ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

បូជនីយកិច្ចទីមួយ (First Crusade) គឺជាសង្គ្រាមសាសនាលើកដំបូងក្នុងចំណោមបូជនីយកិច្ចជាច្រើន ដែលបានកើតឡើងនៅចន្លោះឆ្នាំ ១០៩៦ ដល់ ១០៩៩ ក្រោមការគាំទ្រនិងការដឹកនាំរបស់វិហារឡាតាំងក្នុងសម័យកណ្ដាល។ យោងតាមវិគីភីឌា គោលដៅចម្បងគឺដើម្បីដណ្ដើមដែនដីបរិសុទ្ធ (Holy Land) ដែលមានក្រុងយេរូសាឡឹមជាស្នូល ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមូស្លីមតាំងពីសតវត្សទី៧ មកឱ្យស្ថិតក្រោមអំណាចគ្រិស្តសាសនាវិញ។

នៅសតវត្សទី១១ ស្ថានការណ៍ក្នុងតំបន់បានប្រែប្រួល នៅពេលអ្នកគ្រប់គ្រងសេលជុកបានដាក់សម្ពាធនិងគំរាមកំហែងដល់សហគមន៍គ្រិស្តក្នុងស្រុក ការធ្វើធម្មយាត្រាពីលោកខាងលិច និងចក្រភពប៊ីហ្សង់តាំងផ្ទាល់។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ការជំរុញដំបូងបានកើតនៅឆ្នាំ ១០៩៥ នៅពេលអធិរាជប៊ីហ្សង់តាំង អាឡិចស៊ីអូសទី១ បានបញ្ជូនទូតទៅកាន់កិច្ចប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាភីយ៉ាឆេនហ្សា ដើម្បីសុំជំនួយយោធាប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងទួកគីដែលដឹកនាំដោយសេលជុក។ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំដដែល សម្តេចប៉ាបអឺបានទី២ បានថ្លែងសុន្ទរកថានៅឯក្រុមប្រឹក្សាក្លែរម៉ុង ដោយគាំទ្រសំណើនេះ និងបានអំពាវនាវឱ្យគ្រិស្តបរិស័ទធ្វើ "ដំណើរធម្មយាត្រាប្រដាប់អាវុធ" ទៅកាន់ក្រុងយេរូសាឡឹម ដើម្បីរំដោះទីក្រុងនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

បូជនីយកិច្ចទីមួយពុំមែនជាកងទ័ពតែមួយមកពីប្រទេសតែមួយឡើយ ប៉ុន្តែជាការប្រមូលផ្ដុំអ្នកចម្បាំង អភិជន និងអ្នកស្ម័គ្រចិត្តមកពីតំបន់ផ្សេងៗនៃអឺរ៉ុបខាងលិច ដូចជា បារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងអ៊ីតាលី ដែលត្រូវបានបង្ហាញក្នុងផែនទីដែលផ្ដល់ដោយវិគីភីឌា។ ផ្លូវធ្វើដំណើរពីអឺរ៉ុបឆ្លងកាត់តំបន់បាល់កង់ និងអាណាតូលី រហូតដល់ក្រុងយេរូសាឡឹម មានចម្ងាយរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ ហើយពោរពេញទៅដោយឧបសគ្គពីអាកាសធាតុ ជំងឺ និងការវាយប្រហារពីសត្រូវ។

ក្រៅពីកងទ័ពសំខាន់ៗដែលដឹកនាំដោយពួកអភិជន ក៏មានចលនាមួយហៅថា "បូជនីយកិច្ចប្រជាជន" (People's Crusade) ដឹកនាំដោយពេត្រុសហរមីត (Peter the Hermit) ដែលភាគច្រើនជាកសិករនិងអ្នកក្រីក្រ។ យោងតាមវិគីភីឌា ពួកគេបានចាកចេញមុនគេនៅខែមេសា ឆ្នាំ ១០៩៦ ប៉ុន្តែត្រូវបានកងទ័ពសេលជុកវាយបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅអាណាតូលី ដូចមានរូបគំនូរបុរាណដែលបង្ហាញពីការបរាជ័យនេះ (PeoplesCrusadeMassacre)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

បន្ទាប់ពីសុន្ទរកថារបស់សម្តេចប៉ាបអឺបានទី២ ក្រុមអ្នកដឹកនាំសំខាន់ៗបានប្រមូលផ្ដុំកងទ័ព ហើយចាប់ផ្ដើមធ្វើដំណើរទៅទិសខាងកើតនៅឆ្នាំ ១០៩៦។ យោងតាមវិគីភីឌា និងរូបគំនូរក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតពីសម័យនោះ ពួកគេបានឡោមព័ទ្ធនិងដណ្ដើមយកទីក្រុងនីកាយ៉ា (Nicaea) នៅឆ្នាំ ១០៩៧ ដោយសហការជាមួយចក្រភពប៊ីហ្សង់តាំង។ ក្រោយមក កងទ័ពបានបន្តដំណើរឆ្លងកាត់អាណាតូលី ដោយប្រយុទ្ធនឹងកម្លាំងសេលជុកជាច្រើនលើក ហើយចលនាខ្លះបានបែកខ្ញែកទៅតាមគោលដៅផ្សេងៗ។

ក្នុងអំឡុងពេលនេះ បាលវីននៃបូឡូញ (Baldwin of Boulogne) បានញែកខ្លួនទៅដណ្ដើមយកទីក្រុងអេដេសា (Edessa) ហើយបានបង្កើតរដ្ឋបូជនីយកិច្ចដំបូងគេនៅទីនោះនាខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១០៩៨ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបគំនូរប្រវត្តិសាស្ត្រដោយវិចិត្រករ Robert-Fleury ។ កងទ័ពធំបានបន្តទៅឡោមព័ទ្ធទីក្រុងអាន់ទីយ៉ូក (Antioch) អស់រយៈពេលជាច្រើនខែ ហើយទីបំផុតអាចដណ្ដើមបាននៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ១០៩៨ ក្រោមការដឹកនាំដ៏អង់អាចរបស់បូហេម៉ុងនៃតារ៉ង់តូ (Bohemond of Taranto) ដូចរូបគំនូររបស់ Gustave Doré បង្ហាញ។

នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ១០៩៩ កងទ័ពបូជនីយកិច្ចដែលនៅសេសសល់បានធ្វើដំណើរទៅដល់ក្រុងយេរូសាឡឹម ហើយបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងនេះរហូតដល់ដណ្ដើមបានជាស្ថាពរ។ ការដួលរលំនៃក្រុងយេរូសាឡឹមនាំឱ្យមានការបង្កើតរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម និងរដ្ឋបូជនីយកិច្ចដទៃទៀត ដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់នេះអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

បូជនីយកិច្ចទីមួយបានបង្កឲ្យមានទំនាក់ទំនងថ្មីរវាងអឺរ៉ុបខាងលិច និងពិភពឥស្លាមនៅបូព៌ា។ យោងតាមវិគីភីឌា រដ្ឋបូជនីយកិច្ចដែលបានបង្កើតឡើង ដូចជានៅអេដេសា អាន់ទីយ៉ូក និងយេរូសាឡឹម បានក្លាយជាកន្លែងផ្លាស់ប្ដូរវប្បធម៌ ដែលឥទ្ធិពលឡាតាំង ក្រិក និងអារ៉ាប់បានប្រសព្វគ្នា។ សិល្បៈនិងស្ថាបត្យកម្មនាសម័យនោះ ដូចជាបន្ទាយ វិហារ និងរូបគំនូរខ្នាតតូច បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការរួមផ្សំនេះ។

រូបគំនូរខ្នាតតូចរបស់អ្នកជិះសេះសេលជុក (Varqa fighting on horseback) ដែលត្រូវបានគូរនៅសតវត្សទី១៣ និងរក្សាទុកក្នុងវិគីភីឌា បង្ហាញពីភាពរីកចម្រើននៃសិល្បៈឥស្លាមនាសម័យនោះ ដែលពួកបូជនីយកិច្ចបានជួបប្រទះ។ លើសពីនេះ ឯកសារអាមេនីពីឆ្នាំ ១០៩៩ ដែលជាការលើកឡើងដំបូងគេអំពីការដណ្ដើមយកក្រុងយេរូសាឡឹមដោយពួកហ្វ្រ័ង (Frankish) បានបង្ហាញពីរបៀបដែលព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានកត់ត្រាយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងបានចែកចាយក្នុងចំណោមសហគមន៍ផ្សេងៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ថ្វីបើបូជនីយកិច្ចទីមួយបានកើតឡើងកាលពីជាង ៩០០ ឆ្នាំមុនក្ដី កេរ្តិ៍ដំណែលរបស់វានៅតែមានជាប់ទាក់ទិននឹងបញ្ហាសាសនា នយោបាយ និងវប្បធម៌សព្វថ្ងៃ។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ឃើញថា ទំនាក់ទំនងរវាងគ្រិស្តសាសនានិងឥស្លាមសាសនាដែលបានចាក់ឫសក្នុងសម័យបូជនីយកិច្ច នៅតែជះឥទ្ធិពលដល់នយោបាយពិភពលោក និងទស្សនៈរបស់មនុស្ស។ ពាក្យថា "បូជនីយកិច្ច" ត្រូវបានប្រើជាញឹកញាប់ក្នុងវោហាសព្ទទំនើប ទោះក្នុងន័យវិជ្ជមានឬអវិជ្ជមានក៏ដោយ ហើយក្រុមជ្រុលនិយមខ្លះបានលើកយកប្រវត្តិសាស្ត្រនេះមកបង្ហាញពីឧត្តមគតិរបស់ខ្លួន។

ជាក់ស្តែង ស្លាកស្នាមដូចជាគំនូរព៌ណអក្សរ (graffiti) របស់ពួកបូជនីយកិច្ចនៅវិហារព្រះសពបរិសុទ្ធក្នុងក្រុងយេរូសាឡឹម ដែលអាចមើលឃើញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ជាភស្តុតាងបង្ហាញថាអតីតកាលនៅតែបន្តរស់រវើក ហើយទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ ការសិក្សាអំពីបូជនីយកិច្ចទីមួយក៏ជួយឱ្យយើងយល់ពីឫសគល់នៃជម្លោះតំបន់ និងសារៈសំខាន់នៃការសន្ទនាអន្តរវប្បធម៌។ អ្នកប្រវត្តិវិទូសម័យថ្មីកំពុងព្យាយាមវាយតម្លៃព្រឹត្តិការណ៍នេះឱ្យបានស៊ីជម្រៅ ដោយចៀសវាងការមើលឃើញតែម្ខាង។