ប្រធានបទ Topic
បាតុកម្ម
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា បាតុកម្ម គឺជាសកម្មភាពសាធារណៈនៃការជំទាស់ ការមិនពេញចិត្ត ឬការប្រឆាំងចំពោះប្រយោជន៍នយោបាយ។ បាតុកម្មអាចត្រូវបានពិចារណាថាជាសកម្មភាពសហប្រតិបត្តិការ ដែលមនុស្សជាច្រើនចូលរួម និងចែករំលែកហានិភ័យដែលអាចកើតមាន។ វាអាចកើតឡើងក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗគ្នា ចាប់ពីការបង្ហាញជំហររបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ រហូតដល់ការធ្វើបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំដោយមានការចូលរួមពីមនុស្សជាច្រើន។ បាតុករអាចរៀបចំបាតុកម្មជាមធ្យោបាយមួយដើម្បីបញ្ចេញមតិជាសាធារណៈ ក្នុងគោលបំណងជះឥទ្ធិពលដល់មតិសាធារណៈ ឬគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល។ លើសពីនេះ បាតុកម្មក៏អាចជាផ្នែកនៃយុទ្ធនាការអហិង្កាាជាប្រព័ន្ធ ដែលហៅថា ការតស៊ូស៊ីវិល ឬការតស៊ូដោយអហិង្សា ហើយពេលខ្លះបាតុករអាចអនុវត្តសកម្មភាពផ្ទាល់ (direct action) ដើម្បីសម្រេចគោលដៅដែលខ្លួនចង់បាន។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
បាតុកម្មច្រើនកើតឡើងនៅទីតាំងសាធារណៈដូចជា វាលធំ ផ្លូវ ឬនៅមុខអគាររដ្ឋាភិបាល។ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌា គេសង្កេតឃើញមានបាតុករមកពីវិស័យផ្សេងៗនៃសង្គម ចូលរួមក្នុងការតវ៉ា។ ឧទាហរណ៍ នៅប្រទេសបារ៉ែន បាតុករបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅកណ្តាលផ្លូវក្នុងទីក្រុងម៉ាណាម៉ា ក្នុងឆ្នាំ២០១១ ដើម្បីទាមទារកំណែទម្រង់នយោបាយ។ នៅទីក្រុងហ្សាកាតា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ការតវ៉ាបានកើតឡើងនៅមុខអគារសភាក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ដោយមានបាតុកររាប់ពាន់នាក់ចូលរួម។ ចំណែកនៅទីក្រុងឡុងដ៍ ចក្រភពអង់គ្លេស ការតវ៉ាប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅហ្គាហ្សា បានកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ដោយបាតុករបានឈរនៅមុខរូបសំណាកសេះនៅ Whitehall ។ ការចូលរួមរបស់ប្រជាជននៅតាមទីតាំងទាំងនេះបង្ហាញថា បាតុកម្មគឺជាបាតុភូតសកលដែលអាចកើតឡើងគ្រប់ទីកន្លែង ពីតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដល់អឺរ៉ុប និងអាស៊ី។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រវត្តិនៃការតវ៉ាមានតាំងពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែបានក្លាយជារឿងសំខាន់នៅក្នុងយុគសម័យទំនើប។ តាមវិគីភីឌា គំនូររបស់ Eugène Delacroix ដែលមានចំណងជើងថា "សេរីភាពដឹកនាំប្រជាជន" (La Liberté guidant le peuple) គឺជាតំណាងដ៏ល្បីល្បាញនៃបាតុកម្ម និងបដិវត្តន៍នៅប្រទេសបារាំងក្នុងឆ្នាំ១៨៣០។ ក្រៅពីនេះ ការដង្ហែអំបិល (Salt March) ដឹកនាំដោយមហាត្មាគន្ធី ក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ នៅឥណ្ឌា គឺជាគំរូដ៏សំខាន់នៃបាតុកម្មអហិង្សាដែលបានប្រឆាំងនឹងច្បាប់អំបិលរបស់អង់គ្លេស។ នៅឆ្នាំ១៩៦៨ ការដង្ហែក្បួននៅទីក្រុងម៉ិកស៊ិក ក្បែរអឌ្ឍចន្ទ Benito Juárez បានបង្ហាញពីការតវ៉ាទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ នៅឆ្នាំ១៩៨៧ នៅទីក្រុងសេអ៊ូល ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ប្រជាជនបានប្រមូលផ្តុំគ្នាក្នុងពិធីបុណ្យសពរបស់លោក Lee Han-yeol ដែលជានិស្សិតដែលបានស្លាប់ក្នុងពេលតវ៉ា ដើម្បីប្រឆាំងនឹងរបបផ្តាច់ការ។ ឧទាហរណ៍ទាំងនេះបង្ហាញថា បាតុកម្មបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកែប្រែនយោបាយ និងសង្គម ហើយវាជាឧបករណ៍ដែលប្រជាជនប្រើដើម្បីទាមទារសិទ្ធិ និងយុត្តិធម៌។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
