ប្រធានបទ Topic
ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី ជាប្រទេសដែនកោះធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ប្រទេសនេះស្ថិតនៅចន្លោះមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងប៉ាស៊ីហ្វិក និងរួមផ្នែកនៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងតំបន់អូសេអានី។ ឥណ្ឌូនេស៊ីមានកោះច្រើនជាង ១៧,០០០ ដោយមានកោះសំខាន់ៗដូចជា ស៊ូម៉ាត្រា ជ្វា ស៊ូឡាវីស៊ី និងផ្នែកនៃកោះបរនេអូ និងនូវែលគីនេ។ ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ២៧០ លាននាក់ ឥណ្ឌូនេស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតទី ៤ នៅលើពិភពលោក ហើយក៏ជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនកាន់សាសនាឥស្លាមច្រើនបំផុតផងដែរ។
រាជធានីរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីគឺទីក្រុងចាកាតា ដែលមានទីតាំងនៅលើកោះជ្វា ដែលជាកោះដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ប្រទេសនេះក៏ជាសមាជិកសកម្មនៅក្នុងសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) និងមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងតំបន់។ តាមវិគីភីឌា ឥណ្ឌូនេស៊ីត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមហាអំណាចកណ្តាលក្នុងកិច្ចការពិភពលោក។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា ឥណ្ឌូនេស៊ីមានក្រឡាផ្ទៃសរុបប្រមាណ ១,៩០៤,៥៦៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំទី ១៤ នៅលើពិភពលោក។ ប្រទេសនេះជាប្រជុំកោះធំជាងគេបំផុត ហើយស្ថិតនៅលើរង្វង់ភ្លើងប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលធ្វើឲ្យវាមានសកម្មភាពភ្នំភ្លើង និងរញ្ជួយដីញឹកញាប់។ ភ្នំភ្លើងដ៏ល្បីល្បាញដូចជា ក្រាកាតាវ និងមេរ៉ាពី មានទីតាំងនៅទីនេះ។ បឹងតូបា នៅស៊ូម៉ាត្រាខាងជើងគឺជាបឹងភ្នំភ្លើង (កាល់ដេរ៉ា) ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។
ឥណ្ឌូនេស៊ីមានព្រំប្រទល់ដីជាប់នឹងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ទីម័រខាងកើត និងប៉ាពួញូវគីនេ ហើយមានព្រំប្រទល់ទឹកជាមួយប្រទេសជាច្រើនដូចជា សិង្ហបុរី ហ្វីលីពីន និងអូស្ត្រាលី។ អាកាសធាតុរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីគឺត្រូពិច ហើយមានជីវចម្រុះយ៉ាងសម្បូរបែប រួមទាំងសត្វកម្រដូចជា ជ្រូកព្រៃកូម៉ូដូ និងសត្វអូរ៉ង់អ៊ូតង់។
ប្រជាជនឥណ្ឌូនេស៊ីមានចំនួនប្រមាណ ២៧០ លាននាក់ ដោយជាងពាក់កណ្តាលរស់នៅលើកោះជ្វា។ តាមវិគីភីឌា មានក្រុមជនជាតិជាង ១,៣០០ ក្រុម និងមានភាសានិយាយជាង ៧០០ ភាសា ដែលធ្វើឲ្យឥណ្ឌូនេស៊ីជាសង្គមពហុវប្បធម៌។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី (Bahasa Indonesia) ហើយសាសនាធំបំផុតគឺសាសនាឥស្លាម (ប្រហែល ៨៧% នៃប្រជាជន) បន្ទាប់មកគ្រិស្តសាសនា ហិណ្ឌូ និងពុទ្ធសាសនា។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌូនេស៊ីសម្បូរទៅដោយអាណាចក្រខ្លាំងពូកែដូចជា ស្រីវិជ័យ (Srivijaya) នៅសតវត្សទី ៧ និងម៉ាចាប៉ាហ៊ីត (Majapahit) នៅសតវត្សទី ១៣។ អាណាចក្រទាំងនេះបានគ្រប់គ្រងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រដ៏សំខាន់ក្នុងតំបន់។ ឥទ្ធិពលនៃសាសនាឥស្លាមបានមកដល់ចាប់ពីសតវត្សទី ១៣ តាមរយៈឈ្មួញអារ៉ាប់ និងឥណ្ឌា ហើយបានក្លាយជាសាសនាធំបំផុតក្នុងប្រទេស។
នៅដើមសតវត្សទី ១៧ ប្រទេសហូឡង់បានចាប់ផ្តើមធ្វើអាណានិគមកម្មតំបន់នេះ ហើយបង្កើតជាស្រុកអាណានិគម ដាវីដេខសឥណ្ឌាខាងកើត (Dutch East Indies)។ តាមវិគីភីឌា ការតស៊ូប្រឆាំងអាណានិគមបានកើតឡើងជាញឹកញាប់ ដូចជាសង្គ្រាមជ្វា (Java War) ដែលដឹកនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់ឌីប៉ូនេហ្គោរ៉ូ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨២៥ ដល់ ១៨៣០។
