ប្រេង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រេង គឺជាសារធាតុរាវដែលមានកម្រិតស្អិតខុសៗគ្នាអាស្រ័យលើសីតុណ្ហភាព។ តាមនិយមន័យបែបគីមីវិទ្យាដែលបានកត់ត្រាក្នុង Wikipedia ប្រេងគឺជាសារធាតុគីមីដែលគ្មានប៉ូល បង្កើតឡើងជាចម្បងពីអ៊ីដ្រូកាបូន មិនរលាយក្នុងទឹក (hydrophobic) ប៉ុន្តែរលាយបានក្នុងជាតិខ្លាញ់ (lipophilic)។ ប្រេងភាគច្រើនអាចឆេះបាន មានលក្ខណៈជាសារធាតុសកម្មលើផ្ទៃ (surface active) និងជាជាតិខ្លាញ់មិនឆ្អែតដែលនៅសភាពរាវក្នុងសីតុណ្ហភាពបន្ទប់។

ពាក្យ «ប្រេង» នៅក្នុងភាសាខ្មែរ ប្រើសំដៅទូលំទូលាយចំពោះសារធាតុរាវខ្លាញ់ច្រើនប្រភេទ ចាប់ពីប្រេងបរិភោគដែលបានពីរុក្ខជាតិ ដូចជាប្រេងអូលីវ ប្រេងដូង និងប្រេងល្ង រហូតដល់ប្រេងឧស្សាហកម្មដែលបានពីប្រេងកាតធម្មជាតិ ដូចជាសាំង ម៉ាស៊ូត និងប្រេងម៉ាស៊ីន។ លក្ខណៈរួមរបស់ប្រេងគ្រប់ប្រភេទគឺការមិនលាយចូលគ្នាជាមួយទឹក ដែលធ្វើឲ្យវាមានតួនាទីសំខាន់ទាំងផ្នែកជីវសាស្ត្រ ចំណីអាហារ និងសេដ្ឋកិច្ច។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ក្នុងនាមជាសារធាតុមួយប្រភេទ មិនមែនជាទីកន្លែង ប្រេងមិនមានព្រំដែនភូមិសាស្ត្រច្បាស់លាស់ឡើយ។ ប៉ុន្តែការផលិតប្រេងប្រភេទផ្សេងៗ មានទីតាំងភូមិសាស្ត្រលក្ខណៈ​ជាក់លាក់។ ប្រេងបរិភោគដែលបានពីរុក្ខជាតិ ភាគច្រើនផលិតនៅតំបន់ដែលដាំដុះវត្ថុធាតុដើមបាន៖ ប្រេងអូលីវនៅតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ ដោយមានប្រទេសអ៊ីតាលី អេស្ប៉ាញ និងក្រិក ជាក្រុមផលិតករសំខាន់ ប្រេងដូងនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងប្រេងផ្លែខ្ទិបនៅឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី។

ចំពោះប្រេងកាត ឬប្រេងឥន្ធនៈ វិញ ទុនបម្រុងសំខាន់ៗស្ថិតនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា រុស្ស៊ី សហរដ្ឋអាមេរិក និងវេណេហ្ស៊ុយអេឡា។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រទេសវៀតណាម ឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី សុទ្ធតែជាប្រទេសផលិតប្រេងកាត ខណៈដែលកម្ពុជាក៏មានទុនបម្រុងប្រេងនៅលើសមុទ្រដែរ ទោះបីការអាជីវកម្មពាណិជ្ជកម្មទ្រង់ទ្រាយធំមិនទាន់រីកចម្រើនពេញលេញក៏ដោយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការប្រើប្រាស់ប្រេងរបស់មនុស្ស​មានប្រវត្តិវែងឆ្ងាយ។ ស្លាកស្នាមបុរាណវត្ថុបង្ហាញថា មនុស្សបានប្រើប្រេងអូលីវ​ដើម្បី​ធ្វើម្ហូប ដុតភ្លើង និងប្រកបពិធីសាសនា អស់រយៈពេលជាងប្រាំពាន់ឆ្នាំមកហើយ នៅក្នុងតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ។ នៅអាស៊ី ប្រេងល្ង និងប្រេងដូង បានដើរតួជាគ្រឿងផ្សំសំខាន់ក្នុងវប្បធម៌ម្ហូបអាហារ ឱសថបុរាណ និងពិធីសាសនា អស់ច្រើនជំនាន់មកហើយ។

បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មនៅសតវត្សទី១៩ បានធ្វើឲ្យប្រេងកាត​ក្លាយជាប្រភពថាមពលដ៏សំខាន់របស់សេដ្ឋកិច្ចសកល។ ការដាស់អណ្តូងប្រេងពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេនៅរដ្ឋ Pennsylvania សហរដ្ឋអាមេរិក កាលពីឆ្នាំ ១៨៥៩ បានបើកសករាជថ្មីនៃ​ឧស្សាហកម្មប្រេងកាតសម័យទំនើប។ បន្ទាប់មក នៅសតវត្សទី២០ ការរកឃើញទុនបម្រុងធំៗនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា បានបង្កើតរបៀបវារៈភូមិសាស្ត្រនយោបាយថ្មី ដែលក្នុងនោះប្រេងបានក្លាយជាកត្តាជំរុញសង្គ្រាម ការទូត និងការផ្លាស់ប្តូរទុនសេដ្ឋកិច្ច។

ឆ្នាំ ១៩៦០ ការបង្កើត​អង្គការប្រទេសនាំចេញប្រេង (OPEC) បានកំណត់ឡើងវិញនូវរបៀបគ្រប់គ្រងទីផ្សារប្រេងពិភពលោក។ វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ ១៩៧៣ បានបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះរបស់សេដ្ឋកិច្ចសកលចំពោះការប្រែប្រួលតម្លៃប្រេង ដែលនៅតែបន្តជាសមីការសំខាន់​នៅសព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រេងគឺជាមុខទំនិញសំខាន់​បំផុតមួយក្នុងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ការប្រែប្រួលតម្លៃប្រេងកាតប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ថ្លៃដឹកជញ្ជូន ថ្លៃផលិតកម្ម និងអតិផរណាក្នុងគ្រប់ប្រទេស រួមទាំងកម្ពុជា ដែលនាំចូលប្រេងឥន្ធនៈស្ទើរទាំងស្រុង។ ផ្នែកវប្បធម៌ ប្រេងបរិភោគជាមរតកម្ហូបអាហារ៖ ប្រេងដូង និងប្រេងល្ងគឺជាគ្រឿងផ្សំស្នូលនៅក្នុងម្ហូបខ្មែរ ខណៈដែលប្រេងអូលីវត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណជាមួយវប្បធម៌អឺរ៉ុបខាងត្បូង។

ឧស្សាហកម្មប្រេងក៏បានបង្កើតតុល្យភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយផងដែរ។ ការផ្គត់ផ្គង់ និងការផ្តាច់ខ្សែបង្ហូរប្រេងពីរុស្ស៊ីទៅកាន់សហភាពអឺរ៉ុបក្រោយការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន ជាឧទាហរណ៍ច្បាស់​មួយ​ដែលបង្ហាញថា ប្រេងមិនមែនគ្រាន់តែជាមុខទំនិញនោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជា​ឧបករណ៍នយោបាយផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន ប្រេងនៅតែជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងព័ត៌មានសេដ្ឋកិច្ច ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ការរើបម្រះរូបិយវត្ថុ​សកល​ការគ្រប់គ្រងផលិតកម្មរបស់ OPEC+ និងភាពតានតឹងនៅមជ្ឈិមបូព៌ា សុទ្ធតែជាកត្តាដែលបន្តកំណត់តម្លៃប្រេងលើទីផ្សារពិភពលោក។ ការប្រែប្រួលនេះមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់លើតម្លៃសាំងនៅតាមស្ថានីយ​នៅក