ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមបដិវត្តន៍បារាំង គឺជាសម័យនៃជម្លោះយោធាដ៏ធំមួយដែលបានកើតឡើងចេញពីបដិវត្តន៍បារាំង ហើយបានអូសបន្លាយពីឆ្នាំ ១៧៩២ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៨០២។ តាម Wikipedia ការប្រយុទ្ធគ្នានេះបានដាក់ប្រទេសបារាំងប្រឆាំងនឹងមហាអំណាចផ្សេងៗ រួមមាន ចក្រភពអង់គ្លេស អូទ្រីស ព្រុស្ស៊ី រុស្ស៊ី និងបណ្តាប្រទេសជាច្រើនទៀត។ សង្គ្រាមនេះត្រូវបានបែងចែកជាពីរដំណាក់កាលធំៗ៖ សង្គ្រាមចម្រុះទីមួយ (១៧៩២-១៧៩៧) និងសង្គ្រាមចម្រុះទីពីរ (១៧៩៨-១៨០២)។

ដំបូងឡើយ សង្គ្រាមបានកើតមានតែនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែបន្តិចម្តងៗវាបានរីករាលដាលដល់កម្រិតសកល ដោយមានការប្រយុទ្ធនៅតំបន់ផ្សេងៗដូចជា អេហ្ស៊ីប សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ឥណ្ឌា និងការ៉ាអ៊ីប។ បន្ទាប់ពីរយៈពេល ១០ ឆ្នាំនៃសង្គ្រាមនិងកិច្ចការការទូតដ៏ខ្លាំងក្លា បារាំងបានដណ្តើមយកទឹកដីជាច្រើននៅឧបទ្វីបអ៊ីតាលី ប្រទេសទាប និងតំបន់រាំង (Rhineland) ដោយប្រើប្រាស់កងទ័ពដ៏ធំដែលត្រូវបានកេណ្ឌពីទូទាំងប្រជាជន (mass conscription)។ ជោគជ័យរបស់បារាំងបានធ្វើឱ្យមានការកាន់កាប់យោធា និងបានផ្សព្វផ្សាយគោលការណ៍បដិវត្តន៍ទៅកាន់តំបន់ជាច្រើនក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្រនៃសង្គ្រាមបដិវត្តន៍បារាំងមានលក្ខណៈធំធេង ដោយដំបូងផ្តោតលើទ្វីបអឺរ៉ុប ដូចជាប្រទេសបារាំង ប្រទេសទាប (ហូឡង់ បែលហ្ស៊ិក) ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងអ៊ីតាលី។ តាម Wikipedia សង្គ្រាមបានរាលដាលទៅដល់ដែនដីក្រៅអឺរ៉ុបជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជា អេហ្ស៊ីប និងស៊ីរី នៅក្រោមយុទ្ធនាការរបស់ណាប៉ូឡេអុង បូណាប៉ាត (Napoleon Bonaparte) ព្រមទាំងការចូលរួមក្នុងដែនដីឥណ្ឌា និងការ៉ាអ៊ីប (សាំងដូមីង/ហៃទី)។ សមរភូមិនៅជុំវិញពិភពលោកទាំងនេះបានពាក់ព័ន្ធនឹងកងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពជើងគោកដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។

ចំណែកប្រជាជនវិញ សង្គ្រាមបានអូសទាញប្រជាជនរាប់លាននាក់ចូលក្នុងជម្លោះ។ បារាំងគឺជាប្រទេសដំបូងគេដែលបានអនុវត្តការកេណ្ឌទ័ពទ្រង់ទ្រាយធំ (levée en masse) ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនបារាំងស្ទើរទាំងអស់ក្លាយជាផ្នែកមួយនៃម៉ាស៊ីនចម្បាំងរបស់ប្រទេស។ ប្រទេសផ្សេងៗក៏បានពង្រីកកងទ័ពរបស់ខ្លួនផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងសត្រូវក្រៅប្រទេស បារាំងក៏ប្រឈមនឹងសង្គ្រាមស៊ីវិលនិងការបះបោរប្រឆាំងនៅក្នុងស្រុក ដូចជា សង្គ្រាមវង់ដេ (Vendée) និងចលនាស៊ួន (Chouannerie) ដែលបង្កឱ្យមានការស្លាប់និងរបួសដល់ជនស៊ីវិលយ៉ាងច្រើន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ប្រវត្តិនៃសង្គ្រាមនេះចាប់ផ្តើមពីការព្រួយបារម្ភរបស់មហាអំណាចអឺរ៉ុបចំពោះបដិវត្តន៍បារាំង ជាពិសេសក្រោយពីការប្រហារជីវិតព្រះបាទ ល្វីសទី ១៦។ នៅឆ្នាំ ១៧៩២ បារាំងបានប្រកាសសង្គ្រាមលើអូទ្រីស ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏មានការបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពចម្រុះទីមួយ ដោយមានព្រុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស និងប្រទេសផ្សេងទៀតចូលរួមប្រឆាំងនឹងបារាំង។ ដំបូង បារាំងបានប្រឈមនឹងភាពចលាចល ប៉ុន្តែកម្លាំងបដិវត្តន៍បានទទួលជ័យជម្នះនៅសមរភូមិជេម៉ាព (Jemappes) ហើយបានពង្រីកទឹកដីទៅក្នុងប្រទេសទាប។ នៅឆ្នាំ ១៧៩៤ ជ័យជម្នះនៅសមរភូមិ Fleurus បានបញ្ជាក់ពីការឡើងកាន់អំណាចរបស់បារាំងនៅក្នុងតំបន់។

សង្គ្រាមចម្រុះទីមួយបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៧៩៧ ជាមួយនឹងសន្ធិសញ្ញាកាំផូហ្វរមីយ៉ូ (Treaty of Campo Formio) ក្រោយពីយុទ្ធនាការដ៏ជោគជ័យរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍ ណាប៉ូឡេអុង បូណាប៉ាត នៅអ៊ីតាលី។ ប៉ុន្តែសន្តិភាពមានរយៈពេលខ្លី។ សង្គ្រាមចម្រុះទីពីរបានផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ ១៧៩៨ ដោយចក្រភពអង់គ្លេស អូទ្រីស និងរុស្ស៊ីរួមគ្នាប្រឆាំងនឹងបារាំង។ នៅក្នុងដំណាក់នេះ ណាប៉ូឡេអុងបានដឹកនាំយុទ្ធនាការទៅកាន់អេហ្ស៊ីប ដើម្បីកាត់ផ្លូវពាណិជ្ជកម្មអង់គ្លេសទៅឥណ្ឌា ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យនៅឯសមុទ្រក្នុងសមរភូមិនីល (Battle of the Nile)។ ទោះយ៉ាងណា នៅអឺរ៉ុប បារាំងបានទទួលជ័យជម្នះលើអូទ្រីសនៅសមរភូមិម៉ារេងហ្គោ (Marengo) និងហូហេនលីនដិន (Hohenlinden) ដែលនាំទៅដល់សន្ធិសញ្ញាអាមីយង់ (Treaty of Amiens) ក្នុងឆ្នាំ ១៨០២ បញ្ចប់សង្គ្រាមជាបណ្តោះអាសន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសដែលពាក់ព័ន្ធត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងដោយសង្គ្រាម។ បារាំងបានប្រើប្រាស់ធនធានយ៉ាងច្រើនសម្រាប់ការកេណ្ឌទ័ព និងផលិតអាវុធ។ ដើម្បីរក្សាកងទ័ព រដ្ឋាភិបាលបារាំងបានដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិពីពួកអភិជន និងយកពន្ធខ្ពស់ ប៉ុន្តែក៏បានរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិពីទឹកដីដែលខ្លួនកាន់កាប់ផងដែរ។ យោងតាម Wikipedia ការកេណ្ឌទ័ពប្រជាជនទ្រង់ទ្រាយធំបានបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចសង្គ្រាមថ្មីមួយ ដែលមិនធ្លាប់មាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប។

ផ្នែកវប្បធម៌ សង្គ្រាមបដិវត្តន៍បារាំងបានផ្សព្វផ្សាយគោលការណ៍សេរីភាព សមភាព និងភាពជាបងប្អូន (Liberty, Equality, Fraternity) ទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុប។ បារាំងបានបង្កើត "សាធារណរដ្ឋបងប្អូន" (sister republics) ជាច្រើននៅអ៊ីតាលី ហូឡង់ និងស្វីស ដែលបានផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសង្គមនៅទីនោះ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ សង្គ្រាមក៏បានជំរុញឱ្យមានការបង្កើតស្នាដៃសិល្បៈដូចជាគំនូររបស់ ហ្សាក-ល្វីស ដាវីដ (Jacques-Louis David) ដែលបង្ហាញពីភាពរុងរឿងរបស់ណាប៉ូឡេអុង។ ការកើនឡើងនៃអត្តសញ្ញាណជាតិនិយមក៏ជាផលិតផលមួយនៃសម័យកាលនេះ ដែលនឹងបន្តបង្កជាជម្លោះក្នុងរយៈសតវត្សបន្ទាប់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមបដិវត្តន៍បារាំងបានបន្សល់ទុកកេរ្តិ៍ដំណែលយ៉ាងធំធេងដល់ពិភពលោកសព្វថ្ងៃ។ វាបានត្រួសត្រាយផ្លូវឱ្យរបបរបស់ណាប៉ូឡេអុង និងការរៀបចំផែនទីនយោបាយអឺរ៉ុបឡើងវិញ ដែលផលវិបាករបស់វានៅតែមានរហូតដល់សតវត្សទី ២០។ តាម Wikipedia គោលការណ៍ជាតិនិយម និងអធិបតេយ្យភាពពេញនិយម ដែលត្រូវបានពង្រីកដោយការផ្សព្វផ្សាយរបស់បារាំង បានជះឥទ្ធិពលដល់ចលនាឯករាជ្យជាច្រើន រួមទាំងការបះបោររបស់ហៃទី (Haiti) ដែលឈានទៅរកការបង្កើតសាធារណរដ្ឋស្បែកខ្មៅឯករាជ្យដំបូងគេ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះអាចនឹងហាក់ដូចជាឆ្ងាយណាស់ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាមបដិវត្តន៍បារាំងបានឈានទៅដល់ការពង្រីកអំណាចអាណានិគមរបស់បារាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងសតវត្សទី ១៩ ដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលនៅតែផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងអតីតអាណាព្យាបាលដូចជាកម្ពុជាផ្ទាល់។ ការយល់ដឹងអំពីឫសគល់នៃអំណាចបារាំងអាចជួយឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់អំពីទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិសម័យទំនើប និងការប្រឈមមុខនឹងលទ្ធិអាណានិគម។