ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia បញ្ញា គឺជាសមត្ថភាពផ្លូវចិត្តដែលរួមបញ្ចូលការគិត ការយល់ដឹង ការសិក្សារៀនសូត្រ ការចងចាំ ការដោះស្រាយបញ្ហា និងការសម្របខ្លួនទៅនឹងបរិបទផ្សេងៗ។

បញ្ញាមិនមែនជាទេពកោសល្យតែមួយនោះទេ តែជាការប្រមូលផ្ដុំនៃសមត្ថភាពជាច្រើន ដូចជា បញ្ញាភាសា បញ្ញាតក្កវិជ្ជា បញ្ញាអារម្មណ៍ និងបញ្ញាច្នៃប្រឌិតជាដើម។

ពាក្យ «បញ្ញា» មានប្រភពពីភាសាឡាតាំង «intelligentia» ដែលប្រែថា ការយល់ដឹង ឬការជ្រើសរើស។

រូបខាងលើបង្ហាញស្វាម៉ាកាកកំពុងប្រើដុំថ្មឲ្យក្លាយជាឧបករណ៍ ដើម្បីស្វែងរកអាហារ — ជាភស្តុតាងថាបញ្ញាក៏មាននៅក្នុងនគរសត្វផងដែរ។

ការស្រាវជ្រាវអំពីបញ្ញាត្រូវបានរាលដាលក្នុងវិស័យជាច្រើន រួមមាន ចិត្តវិទ្យា វិទ្យាសាស្ត្រសរសៃប្រសាទ ទស្សនវិជ្ជា និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទោះបីបញ្ញាមិនអាចកំណត់ដោយភូមិសាស្ត្រក៏ដោយ ការវាស់ស្ទង់ និងការអភិវឌ្ឍវាប្រែប្រួលតាមប្រទេសនិងសង្គមនីមួយៗ។

យោងតាម Wikipedia ការធ្វើតេស្តកម្រិតបញ្ញា (IQ) ដែលបង្កើតនៅដើមសតវត្សទី២០ គឺជាឧបករណ៍ទូទៅមួយសម្រាប់វាយតម្លៃសមត្ថភាពបញ្ញារបស់មនុស្ស។

តេស្ត IQ មានមធ្យមស្តង់ដានៅកម្រិត ១០០ ពិន្ទុ ប៉ុន្តែការបកស្រាយពិន្ទុទាំងនោះអាចប្រែប្រួលទៅតាមបរិបទវប្បធម៌ កម្រិតសេដ្ឋកិច្ច និងប្រព័ន្ធអប់រំរបស់សង្គមនីមួយៗ។

បណ្តាប្រទេសជាច្រើនបានវិនិយោគក្នុងវិស័យអប់រំដើម្បីលើកកម្ពស់សមត្ថភាពបញ្ញាប្រជាជន ហើយអ្នកស្រាវជ្រាវបានសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃបរិស្ថាន (ដូចជាអាហារូបត្ថម្ភនិងសុខភាព) លើការអភិវឌ្ឍបញ្ញា។

ហេតុដូច្នេះ ខណៈហ្សែនមានតួនាទីខ្លះ បរិស្ថានក៏ជាកត្តាសំខាន់ក្នុងការកំណត់ថាតើបញ្ញារបស់មនុស្សម្នាក់នឹងរីកចម្រើនយ៉ាងណា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃការសិក្សាបញ្ញាអាចត្រូវបានរកឃើញតាំងពីសម័យបុរាណ។

តាម Wikipedia ទស្សនវិទូក្រិកដូចជា ផ្លាតូ និងអារីស្តូត បានពិភាក្សាអំពីសមត្ថភាពហេតុផលរបស់មនុស្ស និងចាត់ទុកវាជាផ្នែកស្នូលនៃជីវិត។

នៅសតវត្សទី១៩ លោក Francis Galton អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអង់គ្លេស បានធ្វើការសិក្សាជាប្រព័ន្ធដំបូងអំពីភាពខុសប្លែកនៃបញ្ញាមនុស្ស ដោយវាស់ស្ទង់ប្រតិកម្មនិងសមត្ថភាពផ្លូវចិត្ត។

នៅដើមសតវត្សទី២០ លោក Alfred Binet និងសហការីនៅប្រទេសបារាំងបានបង្កើតតេស្ត Binet-Simon ដែលជាតេស្តវាស់បញ្ញាដំបូងបំផុត ក្រោយមកត្រូវបានអភិវឌ្ឍនៅសហរដ្ឋអាមេរិកទៅជាតេស្ត Stanford-Binet Intelligence Scales។

នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ ចិត្តវិទូ Charles Spearman បានស្នើរគំនិត «កត្តា g» (general intelligence) ខណៈដែល Louis Thurstone បានបែងចែកបញ្ញាជាជំនាញបឋមផ្សេងៗ។

ក្រោយមក Howard Gardner បានដាក់ចេញទ្រឹស្តីពហុបញ្ញា (Multiple Intelligences) ដែលបែងចែកបញ្ញាជា ៨ ប្រភេទ រួមមាន បញ្ញាភាសា តក្កវិជ្ជា វិសាលភាព តន្ត្រី កាយសម្បទា អន្តរបុគ្គល បុគ្គលផ្ទាល់ខ្លួន និងធម្មជាតិ។

សព្វថ្ងៃ បច្ចេកវិទ្យាស្កែនខួរក្បាល (neuroimaging) កំពុងត្រូវបានប្រើដើម្បីស្វែងយល់អំពីទំនាក់ទំនងរវាងរចនាសម្ព័ន្ធខួរក្បាលនិងបញ្ញា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

បញ្ញាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើសេដ្ឋកិច្ចទំនើប ដែលពឹងផ្អែកលើចំណេះដឹង ការច្នៃប្រឌិត និងបច្ចេកវិទ្យា។

អ្នកសេដ្ឋកិច្ចប្រើពាក្យថា «មូលធនមនុស្ស» (human capital) ដើម្បីបង្ហាញពីតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៃចំណេះដឹងនិងជំនាញរបស់កម្លាំងពលកម្ម។

ឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ដូចជា ព័ត៌មានវិទ្យា ជីវបច្ចេកវិទ្យា និង AI ត្រូវការបុគ្គលដែលមានសមត្ថភាពគិតស៊ីជម្រៅនិងដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញ។

យោងតាម Wikipedia ការកើនឡើងនៃស្វ័យប្រវត្តិកម្មកំពុងផ្លាស់ប្តូរទីផ្សារការងារ ហើយប្រទេសដែលមានប្រជាជនមានបញ្ញាខ្ពស់ ទំនងជាទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលវែង។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ការយល់ឃើញអំពីបញ្ញាអាចខុសគ្នា។ នៅក្នុងសង្គមខ្លះ បញ្ញាសង្គម (សមត្ថភាពប្រាស្រ័យទាក់ទង និងយល់ចិត្ត) ត្រូវបានឲ្យតម្លៃជាងបញ្ញាសិក្សា។

វប្បធម៌ខុងជឺ ដូចនៅចិន វៀតណាម និងកូរ៉េខាងត្បូង តែងតែសង្កត់ធ្ងន់លើការខិតខំនិងការអប់រំ ជាផ្លូវទៅរកបញ្ញា ខណៈដែលសង្គមខ្លះទៀតអាចឲ្យតម្លៃលើការច្នៃប្រឌិតផ្ទាល់ខ្លួន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ការស្រាវជ្រាវអំពីបញ្ញានៅតែជាប្រធានបទក្ដៅគគុក ជាពិសេសជាមួយនឹងការលេចធ្លោរបស់ AI។

ប្រព័ន្ធដូចជា ChatGPT បានធ្វើឲ្យមានការពិភាក្សាថ្មីអំពីអត្ថន័យនៃបញ្ញា និងថាតើម៉ាស៊ីនអាចមានស្មារតីឬយ៉ាងណា។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកំពុងស្វែងយល់ទំនាក់ទំនងរវាងខួរក្បាលនិងបញ្ញា ខណៈដែលគោលនយោបាយជាតិជាច្រើនផ្ដោតលើការពង្រឹងការអប់រំ STEM និងជំរុញការច្នៃប្រឌិត។

សម្រាប់សង្គមខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីបញ្ញានិងឥទ្ធិពលរបស់បច្ចេកវិទ្យា គឺជាផ្នែកមួយនៃការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល ដែល KhmerPulse បានចេញផ្សាយអត្ថបទពាក់ព័ន្ធជាបន្តបន្ទាប់។

អត្ថបទស្ដីពីបញ្ញាទាំងនេះជួយឱ្យអ្នកអានតាមទាន់ការផ្លាស់ប្តូរដ៏ឆាប់រហ័សនៅក្នុងយុគសម័យព័ត៌មាន។