ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សាសនា គឺជាប្រព័ន្ធសង្គម-វប្បធម៌មួយដែលរួមមានឥរិយាបថ ការអនុវត្តន៍ ក្រមសីលធម៌ ជំនឿ ទស្សនៈពិភពលោក គម្ពីរ ទីកន្លែងសក្ការៈ ការព្យាករណ៍ និងអង្គការផ្សេងៗ ដែលភ្ជាប់មនុស្សជាតិទៅនឹងធាតុអរូបី ឧត្តមគតិ និងវិញ្ញាណ។ យោងតាម Wikipedia ពុំមានការឯកភាពគ្នាពីអ្នកប្រាជ្ញអំពីនិយមន័យច្បាស់លាស់នៃសាសនាឡើយ ហើយវាជាគោលគំនិតដែលមានការជជែកវែកញែក។ សាសនាផ្សេងៗអាចមាន ឬមិនមានធាតុដូចជាព្រះ ភាពសក្ការៈ ជំនឿ និងអង្គធម្មជាតិអរូបី។ មានសាសនាធំៗជាច្រើននៅលើពិភពលោក រួមមានគ្រិស្តសាសនា ឥស្លាម ហិណ្ឌូ ព្រះពុទ្ធសាសនា សាសនាយូដា និងសាសនាដទៃទៀតដូចជា សិខ ជេន តាវ ស៊ីនតូ ជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់ Wikipedia ចំនួនអ្នកកាន់សាសនាសំខាន់ៗមានដូចជា៖ គ្រិស្តសាសនាប្រមាណ ២,៤ ពាន់លាននាក់ ឥស្លាម ១,៩ ពាន់លាននាក់ ហិណ្ឌូ ១,២ ពាន់លាននាក់ និងពុទ្ធសាសនា ៥០០ លាននាក់។ សាសនាទាំងនេះមានការចែកចាយខុសៗគ្នាតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ៖ គ្រិស្តមានច្រើននៅអឺរ៉ុប អាមេរិក និងអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ឥស្លាមមានច្រើននៅមជ្ឈិមបូព៌ា អាហ្វ្រិកខាងជើង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយផ្នែក ចំណែកហិណ្ឌូ និងពុទ្ធសាសនាមានមូលដ្ឋានធំនៅអាស៊ី។ គេអាចបែងចែកសាសនាសំខាន់ៗជាពីរក្រុមធំៗគឺ សាសនាអាប្រាហាំ (គ្រិស្ត ឥស្លាម យូដា) និងសាសនាឥណ្ឌា (ហិណ្ឌូ ពុទ្ធ សិខ ជេន)។ នៅប្រទេសកម្ពុជា ប្រជាជនភាគច្រើនប្រមាណ ៩៥% កាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលជាសាសនារដ្ឋ ហើយមានជនជាតិភាគតិចដូចជាជនជាតិចាមកាន់សាសនាឥស្លាម និងសហគមន៍គ្រិស្តមួយចំនួនតូច។ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើរបៀបរស់នៅ ប្រពៃណី និងបុណ្យជាតិនានា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាសនាចាប់ផ្តើមពីសម័យបុរេប្រវត្តិ នៅពេលដែលមនុស្សបង្កើតជំនឿលើវិញ្ញាណ បុព្វបុរស និងកម្លាំងធម្មជាតិ។ សាសនាប៉ូលីធីស (ពហុទេព) បានរីកចម្រើននៅក្នុងអរិយធម៌បុរាណដូចជា អេហ្ស៊ីប មេសូប៉ូតាមី ក្រិក និងរ៉ូម។ ប្រហែលសតវត្សទី ៦ មុនគ.ស. ជាយុគអក្សុយ (Axial Age) ដែលមានការលេចឡើងនៃគំនិតសាសនាថ្មីៗ រួមមាន ព្រះពុទ្ធសាសនា (ដោយព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) សាសនាយូដា ខុងជឺនិយម (ដោយខុងជឺ) និងតាវនិយម (ដោយឡៅស៊ី)។ សាសនាគ្រិស្តបានកកើតឡើងនៅសតវត្សទី ១ និងរីករាលដាលក្រោមចក្រភពរ៉ូម ខណៈសាសនាឥស្លាមបានចាប់កំណើតនៅសតវត្សទី ៧ ហើយផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅមជ្ឈិមបូព៌ា អាហ្វ្រិកខាងជើង និងអាស៊ី។ នៅសម័យទំនើប មានចលនាសាសនាថ្មីៗ ការរស់ឡើងវិញនៃសាសនាដើម និងការថយចុះជំនឿសាសនានៅបស្ចិមប្រទេស។ សាសនាក៏ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធ្វើអាណានិគម និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌រវាងទ្វីប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សាសនាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិ។ ស្ថាបត្យកម្មសាសនាដូចជាព្រះវិហារគ្រិស្ត វិហារឥស្លាម ប្រាសាទហិណ្ឌូ និងវត្តអារាមពុទ្ធសាសនា ជាស្នាដៃសិល្បៈ និងជាកន្លែងទាក់ទាញទេសចរណ៍សំខាន់ៗ។ ពិធីបុណ្យសាសនាដូចជា បុណ្យណូអែល បុណ្យរ៉ាម៉ាដាន បុណ្យវេស្សន្តរ និងបុណ្យឌីវ៉ាលី ត្រូវបានប្រារព្ធដោយមនុស្សរាប់ពាន់លាននាក់។ ខាងសេដ្ឋកិច្ច សាសនារួមចំណែកតាមរយៈការបរិច្ចាគ សកម្មភាពសប្បុរសធម៌ និងវិស័យធនាគារអ៊ីស្លាម ដែលគោរពតាមគោលការណ៍សាសនា។ យោងតាម Wikipedia មានការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា កម្រិតប្រាក់ចំណូលមធ្យមភាគច្រើនមានទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមានជាមួយកម្រិតជំនឿសាសនា៖ ប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនជាងនេះ ជាញឹកញាប់មានអត្រាអ្នកកាន់សាសនាទាបជាង។ នៅកម្ពុជា ព្រះពុទ្ធសាសនាមានឥទ្ធិពលលើរបៀបរស់នៅ សិល្បៈបុរាណ (ដូចជារបាំព្រះរាជទ្រព្យ) និងពិធីបុណ្យប្រពៃណីជាតិ។ រមណីយដ្ឋានអង្គរវត្ត ដែលដើមឡើយជាប្រាសាទហិណ្ឌូ ក្រោយមកជាពុទ្ធសាសនា គឺជាគំរូនៃការច្របាច់បញ្ចូលគ្នានៃសាសនា និងជាសសរទ្រូងសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈទេសចរណ៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន សាសនានៅតែជាកម្លាំងសង្គមដ៏សំខាន់។ ជម្លោះដែលមានឫសគល់ពីសាសនានៅតែកើតមាននៅមជ្ឈិមបូព៌ា (អ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន) និងតំបន់ផ្សេងទៀត។ ទន្ទឹមនឹងនេះ កិច្ចសន្ទនារវាងសាសនា (interfaith dialogue) កំពុងត្រូវបានជំរុញដើម្បីកាត់បន្ថយការយល់ច្រឡំ និងលើកកម្ពស់សន្តិភាព។ ចលនាសាសនាថ្មីៗ និងការរស់ឡើងវិញនៃសាសនាដើមក៏ជាប្រធានបទក្តៅផងដែរ។ នៅកម្ពុជា ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទដើរតួនាទីស្នូលក្នុងអត្តសញ្ញាណជាតិ និងសីលធម៌សង្គម។ វត្តអារាមមិនត្រឹមតែជាទីអប់រំធម៌ទេ ប៉ុន្តែក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលសហគមន៍សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ និងការថែរក្សាវប្បធម៌ផងដែរ។ ព័ត៌មានថ្មីៗជារឿយៗលើកឡើងពីតួនាទីព្រះសង្ឃក្នុងបញ្ហាសង្គម ការអប់រំ និងការលើកកម្ពស់សុជីវធម៌។ នៅក្នុងបរិបទសកល ការកើនឡើងនៃលទ្ធិសាសនាជ្រុលនិយម និងការធ្វើនយោបាយតាមសាសនា បានធ្វើឱ្យប្រធានបទសាសនាកាន់តែពាក់ព័ន្ធនឹងសន្តិសុខ និងគោលនយោបាយអន្តរជាតិ។