អង់គ្លេស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អង់គ្លេស គឺជាប្រទេសមួយដែលជាផ្នែកមួយនៃចក្រភពអង់គ្លេស (United Kingdom)។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia, ប្រទេសនេះស្ថិតនៅលើកោះហ្គ្រេតប្រីតថេន (Great Britain) ដោយគ្របដណ្ដប់ប្រមាណ ៦២ ភាគរយនៃកោះ បូករួមទាំងកោះតូចៗជាង ១០០ ទៀត។ អង់គ្លេសមានព្រំប្រទល់ដីជាមួយស្កុតឡេន (Scotland) នៅខាងជើង និងវែល (Wales) នៅខាងលិច ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយសមុទ្រខាងជើង (North Sea) ឆានែលអង់គ្លេស (English Channel) សមុទ្រសេលទិក (Celtic Sea) និងសមុទ្រអៃរីស (Irish Sea)។ យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២១ ប្រជាជនអង់គ្លេសមានចំនួន ៥៦.៤៩០.០៤៨ នាក់ ហើយរដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំជាងគេគឺឡុងដ៍ (London)។

អង់គ្លេសមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើវប្បធម៌ ភាសា និងនយោបាយពិភពលោក។ ភាសាអង់គ្លេសដែលមានដើមកំណើតនៅទីនេះ គឺជាភាសាបរទេសដែលគេនិយាយច្រើនជាងគេ។ ប្រទេសនេះក៏ជាកន្លែងកំណើតនៃប្រព័ន្ធសភាប្រជាធិតេយ្យ (parliamentary democracy) និងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម (Industrial Revolution) ដែលបានផ្លាស់ប្តូរពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia, អង់គ្លេសមានផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ១៣០.២៧៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រចម្រុះមានចាប់ពីជួរភ្នំនៅភាគខាងជើង ដូចជា ជួរភ្នំភីនណាញ (Pennines) និងតំបន់បឹង (Lake District) រហូតដល់វាលទំនាបនៅភាគខាងកើត និងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាតនៅភាគខាងត្បូង។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈត្រជាក់ជាមធ្យម ដោយមានភ្លៀងធ្លាក់ពេញមួយឆ្នាំ ដែលធ្វើឲ្យទេសភាពមានពណ៌បៃតងខៀវស្រងាត់។

តាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២១ ប្រជាជនអង់គ្លេសមាន ៥៦.៤៩០.០៤៨ នាក់ ដែលជាចំនួនភាគច្រើននៃប្រជាជនសរុបរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស (ប្រមាណ ៨៤ ភាគរយ)។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅក្នុងទីក្រុង ជាពិសេសតំបន់ឡុងដ៍ និងភាគអាគ្នេយ៍។ ភាសាសំខាន់គឺភាសាអង់គ្លេស ប៉ុន្តែមានភាសាជនជាតិភាគតិចដូចជា កនវែល (Cornish) និងភាសានៃជនអន្តោប្រវេសន៍ផ្សេងៗ។ ការបែងចែករដ្ឋបាលរួមមាន ខេត្តមេត្រូប៉ូលីតាន និងមិនមែនមេត្រូប៉ូលីតាន ដូចដែលបានបង្ហាញនៅលើផែនទី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេសមានភាពយូរលង់ណាស់មកហើយ។ តាម Wikipedia, តំបន់នេះមានមនុស្សរស់នៅតាំងពីសម័យថ្មពិល (Neolithic) ដូចដែលឃើញតាមរយៈវិមាន Stonehenge។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ ៤៣ គ.ស. ចក្រភពរ៉ូមបានឈ្លានពាននិងកាន់កាប់ភាគខាងត្បូងនៃកោះ ដោយបន្សល់ទុកនូវបន្ទាយ Housesteads នៅ Northumberland ដែលជាដែនកំណត់ខាងជើងនៃអង់គ្លេសរ៉ូម៉ាំង។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃចក្រភពរ៉ូម កុលសម្ព័ន្ធអង្គ្ល សាក់សុន និងជូត បានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ចូលមក ហើយបង្កើតជានគរតូចៗ។ វត្ថុសិល្បៈដូចជាមួក Sutton Hoo ពីសតវត្សរ៍ទី៧ បង្ហាញពីវប្បធម៌អង់គ្លេសសាក់សុនដ៏រីកចម្រើន។

នៅឆ្នាំ ១០៦៦ ការឈ្លានពានរបស់ពួកណ័រម៉ាន់ (Norman Conquest) ក្រោមការដឹកនាំរបស់ William the Conqueror បាននាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរធំធេងក្នុងប្រព័ន្ធសក្តិភូមិ ភាសា និងច្បាប់។ សម័យកណ្តាលបានសម្គាល់ដោយការចុះហត្ថលេខាលើ Magna Carta នៅឆ្នាំ ១២១៥ ដែលចាប់ផ្តើមកំណត់អំណាចព្រះមហាក្សត្រ។ ក្រោយមក យុគសម័យទុយឌ័រ (Tudor) ដែលមាន Henry VIII និង Elizabeth I បានធ្វើឲ្យអង់គ្លេសក្លាយជាមហាអំណាចដែនសមុទ្រ និងបានបង្កើតព្រះសាសនាចក្រអង់គ្លេស។ រូបភាពរបស់ Henry V នៅសមរភូមិ Agincourt បង្ហាញពីជោគជ័យយោធាក្នុងសង្គ្រាមរយឆ្នាំ (Hundred Years' War)។

