មតា ហើយអាចបន្តរាប់ថ្ងៃ ខែ រឺរាប់ឆ្នាំ។ តាម Wikipedia បានរាយការណ៍ថា គ្រោះរាំងស្ងួតមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី វិស័យកសិកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ចនៃតំបន់រងគ្រោះ។ គ្រោះរាំងស្ងួតមិនមែនជាកង្វះភ្លៀងរយៈពេលខ្លីទេ ប៉ុន្តែជាការខ្វះខាតទឹកអូសបន្លាយពេល ដែលបណ្តាលឲ្យកង្វះទឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យផ្សេងៗ។

រដូវប្រាំងប្រចាំឆ្នាំនៅតំបន់ត្រូពិក បង្កើនឱកាសឲ្យគ្រោះរាំងស្ងួតកើតឡើង ហើយហានិភ័យនៃភ្លើងឆេះព្រៃក៏កើនឡើងផងដែរ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត រលកកម្តៅខ្លាំងអាចធ្វើឲ្យស្ថានភាពរាំងស្ងួតកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន តាមរយៈការបង្កើនអត្រាហួតទឹកពីដី និងរុក្ខជាតិ (evapotranspiration)។ កត្តាទាំងនេះនាំឱ្យព្រៃឈើ និងរុក្ខជាតិដទៃកាន់តែស្ងួត ក្លាយជាឥន្ធនៈដ៏គ្រោះថ្នាក់សម្រាប់ភ្លើងឆេះព្រៃ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គ្រោះរាំងស្ងួតអាចកើតឡើងនៅគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក ប៉ុន្តែតំបន់ដែលមានអាកាសធាតុស្ងួតហួតហែង ឬពាក់កណ្តាលស្ងួត ងាយប្រឈមខ្ពស់ជាងគេ។ ទ្វីបអាហ្រ្វិក អាស៊ីខាងត្បូង តំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ និងផ្នែកខ្លះនៃអូស្ត្រាលី សុទ្ធសឹងជាតំបន់ដែលធ្លាប់ជួបប្រទះនឹងគ្រោះរាំងស្ងួតធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ បណ្តាប្រទេសតាមដងទន្លេមេគង្គក៏ងាយទទួលរងផលប៉ះពាល់ដែរ ជាពិសេសនៅពេលដែលរដូវមូសុងមានការប្រែប្រួល។

ផលប៉ះពាល់លើប្រជាជនគឺធំធេង ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសក្រីក្រ ដែលពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម។ ប្រជាជនរាប់លាននាក់ត្រូវបង្ខំចិត្តភៀសខ្លួនចេញពីតំបន់ដើម ដោយសារការខ្វះខាតទឹក និងការបរាជ័យដំណាំ។ ឧទាហរណ៍ដូចជា គ្រោះរាំងស្ងួតនៅសូម៉ាលី ឆ្នាំ២០១១ ដែលបណ្តាលឲ្យប្រជាជនស្វែងរកជម្រកនៅប្រទេសជិតខាង ហើយកុមារ និងមនុស្សចាស់ទទួលរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្របានកត់ត្រានូវព្រឹត្តិការណ៍គ្រោះរាំងស្ងួតធំៗជាច្រើន ដែលបានបន្សល់ទុកនូវមេរៀនដ៏សំខាន់។ គ្រោះរាំងស្ងួត Dust Bowl នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ គឺជាឧទាហរណ៍មួយដែលគេចងចាំ។ វាបានបង្កជាព្យុះធូលីដ៏ធំ បំផ្លាញកសិដ្ឋានរាប់ពាន់ និងបណ្តាលឲ្យមានការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជនយ៉ាងច្រើន ដែលត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងអក្សរសិល្ប៍ និងភាពយន្តឯកសាររហូតមក។

គ្រោះរាំងស្ងួតនៅតំបន់ Sahel ទ្វីបអាហ្រ្វិកក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ និង៨០ បានបណ្តាលឲ្យមានគ្រោះទុរ្ភិក្សធ្ងន់ធ្ងរ និងការបាត់បង់ជីវិតមនុស្ស និងសត្វពាហនៈយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ នៅប្រទេសអូស្ត្រាលីវិញ ទីក្រុង Farina ក្នុងរដ្ឋ South Australia ត្រូវបានបោះបង់ចោល ដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត និងព្យុះធូលីអូសបន្លាយពេលយូរឆ្នាំ។ ព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗដូចជា គ្រោះរាំងស្ងួតនៅអាហ្រ្វិកខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំ២០១៨-១៩ ក៏បានបណ្តាលឲ្យសត្វព្រៃ រួមទាំងសត្វ Oryx ងាប់យ៉ាងច្រើន ដូចដែលបានឃើញក្នុងរូបភាពពីប្រទេសណាមីប៊ី។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច គ្រោះរាំងស្ងួតនាំមកនូវការខាតបង់យ៉ាងធំធេង។ ការបរាជ័យនៃដំណាំ និងការងាប់សត្វពាហនៈ ធ្វើឲ្យកសិករបាត់បង់ប្រាក់ចំណូល និងបង្កើនតម្លៃម្ហូបអាហារ។ ប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើកសិកម្មជាសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចចម្បង អាចជួបប្រទះវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចជាតិដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត។ តាម Wikipedia ផែនទីហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចសកល (Global Drought Total Economic Loss Risk) បានកំណត់ថា ប្រទេសនៅទ្វីបអាហ្រ្វិក និងអាស៊ីជាច្រើន ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់បំផុត។ កង្វះស្បៀងអាហារ និងការកើនឡើងតម្លៃ ជារឿយៗជាលទ្ធផលផ្ទាល់នៃគ្រោះរាំងស្ងួត ដែលប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀងជាតិ។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ តំបន់ស្ងួតហួតហែងតែងមានប្រពៃណី និងជំនឿទាក់ទងនឹងការបណ្តាំភ្លៀង ឬពិធីសុំទឹកភ្លៀងពីធម្មជាតិ។ ការងារសិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍ក៏បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពលំបាក និងការតស៊ូរបស់មនុស្សជាមួយនឹងគ្រោះធម្មជាតិនេះដែរ ដូចជារឿងនិទានពីការរង់ចាំភ្លៀង និងការគោរពទឹកជាអាទិទេពជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ គ្រោះរាំងស្ងួតបានក្លាយជាបញ្ហាសកលដែលទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំង ដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (climate change) កំពុងធ្វើឲ្យវាកើតឡើងញឹកញាប់ និងខ្លាំងជាងមុន។ ការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាពជាមធ្យមសកល បានបណ្តាលឲ្យមានការប្រែប្រួលនៃរបបទឹកភ្លៀង និងការហួតទឹកកាន់តែលឿន។ ជាលទ្ធផល ភ្លើងឆេះព្រៃដ៏ធំដូចជានៅប្រទេសអូស្ត្រាលីក្នុងឆ្នាំ២០១៩-២០២០ ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងគ្រោះរាំងស្ងួតធ្ងន់ធ្ងរ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ថ្វីបើមានរដូវមូសុង គ្រោះរាំងស្ងួតនៅតែជាហានិភ័យឥតឈប់ឈរ ជាពិសេសប៉ះពាល់ដល់ការដាំដុះស្រូវ និងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកនៅតំបន់ជនបទ។ ការតាមដានស្ថានភាពគ្រោះរាំងស្ងួត និងការរៀបចំវិធានការបង្ការ បានក្លាយជាកិច្ចការសំខាន់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាល អង្គការសង្គម និងសហគមន៍កសិករ ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់លើសេដ្ឋកិច្ច និងជីវភាពប្រជាជន។