បាតុកម្មច្រើនកើតឡើងដោយមានមូលហេតុពីបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាវិសមភាព ឬអតិផរណា។ តាមវិគីភីឌា ចលនា Occupy Wall Street នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងឆ្នាំ២០១១ គឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច។ បាតុករបានប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម និងអ៊ីនធឺណិតដើម្បីផ្សព្វផ្សាយសារ "យើងជា ៩៩ភាគរយ"។ ការតវ៉ាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចជារឿយៗនាំឱ្យមានការពិភាក្សាជាសាធារណៈ និងកំណែទម្រង់គោលនយោបាយ។ នៅនូវែលសេឡង់ ការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការលក់ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ បានកើតឡើងនៅទីក្រុង Palmerston North ក្នុងឆ្នាំ២០១២។ នៅឥណ្ឌា បេក្ខជនដែលបានប្រឡងជាប់ TET បានធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយក្នុងការប្រឡង SSC នៅក្រោមរូបសំណាកមហាត្មាគន្ធីក្នុងទីក្រុងកូលកាតា។ ផ្នែកវប្បធម៌ បាតុកម្មក៏ជាទម្រង់នៃការបញ្ចេញមតិសិល្បៈផងដែរ។ នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន ឌីស៊ី ស្លាកលេខរថយន្តដែលសរសេរថា "ការយកពន្ធដោយគ្មានតំណាង" គឺជាវិធីតវ៉ាប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត។ សូម្បីតែក្នុងអំឡុងពេលជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ក៏មានបាតុករកាន់ស្លាកសញ្ញា "Free The Bee" នៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ដើម្បីតវ៉ាអំពីបញ្ហាបរិស្ថាន។ ដូច្នេះ បាតុកម្មមិនត្រឹមតែទាក់ទងនឹងនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរួមបញ្ចូលវិស័យសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងវប្បធម៌ផងដែរ។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន បាតុកម្មនៅតែជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់ប្រជាជនក្នុងការបញ្ចេញមតិ។ តាមវិគីភីឌា ការតវ៉ាប្រឆាំងការលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន បានកើតឡើងនៅទីក្រុងហែលស៊ីនគី ប្រទេសហ្វាំងឡង់ ក្នុងឆ្នាំ២០២២ ដោយមានបាតុករកាន់ស្លាកសញ្ញា "We Stand with Ukraine"។ ចំណែកនៅទីក្រុងឡុងដ៍ បាតុកម្មប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅហ្គាហ្សា ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ បានទាក់ទាញបាតុករជាច្រើននាក់។ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នី បាតុកម្មក៏បានកើតឡើងជាញឹកញាប់ដែរ ដូចជានៅឥណ្ឌូនេស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ដែលបង្ហាញពីការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល។ បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល និងបណ្តាញសង្គម ដូចដែលបានឃើញក្នុងចលនា Occupy បានជួយឱ្យបាតុកម្មអាចរីករាលដាល និងប្រមូលផ្តុំការគាំទ្របានលឿនជាងមុន។ សរុបមក បាតុកម្មបន្តក្លាយជាកត្តាសំខាន់ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការផ្លាស់ប្តូរសង្គម និងនយោបាយនៅទូទាំងពិភពលោក។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse បាតុកម្មគឺជាប្រធានបទដែលមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីសិទ្ធិក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងស្វែងរកយុត្តិធម៌សង្គម។