សតវត្សរ៍ទី១៧ បានឃើញសង្គ្រាមស៊ីវិល (English Civil War) រវាងពួករាជានិយម និងពួកសភានិយម ហើយក្រោយមកការស្តាររាជវង្ស (Restoration) ក្រោម Charles II។ នៅឆ្នាំ ១៧០៧ Acts of Union បានបង្រួបបង្រួមអង់គ្លេសជាមួយស្កុតឡេន បង្កើតជាហ្គ្រេតប្រីតថេន ហើយក្រោយមកក្លាយជាចក្រភពអង់គ្លេស។ តាម Wikipedia, បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម (Industrial Revolution) ដែលចាប់ផ្តើមនៅអង់គ្លេសនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៨ បានធ្វើឲ្យប្រទេសនេះក្លាយជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអង់គ្លេសគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសេដ្ឋកិច្ចចក្រភពអង់គ្លេស ដែលជាសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេមួយលើពិភពលោក។ តាម Wikipedia, ឡុងដ៍គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុសកល ដោយមានតំបន់ Canary Wharf ជានិមិត្តរូបនៃវិស័យធនាគារ និងពាណិជ្ជកម្ម។ វិស័យផលិតកម្មនៅតែមានសារៈសំខាន់ ដូចជាសហគ្រាសរថយន្ត Aston Martin ដែលផលិតរថយន្តសុរិយោដីនៅអង់គ្លេស។ វិស័យសេវាកម្ម រួមទាំងទេសចរណ៍ ក៏មានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង ដោយទាក់ទាញភ្ញៀវរាប់លាននាក់មកទស្សនាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងទីក្រុងទំនើប។

វប្បធម៌អង់គ្លេសត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយទូទាំងពិភពលោកតាមរយៈអក្សរសាស្ត្រ តន្ត្រី និងកីឡា។ អ្នកនិពន្ធដូចជា William Shakespeare, Geoffrey Chaucer និង Charles Dickens បានបន្សល់ទុកស្នាដៃដែលមានឥទ្ធិពលអន្តរជាតិ។ ក្រុមតន្ត្រី The Beatles ដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាពដ៏ល្បី គឺជាក្រុមតន្ត្រីដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតន្ត្រីប៉ុប។ ស្ថាបត្យកម្មអង់គ្លេសមានលក្ខណៈចម្រុះ ចាប់ពីវិហារបុរាណដូចជា ហ្គោធិក Westminster Abbey រហូតដល់អគារទំនើបៗនៅឡុងដ៍។ លើសពីនេះ កីឡាជាពិសេសបាល់ទាត់ មានប្រជាប្រិយភាពខ្ពស់ ដោយមានកីឡដ្ឋាន Wembley ជាកីឡដ្ឋានធំជាងគេនៅចក្រភពអង់គ្លេស និងជាកីឡដ្ឋានធំបំផុតទីពីរនៅអឺរ៉ុប (យោងតាមចំណងជើងរូបថត Wikipedia)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ អង់គ្លេសបន្តដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងកិច្ចការពិភពលោក។ យោងតាមការរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ចក្រភពអង់គ្លេសកំពុងសម្របខ្លួនទៅនឹងស្ថានភាពក្រោយ Brexit ដែលបានផ្លាស់ប្តូរទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម និងនយោបាយជាមួយអឺរ៉ុប។ បញ្ហាប្រឈមសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាអតិផរណា និងការកើនឡើងថ្លៃរស់នៅ ក៏ជាប្រធានបទក្តៅផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ រាជាធិរាជ្យនៅចក្រភពអង់គ្លេសក្រោមព្រះរាជាអង់គ្លេស Charles III បានបន្តជានិមិត្តរូបនៃឯកភាពជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា អង់គ្លេសមានការទាក់ទងដោយផ្ទាល់តាមរយៈសហគមន៍ខ្មែរនៅទីនោះ ដែលរួមមាននិស្សិត អ្នកជំនាញ និងគ្រួសារ។ ទីក្រុងឡុងដ៍ជាគោលដៅសិក្សាដ៏ពេញនិយមសម្រាប់យុវជនកម្ពុជា ហើយទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរវាងកម្ពុជា និងចក្រភពអង់គ្លេសក៏បានពង្រឹងនាប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ។ លើសពីនេះ ព្រឹត្តិការណ៍កីឡាដូចជាការប្រកួតបាល់ទាត់ UEFA Women's Euro 2022 នៅកីឡដ្ឋាន Wembley បានបង្ហាញពីភាពទំនើប និងសមត្ថភាពរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ធំៗ ដែលជាប្រភពមោទនភាពជាតិ។