ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការដកហូតសិទ្ធិសាសនា (Excommunication) គឺជាសកម្មភាពស្ថាប័នមួយនៃការដាក់ទណ្ឌកម្មខាងសាសនា ដែលប្រើដើម្បីដកហូត ផ្អាក ឬដាក់កំហិតសិទ្ធិសមាជិកភាពនៅក្នុងសហគមន៍សាសនាណាមួយ ឬដើម្បីរឹតត្បិតសិទ្ធិមួយចំនួននៅក្នុងសហគមន៍នោះ។ ជាពិសេស វាកំណត់ការស្ថិតនៅក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយសមាជិកដទៃទៀត និងការទទួលពិធីសាសនាផ្សេងៗ។ ការដកហូតសិទ្ធិសាសនានេះ ត្រូវបានចាត់ទុកជាទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយនៃវិន័យសាសនា ហើយមានវត្តមាននៅក្នុងប្រពៃណីសាសនាជាច្រើន រួមមាន គ្រិស្តសាសនា (ព្រះវិហារកាតូលិក អូធូដុក និងនិកាយប្រូតេស្តង់មួយចំនួន) សាសនាជ្វីហ្វ (ហៅថា herem) សាសនាអ៊ីស្លាម (ហៅថា takfir) និងសាសនាដទៃទៀត។

គោលបំណងចម្បងនៃការដកហូតនេះ គឺដើម្បីរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់ និងភាពបរិសុទ្ធនៃគោលលទ្ធិសាសនា ដោយញែកអ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុស ឬបង្រៀនផ្ទុយពីសេចក្តីបង្រៀនផ្លូវការ។ ការអនុវត្តនេះអាចមានលក្ខណៈបណ្តោះអាសន្ន ឬជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយក៏អាចជាការព្រមានដល់សមាជិកដទៃទៀតឱ្យវៀរចាកពីការប្រព្រឹត្តស្រដៀងគ្នាផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការអនុវត្តការដកហូតសិទ្ធិសាសនាមានលក្ខណៈសកល ប៉ុន្តែប្រវត្តិរបស់វាភាគច្រើនជាប់ទាក់ទងនឹងទ្វីបអឺរ៉ុប មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាមេរិកឡាទីន។ នៅក្នុងព្រះវិហារកាតូលិក ដែលជាស្ថាប័នធំជាងគេដែលប្រើយន្តការនេះ សម្តេចប៉ាប ខាឌីណាល់ និងប៊ីស្សព មានអំណាចក្នុងការប្រកាសដកហូតសិទ្ធិសាសនា។ បុគ្គល ឬក្រុមដែលត្រូវដកហូត អាចរាប់ចាប់ពីអ្នកកាន់សាសនាធម្មតា រហូតដល់អ្នកដឹកនាំសាសនា ឬអ្នកនយោបាយដែលប្រឆាំងនឹងគោលលទ្ធិ។

ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ការដកហូតនេះអាចមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើជីវិតសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់បុគ្គលនោះ។ ឧទាហរណ៍ នៅទីក្រុង Venice ប្រទេសអ៊ីតាលី ផ្ទាំងថ្មមួយនៅព្រះវិហារ Chiesa della Pietà បានចែងពីការព្រមានដោយដកស្រង់ពីសារាចរប៉ាបឆ្នាំ ១៥៤៨ ថាព្រះជាម្ចាស់នឹងដាក់ « បណ្តាសា និងការដកហូតសិទ្ធិសាសនា » លើអស់អ្នកដែលបោះបង់ចោលកូនដែលខ្លួនមានលទ្ធភាពចិញ្ចឹម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការដកហូតសិទ្ធិសាសនាមានឫសគល់តាំងពីសម័យដើមនៃគ្រិស្តសាសនា។ នៅក្នុងព្រះគម្ពីរប៊ីប ជំពូកម៉ាថាយ ១៨:១៥–១៧ បានផ្តល់មូលដ្ឋានសម្រាប់ការបណ្តេញសមាជិកដែលមិនព្រមប្រែចិត្ត។ នៅសម័យដើម ការដកហូតត្រូវបានប្រើសម្រាប់អំពើបាបធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាការសម្លាប់ ការក្បត់សាសនា ឬការល្មើសព្រះបញ្ញត្តិ។

ក្នុងយុគសម័យកណ្តាល (មជ្ឈិមសម័យ) សម្តេចប៉ាបបានប្រើអំណាចនេះជាឧបករណ៍នយោបាយប្រឆាំងនឹងពួកស្តេច និងអធិរាជ។ តាមវិគីភីឌា ករណីដ៏ល្បីល្បាញរួមមានការដកហូតសិទ្ធិរបស់អធិរាជ Henry IV ដោយសម្តេចប៉ាប Gregory VII នៅឆ្នាំ ១០៧៦ និងអធិរាជ Frederick II ដោយសម្តេចប៉ាប Gregory IX នៅសតវត្សរ៍ទី ១៣។ រូបគំនូរដោយ Giorgio Vasari បង្ហាញពីព្រឹត្តិការណ៍ក្រោយនេះ បើទោះជាព័ត៌មានលម្អិតមិនត្រឹមត្រូវក៏ដោយ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៦ ការដកហូតសិទ្ធិសាសនាបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងកំណែទម្រង់សាសនា (Protestant Reformation)។ លោក Martin Luther ដែលជាអ្នកដឹកនាំកំណែទម្រង់ ត្រូវបានសម្តេចប៉ាប Leo X ដកហូតសិទ្ធិសាសនានៅឆ្នាំ ១៥២១ បន្ទាប់ពីលោកបដិសេធមិនដកថយនូវសេចក្តីបង្រៀនរបស់ខ្លួន។ ការដកហូតនេះបាននាំឱ្យមានការបែកបាក់យ៉ាងធំនៅក្នុងព្រះវិហារខាងលិច។