ក្រោយការកាន់កាប់របស់ជប៉ុនក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ សុកាណូ (Sukarno) និងហាតាត (Mohammad Hatta) បានប្រកាសឯករាជ្យរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីនៅថ្ងៃទី ១៧ សីហា ១៩៤៥។ ការតស៊ូបន្តអស់រយៈពេល ៤ ឆ្នាំទៀត រហូតដល់ហូឡង់ទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពនៅឆ្នាំ ១៩៤៩។ សម័យក្រោយឯករាជ្យមានរបបប្រធានាធិបតីស៊ូហាតូ (Suharto) ដែលហៅថា «រាជាធិបតេយ្យថ្មី» អស់រយៈពេល ៣២ ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីឆ្នាំ ១៩៩៧ និងការធ្វើបាតុកម្មធំដុំនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ស៊ូហាតូបានលាឈប់ ហើយឥណ្ឌូនេស៊ីបានចាប់ផ្តើមសម័យប្រជាធិបតេយ្យ («រេហ្វរម៉ាស៊ី»)។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាមវិគីភីឌា ឥណ្ឌូនេស៊ីមានសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយជាសមាជិកនៃក្រុម G20។ ប្រទេសនេះសម្បូរធនធានធម្មជាតិ ដូចជា ប្រេងដូងនីកែល ធ្យូងថ្ម និងឧស្ម័នធម្មជាតិ។ ឥណ្ឌូនេស៊ីជាប្រទេសផលិតប្រេងដូងធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក និងជាអ្នកផលិតនីកែលធំជាងគេផងដែរ។ វិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងសេវាកម្ម (រួមទាំងទេសចរណ៍) សុទ្ធតែជាផ្នែកសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ច។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ រដ្ឋាភិបាលបានវិនិយោគយ៉ាងខ្លាំងទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដូចជា ផ្លូវដែកល្បឿនលឿន និងគម្រោងរាជធានីថ្មីឈ្មោះ នូសាន់តារ៉ា (Nusantara) ដែលកំពុងសាងសង់នៅលើកោះបរនេអូ។
វប្បធម៌ឥណ្ឌូនេស៊ីឆ្លុះបញ្ចាំងពីពហុភាពជនជាតិ និងឥទ្ធិពលសាសនា។ តន្ត្រីហ្គាមេឡាំង (Gamelan) របាំប្រពៃណី ល្ខោនស្រមោលវ៉ាយ៉ាង (Wayang) និងក្រណាត់បាទិក (Batik) គឺជាសិល្បៈដែលត្រូវបានយូណេស្កូទទួលស្គាល់។ ប្រាសាទបូរ៉ូប៊ូឌួរនៅកោះជ្វា និងប្រាសាទព្រមបាណាន់ (Prambanan) គឺជាកេរដំណែលពិភពលោកសំខាន់ៗ។ ម្ហូបឥណ្ឌូនេស៊ីដូចជា ណាស៊ីហ្គរេង (Nasi Goreng) រ៉េនដាង (Rendang) និងសាតេ (Satay) ក៏មានភាពល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោក។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ឥណ្ឌូនេស៊ីជាប្រទេសដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្នដ៏សំខាន់ទាំងផ្នែកនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌នៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន។ ក្នុងនាមជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យធំជាងគេទី ៣ លើពិភពលោក ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ ២០២៤ ដែលបាននាំលោកប្រមូវ៉ូ ស៊ូប៊ីអាន់តូ (Prabowo Subianto) ឡើងកាន់អំណាច បានក្លាយជាការចាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។ តាមវិគីភីឌា លោកប្រមូវ៉ូបានសន្យាបន្តគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ និងរក្សាតុល្យភាពទំនាក់ទំនងជាមួយមហាអំណាចដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។
ឥណ្ឌូនេស៊ីក៏កំពុងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាក្នុងតំបន់ដូចជា វិបត្តិមីយ៉ាន់ម៉ា និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ ដូចជារថភ្លើងល្បឿនលឿន Whoosh (ដែលតភ្ជាប់ចាកាតាទៅបានឌុង) និងការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅនូសាន់តារ៉ា បង្ហាញពីមហិច្ឆតារបស់ប្រទេសក្នុងការក្លាយជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ឥណ្ឌូនេស៊ីជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងអាស៊ាន ហើយកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងវិស័យទេសចរណ៍ អប់រំ និងការពារជាតិក៏កំពុងរីកចម្រើនជាលំដាប់។