ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រដែនសមុទ្រ គឺជាការសិក្សាអំពីអន្តរកម្ម និងសកម្មភាពរបស់មនុស្សនៅលើសមុទ្រ។ តាមវិគីភីឌា វាគ្របដណ្តប់ប្រធានបទប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ទូលំទូលាយ ដែលជារឿយៗប្រើវិធីសាស្រ្តសកល ទោះបីជាប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ និងតំបន់នៅតែលេចធ្លោក៏ដោយ។ ក្នុងនាមជាមុខវិជ្ជាសិក្សា វាឆ្លងកាត់ព្រំដែននៃវិញ្ញាសាស្តង់ដារ ដោយផ្តោតលើការយល់ដឹងអំពីទំនាក់ទំនងផ្សេងៗរបស់មនុស្សជាមួយមហាសមុទ្រ សមុទ្រ និងផ្លូវទឹកធំៗនៃពិភពលោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រនាវាចរណ៍ កត់ត្រា និងបកស្រាយព្រឹត្តិការណ៍អតីតកាលដែលពាក់ព័ន្ធនឹងនាវា ការដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ ការធ្វើនាវាចរ និងអ្នកធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រ។ វិស័យនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះមហាសមុទ្របានដើរតួជាច្រកសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម ការធ្វើចំណាកស្រុក ការដណ្តើមកាន់កាប់ និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រដែនសមុទ្រលាតសន្ធឹងលើមហាសមុទ្រ និងសមុទ្រសំខាន់ៗទាំងអស់ ចាប់ពីមហាសមុទ្រឥណ្ឌា មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក រហូតដល់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងសមុទ្របាល់ទិក។ តាមវិគីភីឌា ប្រជាជនអូស្ត្រូណេស៊ី ដែលរស់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍កោះ និងប៉ាស៊ីហ្វិក ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកធ្វើនាវាចរដ៏ឆ្នើមបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូង ដោយពួកគេបានប្រើកប៉ាល់ប្រភេទកប៉ាល់ថ្លោងពីរ ដូចជា ប៉ារ៉ាវ របស់វីសាយ៉ាន ដើម្បីធ្វើពាណិជ្ជកម្មលើចម្ងាយឆ្ងាយ ទៅកាន់ម៉ាដាហ្គាស្ការ និងអាហ្វ្រិកខាងកើត ជាយូរមកហើយមុនពេលការធ្វើនាវាចររបស់អឺរ៉ុប។

សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ក៏ជាតំបន់ស្នូលមួយដែរ។ តាមវិគីភីឌា អរិយធម៌ដូចជា ហ្វូនីស៊ី ក្រិក និងរ៉ូម៉ាំង បានកសាងបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រដ៏ធំធេង។ នៅភាគខាងជើងអឺរ៉ុប វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា នាវានីដាម ពីឆ្នាំ៣១០-៣២០ គ្រិស្តសករាជ គឺជានាវាមួយក្នុងចំណោមនាវាមុនគេនៃនាវាវែងរបស់វីគីង ដែលបានធ្វើនាវាចរឆ្លងកាត់សមុទ្រខាងជើង និងអាត្លង់ទិក។ តំបន់ទាំងនេះ និងប្រជាជនដែលពាក់ព័ន្ធ បានកំណត់រូបរាងព្រំដែនវប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចនៃពិភពលោកបុរាណ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការធ្វើនាវាចរបុរាណមានភស្តុតាងតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដូចជានាវាឃឺរីញ៉ា របស់ក្រិក ដែលមានអាយុកាលពីសតវត្សទី៤ មុនគ្រិស្តសករាជ ជាដើម។ កប៉ាល់ឈើដំបូងរួមមានទូកចែវ និងនាវាប៊ីរ៉េមរបស់រ៉ូម៉ាំង ដែលប្រើសម្រាប់ទាំងសង្គ្រាម និងពាណិជ្ជកម្ម។ ឧបករណ៍ធ្វើនាវាចរដូចជា អាស្ត្រូឡាប ដែលមានអាយុកាលពីសតវត្សទី៩ នៅអាហ្វ្រិកខាងជើង ជាឧទាហរណ៍នៃភាពជឿនលឿនខាងវិទ្យាសាស្ត្រដែនសមុទ្រ។

ក្នុងសម័យមជ្ឈិមសម័យ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា សាធារណរដ្ឋសមុទ្រអ៊ីតាលីដូចជា វេនីស ហ្សេណូអា អាម៉ាលហ្វី និងភីសា បានត្រួតត្រាពាណិជ្ជកម្មនៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ។ ពួកគេបានសាងសង់នាវាផ្ទាល់ខ្លួននៅក្នុងឃ្លាំងអាវុធរបស់ពួកគេ ដូចជាឃ្លាំងអាវុធវេនីស ជាដើម។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ចក្រភពចិន និងឥណ្ឌា បានអភិវឌ្ឍបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រដ៏ធំ ហើយនាវាចុងឥណ្ឌូណេស៊ី ដូចជា ចុង នៃបានតេន បានបង្ហាញពីភាពជឿនលឿនខាងការសាងសង់នាវានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