ក្រៅពីគ្រិស្តសាសនា នៅក្នុងសាសនាជ្វីហ្វ ការដាក់ herem ត្រូវបានប្រើដើម្បីញែកបុគ្គលចេញពីសហគមន៍ ដោយករណីដ៏ល្បីគឺការដកហូតសិទ្ធិរបស់ទស្សនវិទូ Baruch Spinoza នៅឆ្នាំ ១៦៥៦។ នៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម ការប្រកាសថានរណាម្នាក់ជាអ្នកក្បត់សាសនា (takfir) អាចនាំឱ្យមានការបណ្តេញចេញ ហើយជាបញ្ហាចម្រូងចម្រាសនៅសម័យទំនើបនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការដកហូតសិទ្ធិសាសនាមិនគ្រាន់តែជាទោសខាងវិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ផងដែរ។ នៅអឺរ៉ុបសម័យមជ្ឈិមសម័យ ជនដែលត្រូវបានដកហូតសិទ្ធិ ត្រូវប្រឈមមុខនឹងការឃ្លាតឆ្ងាយពីសង្គមទាំងស្រុង។ សមាជិកសហគមន៍ដទៃទៀតមិនអាចធ្វើពាណិជ្ជកម្ម បរិភោគអាហារជាមួយ ឬសូម្បីតែនិយាយជាមួយពួកគេឡើយ។ នេះអាចបណ្តាលឱ្យបុគ្គលនោះបាត់បង់មុខរបរ និងមធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិត ដែលជាទម្រង់នៃការដាក់ទណ្ឌកម្មផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ការដកហូតសិទ្ធិសាសនាបានបន្សល់ទុកស្លាកស្នាមក្នុងសិល្បៈ អក្សរសាស្ត្រ និងស្ថាបត្យកម្ម។ គំនូរ Fresco របស់ Vasari ជាឧទាហរណ៍នៃការបង្ហាញព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រតាមរយៈសិល្បៈ។ ការគំរាមដកហូតសិទ្ធិក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីការពារកម្មសិទ្ធិបញ្ញាផងដែរ ដូចជានៅបណ្ណាល័យសាកលវិទ្យាល័យ Salamanca ក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញ ដែលមានសិលាចារឹកព្រមានអ្នកលួចសៀវភៅថានឹងត្រូវប្រឈមនឹងការដកហូតសិទ្ធិសាសនា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សរ៍ទី ២១ ការដកហូតសិទ្ធិសាសនានៅតែជាការអនុវត្តដែលមានជីវិតរស់រវើកនៅក្នុងសាសនាមួយចំនួន។ ព្រះវិហារកាតូលិកនៅតែប្រើវាជាទណ្ឌកម្មចំពោះអំពើខុសឆ្គងធ្ងន់ធ្ងរដូចជាការរំលូតកូន (abortion) ការក្បត់សាសនា (apostasy) ឬការបះបោរប្រឆាំងនឹងសម្តេចប៉ាប។ តាមវិគីភីឌា ក្រមច្បាប់ Canon Law ឆ្នាំ ១៩៨៣ បានកំណត់ថា បុគ្គលដែលធ្វើការរំលូតកូនដោយជោគជ័យ នឹងត្រូវដកហូតសិទ្ធិដោយស្វ័យប្រវត្តិ (latae sententiae)។

ក្រៅពីនេះ ការដកហូតសិទ្ធិក៏មាននៅក្នុងសហគមន៍សាសនាតូចៗផងដែរ។ ក្នុងសាសនាបាហៃ (Bahá'í Faith) លោក Mírzá Muhammad ʻAlí ដែលជាបុត្ររបស់ស្ថាបនិកសាសនា ត្រូវបានដកហូតសិទ្ធិដោយ 'Abdu'l-Bahá។ នៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម ក្រុមជ្រុលនិយមមួយចំនួនបានប្រើប្រាស់គំនិតនៃ takfir ដើម្បីបង្ហាញអំពីអំពើហិង្សា ដែលជាប្រធានបទចម្រូងចម្រាសនៅទូទាំងពិភពលោក។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ប្រធានបទនេះអាចពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិមនុស្ស សេរីភាពខាងសាសនា និងតួនាទីរបស់ស្ថាប័នសាសនានៅក្នុងសង្គមសហសម័យ។ ថ្វីបើកម្ពុជាជាប្រទេសដែលមានពុទ្ធសាសនាជាសាសនារដ្ឋក៏ដោយ ក៏ការសិក្សាអំពីការដាក់ទណ្ឌកម្មខាងសាសនាពីប្រពៃណីផ្សេងៗអាចជួយពង្រីកទស្សនវិស័យអំពីភាពចម្រុះនៃជំនឿ។