វប្បធម៌Culture
កាលពី ៣០ កក្កដា ១៧២៤: កាតាតា Wo Gott der Herr nicht bei uns hält របស់ បាច សម្ដែងដំបូងនៅឡេបស៊ីក
នៅថ្ងៃទី ៣០ កក្កដា ១៧២៤ លោក ចូហាន សេបាសធៀន បាច បានសម្ដែងកាតាតាព្រះវិហារ «Wo Gott der Herr nicht bei uns hält» ជាលើកដំបូងនៅក្រុងឡេបស៊ីក ដោយយកទំនុកតម្កើង ១២៤ និងបទចម្រៀងលូធើរ៉ានបុរាណមកកែច្នៃជាស្នាដៃតន្ត្រីដ៏ស្មុគស្មាញដែលបន្តមានឥទ្ធិពលរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia
កាលពី ៣០២ ឆ្នាំមុន គឺនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៧២៤ ទីក្រុងឡេបស៊ីក (Leipzig) បានធ្វើជាសាក្សីនៃការសម្ដែងដំបូងនូវកាតាតាព្រះវិហារដ៏សំខាន់មួយរបស់លោក ចូហាន សេបាសធៀន បាច (Johann Sebastian Bach)។ កាតាតានោះមានចំណងជើងថា «Wo Gott der Herr nicht bei uns hält» (ប្រែថា «ប្រសិនបើព្រះជាម្ចាស់មិនគង់ជាមួយយើងទេ») ហើយត្រូវបានកំណត់លេខ BWV ១៧៨។ នៅពេលនោះ លោក បាច មានអាយុ ៣៩ ឆ្នាំ ហើយកំពុងកាន់តំណែងជា Thomaskantor ដែលជានាយកក្រុមចម្រៀងនិងវង់ភ្លេងប្រចាំព្រះវិហារ St. Thomas ក្នុងក្រុង។
កាតាតានេះមិនមែនជាស្នាដៃឯកោទេ តែវាជាផ្នែកនៃគម្រោងដ៏ធំសម្បើមមួយដែល បាច បានផ្ដើមក្នុងឆ្នាំ ១៧២៤ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវតន្ត្រីហៅថា «វដ្ដកាតាតាច្រៀងព្រះវិហារ» (chorale cantata cycle)។ បន្ទាប់ពីវដ្ដកាតាតាដំបូងរបស់គាត់នៅឆ្នាំ ១៧២៣ លោក បាច បានចាប់ផ្ដើមនិពន្ធកាតាតាថ្មីរៀងរាល់ថ្ងៃអាទិត្យ និងថ្ងៃបុណ្យសាសនាសំខាន់ៗ ដោយយកបទចម្រៀងលូធើរ៉ានប្រពៃណីជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ទាំងទំនុកនិងភ្លេង។ គម្រោងនេះបង្ហាញពីការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់គាត់ក្នុងការបង្កើតតន្ត្រីសម្រាប់ការថ្វាយបង្គំ និងជាការអភិវឌ្ឍជំនាញប្រឆាំងសូរឲ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅ។
បទចម្រៀងដែលជាមូលដ្ឋានរបស់ BWV ១៧៨ មានប្រភពមកពីឆ្នាំ ១៥២៤ ដែលសរសេរដោយលោក ជូសធូស ចូណាស់ (Justus Jonas) ជាទេវវិទូនិងអ្នកកែទម្រង់សាសនាលូធើរ៉ាន់ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់។ លោក ចូណាស់ ជាមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់លោក Martin Luther ហើយបានជួយបកប្រែស្នាដៃរបស់លោក Luther និង Philipp Melanchthon។ ទំនុក «Wo Gott der Herr nicht bei uns hält» របស់លោក គឺជាការបកស្រាយទំនុកតម្កើង ១២៤ (Psalm 124) ដោយមាន ៨ វគ្គ ហើយត្រូវបានបោះពុម្ពដំបូងក្នុងកម្រងចម្រៀង Erfurt Enchiridion ដែលជាសៀវភៅចម្រៀងប្រូតេស្តង់សម័យដើម។
ទំនុកតម្កើង ១២៤ ដែលជាចំណោទដើម មានខ្លឹមសាររំឭកពីគ្រោះថ្នាក់ដែលសាសន៍អ៊ីស្រាអែលបានជួបប្រទះ ហើយសង្កត់ធ្ងន់ថាមានតែព្រះទេដែលអាចការពារពួកគេបាន។ វាជាបទចម្រៀងមួយក្នុងចំណោម «បទចម្រៀងនៃការឡើង» (Song of Ascents) ដោយប្រើភាសាប្រៀបប្រដូចដូចជាទឹកជន់ និងសំណាញ់ ដើម្បីបង្ហាញពីការគំរាមកំហែងដែលអាចបណ្ដាលឲ្យស្លាប់បាន ប៉ុន្តែក៏បញ្ជាក់ពីសេចក្ដីសង្ឃឹមក្នុងការសង្គ្រោះពីព្រះផងដែរ។
