រាជាធិបតេយ្យ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា រាជាធិបតេយ្យគឺជាទម្រង់ដឹកនាំមួយដែលអំណាចនយោបាយត្រូវបានផ្ទេរទៅសមាជិកគ្រួសាររាជាធិបតីតាមបែបសញ្ជាតិ។ រាជាធិបតីជាប្រមុខរដ្ឋគ្រប់គ្រងមួយជីវិត ហើយអំណាចអាចទទួលបានតាមច្បាប់ស្នងរាជ្យជាក់លាក់ ឬតាមរយៈការបោះឆ្នោត។ រាជាធិបតេយ្យគឺជាទម្រង់រដ្ឋាភិបាលដ៏ចំណាស់បំផុតមួយ ដែលមានប្រភេទផ្សេងៗដូចជា រាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការ និងរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានពណ៌នាថា បច្ចុប្បន្ននេះប្រទេសជាច្រើននៅតែដំណើរការក្រោមរបបរាជាធិបតេយ្យ ដូចជាចក្រភពអង់គ្លេស ជប៉ុន អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងថៃជាដើម។ រាជាធិបតេយ្យទាំងនេះស្ថិតនៅលើទ្វីបផ្សេងៗ ហើយមានចំនួនប្រជាជនរាប់សិបលាននាក់រស់នៅក្រោមអំណាចរាជាធិបតី។ ផែនទីនៅឆ្នាំ១៦៤៨ បង្ហាញថារបបរាជាធិបតេយ្យធ្លាប់គ្របដណ្តប់ស្ទើរទ្វីបអឺរ៉ុប មុនពេលមានការផ្លាស់ប្តូរទៅជាសាធារណរដ្ឋ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា រាជាធិបតេយ្យបានចាប់ផ្តើមពីសម័យបុរាណនៅមេសូប៉ូតាមី ដោយមានភស្តុតាងដូចជាបញ្ជីស្ដេចស៊ូមឺរានដែលមានអាយុជាង ៤០០០ ឆ្នាំ។ នៅមជ្ឈិមសម័យ របបរាជាធិបតេយ្យសក្ដិភូមិបានក្លាយជាបទដ្ឋាន ហើយអំណាចដាច់ខាតរបស់រាជាធិបតីបានឈានដល់កម្រិតកំពូលនៅសតវត្សរ៍ទី១៧-១៨។ ក្រោយមក ព្រឹត្តិការណ៍ដូចជាបដិវត្តន៍បារាំងបាននាំឱ្យមានការថមថយអំណាច ហើយរបបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានលេចឡើងដោយមានលក្ខណៈជានិមិត្តសញ្ញាជាងការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានចាត់ទុកការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសរាជាធិបតី ដូចជាអធិរាជរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ ថាជាបាតុភូតពិសេសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមការវិភាគរបស់វិគីភីឌា រាជាធិបតេយ្យមួយចំនួនមានទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ធំធេង និងជាកម្លាំងដ៏សំខាន់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ ជាពិសេសក្នុងប្រទេសអារ៉ាប់ដែលរាជាធិបតីគ្រប់គ្រងធនធានប្រេង។ ផ្ទុយទៅវិញ រាជាធិបតេយ្យរដ្ឋធម្មនុញ្ញដូចជានៅចក្រភពអង់គ្លេស មានតួនាទីជានិមិត្តរូបវប្បធម៌ ដោយទាក់ទាញទេសចរណ៍និងជំរុញអារម្មណ៍សាមគ្គីជាតិ។ វប្បធម៌រាជាធិបតេយ្យក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ប្រពៃណីសាសនា ដូចជាគោលលទ្ធិកម្មសិទ្ធិព្រះ ឬទំនាក់ទំនងរវាងព្រះមហាក្សត្រនិងពុទ្ធសាសនានៅថៃ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ទោះបីរាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការនៅតែមាន (ដូចក្នុងប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត) តែសាកលលោកកំពុងមើលឃើញនិន្នាការថយចុះនៃចំនួនរបបនេះ។ បញ្ហាស្នងរាជ្យ ការទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច បានធ្វើឲ្យបណ្តារាជាធិបតេយ្យត្រូវសម្របខ្លួន។ សម្រាប់អ្នកអានរបស់ចង្វាក់ខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីរាជាធិបតេយ្យមានសារៈសំខាន់ ដោយសារប្រទេសជាច្រើននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅរក្សារបបនេះ ហើយវាជាផ្នែកមួយនៃបរិបទនយោបាយ និងសង្គមក្នុងតំបន់។