សម័យនៃការរុករកបានផ្លាស់ប្តូររូបភាពពិភពលោកជាមូលដ្ឋាន។ តាមវិគីភីឌា គ្រីស្តូហ្វិ កូឡុំបឺស បានដឹកនាំបេសកកម្មទៅកាន់ពិភពថ្មីក្នុងឆ្នាំ១៤៩២ ដោយបើកសម័យកាលថ្មីនៃការទំនាក់ទំនងប្រកបដោយចីរភាពរវាងពិភពលោកទាំងពីរ។ អ្នករុករកអ៊ីតាលីផ្សេងទៀតដូចជា ចន កាបូត និងជីវ៉ានី ដា វែររ៉ាហ្សាណូ ក៏បានដើរតួនាទីសំខាន់ដែរ។ ផែនទីវ៉ាលស៊ីមូលល័រ ឆ្នាំ១៥០៧ ដែលបានប្រើឈ្មោះ "អាមេរិច" ជាលើកដំបូង គឺជាភស្តុតាងនៃឥទ្ធិពលនៃការរុករកតាមសមុទ្រលើចំណេះដឹងភូមិសាស្ត្រ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្របានដឹកជញ្ជូនទំនិញសំខាន់ៗដូចជា ម្រេច គ្រឿងទេស សូត្រ និងលោហៈ ឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រ។ ផ្លូវ Clipper ដែលភ្ជាប់អង់គ្លេសទៅកាន់អូស្ត្រាលី និងនូវែលហ្សេឡង់ គឺជាឧទាហរណ៍នៃយុគសម័យកប៉ាល់ល្បឿនលឿន។ វិគីភីឌាក៏បានកត់ត្រាដែរថា សហគ្រាសពាណិជ្ជកម្មសូម៉ាលី ធ្លាប់ដំណើរការយ៉ាងសកម្មនៅសមុទ្រក្រហម សមុទ្រពែរ្ស មហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងច្រកម៉ាឡាកា។

វប្បធម៌ដែនសមុទ្រក៏រីកចម្រើនតាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរគំនិត សាសនា និងបច្ចេកវិទ្យា។ ការប្រកួតទូកកាណូ នៅហ្វីជី និងពិធីប្រពៃណីផ្សេងៗដែលភ្ជាប់នឹងសមុទ្រ បង្ហាញពីការចងភ្ជាប់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សទៅនឹងមហាសមុទ្រ។ កេរ្តិ៍ដំណែលផ្នែកសិល្បៈ ដូចជារូបគំនូរ "Magic and Gracie off Castle Garden" របស់ James E. Buttersworth ប្រហែលឆ្នាំ១៨៧១ ក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសារៈសំខាន់នៃសមុទ្រក្នុងស្មារតីសាធារណៈ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រដែនសមុទ្រមានទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ទៅនឹងស្ថានភាពពិភពលោកសម័យទំនើប។ ការធ្វើអាណានិគមដែលបង្ហាញក្នុងផែនទីពីឆ្នាំ១៤៩២ ដល់២០០៧ បានបន្សល់ទុកកេរ្តិ៍ដំណែលនៃព្រំដែននយោបាយ និងបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មដែលបន្តមានឥទ្ធិពលលើទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ តាមវិគីភីឌា នាវាដូចជា USS Constitution ដែលបានវាយកម្ទេច HMS Guerriere ក្នុងឆ្នាំ១៨១២ បង្ហាញពីតួនាទីរបស់កប៉ាល់ក្នុងការកំណត់អំណាចជាតិ។ សមរភូមិជើងទឹកប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា សមរភូមិឡេផានតូ ឆ្នាំ១៥៧១ និងសមរភូមិត្រាហ្វាលហ្គា ឆ្នាំ១៨០៥ បានក្លាយជាចំណុចរបត់ដែលកំណត់ជោគវាសនាចក្រភពនានា។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រដែនសមុទ្រអាចផ្តល់បរិបទដល់ប្រធានបទសព្វថ្ងៃដូចជា សន្តិសុខសមុទ្រ ការគ្រប់គ្រងផ្លូវជួញដូរតាមសមុទ្រ និងតួនាទីនៃមហាសមុទ្រក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសកល។ សមុទ្រមិនមែនជាផ្លូវនៃអតីតកាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាវេទិការស់សម្រាប់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងសកល។