ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ គឺជាការសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃភូមិសាស្ត្រផែនដី មកលើនយោបាយ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយជាធម្មតាសំដៅទៅលើបណ្ដាប្រទេស និងទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងនោះ។ បើតាមការស្រាវជ្រាវជាច្រើន ពាក្យនេះបច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីពណ៌នាអំពីវិសាលគមទូលំទូលាយនៃគំនិត ដោយក្នុងន័យទូទៅគេប្រើវាជា «សទិសន័យសម្រាប់ទំនាក់ទំនងនយោបាយអន្តរជាតិ» ប៉ុន្តែកាន់តែជាក់លាក់ជាងនេះ គឺប្រើ «ដើម្បីបញ្ជាក់ពីរចនាសម្ព័ន្ធសកលនៃទំនាក់ទំនងបែបនេះ»។

ការប្រើប្រាស់នេះមានមូលដ្ឋានពី «ពាក្យដើមសតវត្សទី ២០ សម្រាប់វិទ្យាសាស្ត្រក្លែងបន្លំនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយ» និងទ្រឹស្តីក្លែងបន្លំដទៃទៀតនៃការកំណត់តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ និងភូមិសាស្ត្រ។ Wikipedia បញ្ជាក់ថា ទោះបីជាពាក្យនេះជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ចម្រូងចម្រាសក៏ដោយ ប៉ុន្តែវានៅតែជាឧបករណ៍វិភាគដ៏សំខាន់ក្នុងការយល់ដឹងពីនយោបាយពិភពលោកសព្វថ្ងៃ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងវិស័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ធាតុផ្សំស្នូលរួមមាន ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ធនធានធម្មជាតិ ចំនួននិងការចែកចាយប្រជាជន ព្រមទាំងសមត្ថភាពយោធា។ ទ្រឹស្ដីល្បីៗដូចជា Heartland និង Rimland ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកគិតភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅដើមសតវត្សទី ២០។ តាម Wikipedia ទ្រឹស្ដី Heartland របស់លោក Halford Mackinder អះអាងថា ប្រទេសដែលគ្រប់គ្រងតំបន់អឺរ៉ាស៊ីកណ្តាល (Heartland) នឹងមានអំណាចគ្រប់គ្រងពិភពលោក ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ «អ្នកណាគ្រប់គ្រងអឺរ៉ុបខាងកើត គ្រប់គ្រង Heartland អ្នកណាគ្រប់គ្រង Heartland គ្រប់គ្រងកោះពិភពលោក អ្នកណាគ្រប់គ្រងកោះពិភពលោក គ្រប់គ្រងពិភពលោក»។

ចំណែកទ្រឹស្ដី Rimland របស់លោក Nicholas Spykman បានសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃតំបន់ឆ្នេរជុំវិញ Heartland ដែលជាច្រកទ្វារសមុទ្រសំខាន់ៗ។ មុននោះ លោក Alfred Thayer Mahan បានសរសេរអំពីអំណាចផ្លូវទឹក (Sea Power) ដែលបង្ហាញថាការគ្រប់គ្រងមហាសមុទ្រគឺជាគន្លឹះនៃអំណាចសកល។ កត្តាប្រជាជនដូចជាគុណភាពអប់រំ និងការធ្វើទីក្រុងក៏ជាផ្នែកមួយក្នុងការវាយតម្លៃអំណាចភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់ប្រទេសមួយដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រភពដើមនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយអាចតាមដានរហូតដល់សម័យបុរាណ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយជាវិន័យដាច់ដោយឡែកនៅចុងសតវត្សទី ១៩ និងដើមសតវត្សទី ២០។ ពាក្យ «geopolitics» ត្រូវបានប្រើដំបូងដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយស៊ុយអែត Rudolf Kjellén ដោយផ្អែកលើការសិក្សារបស់អ្នកភូមិសាស្ត្រអាល្លឺម៉ង់ Friedrich Ratzel ដែលបានស្នើគំនិតថារដ្ឋគឺដូចជាសារពាង្គកាយដែលត្រូវការពង្រីកទឹកដី (Lebensraum)។ តាម Wikipedia ទ្រឹស្តីនេះបានបង្កបង្កើតជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយបុរាណ។

