ប្រធានបទ Topic
ប្រទេសអេស្ប៉ាញ
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រទេសអេស្ប៉ាញ ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា ព្រះរាជាណាចក្រអេស្ប៉ាញ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង និងខាងលិចនៃទ្វីបអឺរ៉ុប ហើយមានទឹកដីមួយចំនួនលាតសន្ធឹងទៅដល់ទ្វីបអាហ្វ្រិកខាងជើងផងដែរ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia អេស្ប៉ាញគឺជាប្រទេសដែលមានទំហំធំជាងគេនៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងត្បូង និងជារដ្ឋសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេទីបួន។
រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់អេស្ប៉ាញគឺ ម៉ាឌ្រីដ ខណៈតំបន់ក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន បារសេឡូណា វ៉ាលែនស៊ីយ៉ា សេវីយ៉ា ហ្សារ៉ាហ្កូហ្សា ម៉ាឡាហ្កា មួរស៊ីយ៉ា និងប៉ាល់ម៉ាដេម៉ាយ៉ូរកា។ ប្រទេសនេះត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងនាមជាមហាអំណាចវប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់មួយនៅអឺរ៉ុប ដោយមានឥទ្ធិពលលាតសន្ធឹងពាសពេញពិភពលោក ជាពិសេសនៅទ្វីបអាមេរិកឡាទីន។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia ទឹកដីមួយភាគធំរបស់អេស្ប៉ាញលាតសន្ធឹងតាមឧបទ្វីបអ៊ីបេរី ហើយរួមបញ្ចូលទាំងប្រជុំកោះកាណារីនៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ប្រជុំកោះប៉ាឡេអារ៍នៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងទីប្រជុំជនស្វយ័តពីរគឺ សេអ៊ូតា និងមេលីយ៉ានៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ផ្នែកដីគោកមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសបារាំង និងអង់ដូរ៉ានៅភាគខាងជើង ប្រទេសព័រទុយហ្កាល់នៅភាគខាងលិច និងជាប់នឹងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនៅភាគខាងកើត។ កំពូលភ្នំខ្ពស់ជាងគេនៅអេស្ប៉ាញគឺភ្នំភ្លើងថេអ៊ីដេនៅកោះតេនេរីហ្វេ ដែលនៅតែដំណើរការសកម្មរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
ប្រទេសនេះប្រើភាសាអេស្ប៉ាញ (កាស្ទីយ៉ាន) ជាភាសាផ្លូវការ ប៉ុន្តែភាសាតំបន់ផ្សេងទៀតដូចជា កាតាឡង់ ហ្គាលីស៊ាន និងបាស្ក ក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់ផ្លូវការនៅក្នុងតំបន់រៀងៗខ្លួនដែរ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃឧបទ្វីបអ៊ីបេរីត្រូវបានកំណត់ដោយអរិយធម៌ច្រើនស្រទាប់ ចាប់ពីសម័យកាលរ៉ូម៉ាំង វិស៊ីហ្គោត៍ រហូតដល់សម័យកាលអាណាចក្រឥស្លាម "អាល់អង់ដាលូស" ដែលគ្រប់គ្រងផ្នែកមួយធំនៃឧបទ្វីបនេះអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍។ ការបង្រួបបង្រួមអេស្ប៉ាញសម័យទំនើបបានចាប់ផ្ដើមជាមួយនឹងការរៀបអភិសេករវាងព្រះនាងអ៊ីសាបែលនៃកាស្ទីល និងព្រះចៅហ្វែឌីណង់នៃអារ៉ាហ្គន ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងនាមរាជាធិបតេយ្យកាតូលិក នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៥។
ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៦ និងទី១៧ ចក្រភពអេស្ប៉ាញបានក្លាយជាមហាអំណាចសកលលោកមួយ ដោយគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំសម្បើមនៅទ្វីបអាមេរិក និងតំបន់ផ្សេងៗទៀត។ កំពង់ផែសេវីយ៉ាបានទទួលសិទ្ធិផ្ដាច់មុខលើពាណិជ្ជកម្មជាមួយ "ពិភពថ្មី"។ ក្រោយមក រាជវង្សបួរបនបានឡើងគ្រងរាជ្យក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៨ ហើយរដ្ឋធម្មនុញ្ញទីមួយត្រូវបានប្រកាសនៅឆ្នាំ១៨១២ នៅទីក្រុងកាឌីស។
តាម Wikipedia សតវត្សរ៍ទី២០ បានឃើញអេស្ប៉ាញឆ្លងកាត់សង្គ្រាមស៊ីវិល (១៩៣៦–១៩៣៩) និងរបបផ្ដាច់ការរបស់ហ្វ្រង់ស៊ីស្កូ ហ្វ្រ័ងកូ រហូតដល់ការវិលត្រឡប់មកវិញនៃរបបរាជានិយមតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៅពេលដែលព្រះចៅហួនកាឡូសទី១ ឡើងគ្រងរាជ្យក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ អេស្ប៉ាញបានចូលជាសមាជិកសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបនៅឆ្នាំ១៩៨៥។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
អេស្ប៉ាញគឺជាសេដ្ឋកិច្ចធំមួយនៅសហភាពអឺរ៉ុប ដែលផ្អែកលើវិស័យសេវាកម្ម ទេសចរណ៍ ឧស្សាហកម្ម និងថាមពលកកើតឡើងវិញ។ តាម Wikipedia ប្រទេសនេះមានបណ្ដាញផ្លូវដែករហ័សវែងជាងគេនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ហើយតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រដូចជាបេនីដម គឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ឆ្នេរធំជាងគេមួយនៅអឺរ៉ុប។
ផ្នែកវប្បធម៌ អេស្ប៉ាញគឺជាស្រុកកំណើតនៃស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រដ៏ល្បីដូចជា "ដុនគីហ្សុត" របស់ស៊ែវ៉ាន់តេស, ស្នាដៃវិចិត្រសិល្បៈរបស់ប៉ាប៉្លូ ពីកាសូ និង សាល់វ៉ាដ័រ ដាលី និងស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យរបស់អង់តូនី ហ្គោឌី ដែលរួមមានវិហារសាក្រាដាហ្វាមីលីយ៉ានៅបារសេឡូណា។ របាំហ្វ្ល៉ាមេនកូ ម្ហូបប៉ាអេយ៉ា និងកីឡាបាល់ទាត់ ក៏ជានិមិត្តរូបវប្បធម៌ដ៏សំខ