តាមទស្សនៈតន្ត្រី កាតាតា BWV ១៧៨ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាស្នាដៃដ៏ប៉ិនប្រសប់នៃការប្រើក្បួនប្រឆាំងសូរ (counterpoint)។ វាមាន ៨ វគ្គ (movements) រួមមានការច្រៀងក្រុមដ៏រឹងមាំ ការច្រៀងទោលដែលបង្ហាញអារម្មណ៍ និងការបនំដែលនិយាយបន្តរឿង។ លោក បាច បានវិនិស្ស័យប្រើឧបករណ៍ភ្លេងដូចជា ហ៊ន (horn) និងអូបូ (oboe) ដើម្បីបង្កើតសម្លេងឆ្លុះបញ្ចាំងពីការតស៊ូ និងជ័យជម្នះខាងវិញ្ញាណ។ ទំនុកចម្រៀងដើមត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងវគ្គនីមួយៗ ដោយភ្ជាប់អត្ថបទនិងការអភិវឌ្ឍតន្ត្រីជាមួយគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។
ការសម្ដែងនេះធ្វើឡើងក្នុងក្រុងឡេបស៊ីក ដែលពេលនោះជាទីក្រុងពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់។ ក្នុងនាមជា Thomaskantor លោក បាច មានភារកិច្ចតែងតន្ត្រីថ្មីរៀងរាល់សប្តាហ៍ ព្រមទាំងបង្រៀនសិស្ស និងដឹកនាំការសម្ដែង។ ទោះបីមានបន្ទុកការងារធ្ងន់ក្ដី លោកបានប្រើឱកាសនេះអភិវឌ្ឍរចនាបថតន្ត្រីថ្មីៗ ហើយវដ្ដកាតាតាច្រៀងព្រះវិហារត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសមិទ្ធិផលខ្ពស់បំផុតមួយនៃតន្ត្រីបារ៉ុក (Baroque)។
ក្រោយមរណភាពរបស់ បាច នៅឆ្នាំ ១៧៥០ ស្នាដៃរបស់គាត់ភាគច្រើនត្រូវបានបំភ្លេចចោលអស់ជិត ៨០ ឆ្នាំ ដោយសារការផ្លាស់ប្ដូររចនាបថតន្ត្រី។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៨២៩ លោក Felix Mendelssohn បានសម្ដែង «St. Matthew Passion» ឡើងវិញ បង្កឲ្យមាន «ការរស់ឡើងវិញរបស់ បាច» (Bach Revival)។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបាននាំឲ្យមានការសិក្សានិងសម្ដែងស្នាដៃរបស់គាត់ជាថ្មីឡើងវិញយ៉ាងទូលំទូលាយ ហើយ BWV ១៧៨ ក៏ទទួលបានការទទួលស្គាល់ឡើងវិញដែរ។
សព្វថ្ងៃនេះ ជាង ៣០០ ឆ្នាំក្រោយមក កាតាតា «Wo Gott der Herr nicht bei uns hält» នៅតែត្រូវបានសម្ដែងដោយក្រុមចម្រៀងនិងវង់ភ្លេងអាជីពជុំវិញពិភពលោក ហើយមានការថតសំឡេងជាច្រើនសម្រាប់អ្នកស្តាប់ជំនាន់ថ្មី។ សូម្បីតែនៅកម្ពុជា តន្ត្រីរបស់ បាច ក៏ត្រូវបានស្គាល់តាមរយៈកម្មវិធីវប្បធម៌អន្តរជាតិ ហើយនិស្សិតតន្ត្រីបានសិក្សាក្បួនប្រឆាំងសូររបស់គាត់នៅតាមសាលាតន្ត្រី។ សារអំពីការពឹងផ្អែកលើកម្លាំងចិត្តនិងការតស៊ូប្រឆាំងនឹងឧបសគ្គ បានធ្វើឲ្យតន្ត្រីនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធសម្រាប់មនុស្សគ្រប់ជំនឿនិងជាតិសាសន៍។
ការសម្ដែងដំបូងនៃ BWV ១៧៨ កាលពី ៣០ កក្កដា ១៧២៤ មិនមែនគ្រាន់តែជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាសក្ខីភាពនៃសមត្ថភាពរបស់ បាច ក្នុងការបញ្ចូលទ្រឹស្ដី អក្សរសិល្ប៍ និងតន្ត្រីទៅជាភាសាសិល្បៈដ៏ស៊ីជម្រៅ។ វាជាកេរដំណែលដែលបន្តបំផុសគំនិតនិងភ្ជាប់មនុស្សជាតិឆ្លងកាត់សតវត្ស ដោយរំឭកយើងថាតន្ត្រីគឺជាមធ្យោបាយដ៏ខ្លាំងក្លាមួយក្នុងការបង្ហាញជំនឿ និងមនោសញ្ចេតនារបស់មនុស្ស។
ប្រភពទាំងអស់ All 7 sources
- Wikipedia Johann_Sebastian_Bach ១ មករា ១៧២៤
- Wikipedia Chorale_cantata_cycle ១ មករា ១៧២៤
- Wikipedia Wo_Gott_der_Herr_nicht_bei_uns_hält,_BWV_178 ១ មករា ១៧២៤
- Wikipedia Psalm_124 ១ មករា ១៧២៤
- Wikipedia Wo_Gott_der_Herr_nicht_bei_uns_hält ១ មករា ១៧២៤
- Wikipedia Justus_Jonas ១ មករា ១៧២៤
- Wikipedia Leipzig ១ មករា ១៧២៤