នៅឆ្នាំ ១៩០៤ លោក Halford Mackinder បានបោះពុម្ពអត្ថបទ «The Geographical Pivot of History» ដែលបានបង្ហាញពីគំនិត Pivot Area (ក្រោយមកហៅថា Heartland) ដោយលោកបានប្រកែកថាផ្លូវដែកឆ្លងទ្វីបបានផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពពីអំណាចសមុទ្រមកអំណាចដីគោកវិញ។ ក្រោយមក លោក Nicholas Spykman បានបង្កើតទ្រឹស្ដី Rimland នៅឆ្នាំ ១៩៤២ ដែលក្រោយមកមានឥទ្ធិពលលើគោលនយោបាយទប់ស្កាត់ (containment) របស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសម័យសង្រ្គាមត្រជាក់។

ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាមលោកលើកទី ២ លោក Karl Haushofer នៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានប្រើភូមិសាស្ត្រនយោបាយដើម្បីផ្សព្វផ្សាយគោលនយោបាយពង្រីកនិយមរបស់ណាស៊ី ដែលធ្វើឱ្យវិស័យនេះបាត់បង់កិត្យានុភាពយ៉ាងខ្លាំងក្រោយសង្រ្គាម។ ប៉ុន្តែក្នុងអំឡុងសង្រ្គាមត្រជាក់ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយបានងើបឡើងវិញជាវិស័យសិក្សាដ៏សំខាន់ ដោយផ្តោតលើការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាច និងយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្រនយោបាយមិនត្រឹមតែទាក់ទងនឹងកម្លាំងយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងរួមបញ្ចូលសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ទៀតផង។ ការគ្រប់គ្រងប្រភពធនធានសំខាន់ៗ ដូចជាប្រេង ឧស្ម័ន លោហធាតុកម្រ និងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ ដូចជា Strait of Malacca ឬ Suez Canal គឺជាចំណុចស្នូលនៃយុទ្ធសាស្ត្រភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ សង្រ្គាមពាណិជ្ជកម្ម ការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច និងការវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអន្តរជាតិ សុទ្ធសឹងជាឧបករណ៍សេដ្ឋកិច្ចក្នុងការប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយទំនើប។

ផ្នែកវប្បធម៌ក៏មានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ដែរ។ គំនិតនៃ «Soft Power» ដែលប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលវប្បធម៌ ភាពយន្ត ភាសា និងគុណតម្លៃ ដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូល ជាជាងការបង្ខំ គឺជាផ្នែកមួយនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយសហសម័យ។ តាម Wikipedia ទ្រឹស្ដី Pan-Regions របស់លោក Haushofer បានបែងចែកពិភពលោកជាតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រធំៗ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងកត្តាសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ក្នុងការកំណត់ឥទ្ធិពលនៃមហាអំណាចនីមួយៗ ដូចជា តំបន់អាមេរិក អឺរ៉ុប និងអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅសតវត្សទី ២១ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយកាន់តែមានភាពស្មុគស្មាញ ជាមួយនឹងការងើបឡើងរបស់ចិនជាមហាអំណាចសកល ការប្រកួតប្រជែងផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា (ដូចជា 5G និង semiconductor) និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលបង្កើតឱ្យមានការប្រណាំងប្រជែងធនធានថ្មី ដូចជាផ្លូវសមុទ្រអាកទិក។ សង្រ្គាមនៅអ៊ុយក្រែន ភាពតានតឹងនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងការផ្លាស់ប្តូរសម្ព័ន្ធភាពនៅអឺរ៉ុប សុទ្ធតែជាលទ្ធផលនៃកម្លាំងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីភូមិសាស្ត្រនយោបាយជួយឱ្យអ្នកអាចវិភាគព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក និងឥទ្ធិពលរបស់វាមកលើកម្ពុជា។ កម្ពុជាដែលស្ថិតនៅចន្លោះមហាអំណាចចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវធ្វើសមតុល្យយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ខ្លួន។ គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមខ្សែក្រវាត់និងផ្លូវ (Belt and Road Initiative) របស់ចិន ព្រមទាំងជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូង គឺជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយដែលជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខរបស់កម្ពុជា។ ដូច្នេះ ការតាមដានសន្ទុះភូមិសាស្ត្រនយោបាយគឺចាំបាច់សម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីអនាគតរបស់ប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។