ទិដ្ឋភាពទូទៅ

បាតុកម្មនិស្សិតឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលបានផ្ទុះឡើងនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩ និងបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ២០២០ គឺជាការតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំបំផុតមួយចាប់តាំងពីចលនាកំណែទម្រង់ឆ្នាំ១៩៩៨។ យោងតាមវិគីភីឌា ការតវ៉ានេះត្រូវបានបង្កឡើងដំបូងដោយការអនុម័តច្បាប់មួយដែលធ្វើឱ្យអំណាចរបស់គណៈកម្មការប្រឆាំងអំពើពុករលួយ (KPK) ចុះខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង រួមជាមួយសេចក្តីព្រាងច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌថ្មី (RKUHP) ដែលមានមាត្រាចម្រូងចម្រាស់ជាច្រើន។ បាតុកម្មនេះបានរាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សពីទីក្រុងហ្សាការតា ទៅកាន់បណ្តាខេត្តរាប់សិប ដោយមាននិស្សិតនិងយុវជនរាប់ម៉ឺននាក់ចូលរួម។ BBC បានរាយការណ៍ថា ការតវ៉ានេះបានក្លាយជាការប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ចំពោះរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកប្រធានាធិបតីចូកូ វីដូដូ (Joko Widodo) ដែលទើបជាប់ឆ្នោតឡើងវិញក្នុងឆមាសដំបូងនៃឆ្នាំ២០១៩។

ការតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំទាំងនេះមិនត្រឹមតែផ្តោតលើច្បាប់ KPK ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏រួមបញ្ចូលការប្រឆាំងនឹងច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌដែលមានបំណងដាក់កំហិតលើសេរីភាពស៊ីវិល និងច្បាប់ការងារថ្មី (Omnibus Law) ដែលនិស្សិតយល់ថាអាចប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិកម្មករ និងបរិស្ថាន។ តាមវិគីភីឌា ការតវ៉ាបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ២០២០ ជាពិសេសក្រោយការតម្កល់ច្បាប់ Omnibus Law នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២០ ដែលបង្កឱ្យមានការប៉ះទង្គិចជាមួយកម្លាំងសន្តិសុខនិងការចាប់ខ្លួនមនុស្សរាប់រយនាក់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ឥណ្ឌូនេស៊ី ជាប្រទេសប្រជុំកោះធំជាងគេក្នុងពិភពលោក មានប្រជាជនជាង ២៧០ លាននាក់ ដែលភាគច្រើនជាយុវជននៅក្រោមអាយុ៣០ឆ្នាំ។ បាតុកម្មនិស្សិតឆ្នាំ២០១៩-២០២០ បានកើតឡើងស្ទើរគ្រប់តំបន់សំខាន់ៗនៃប្រទេស ដោយមានមជ្ឈមណ្ឌលនៅក្នុងទីក្រុងហ្សាការតា (កោះជ្វា) ទីក្រុងបានឌុង ទីក្រុងស៊ូរ៉ាបាយ៉ា ទីក្រុងមេដាន (កោះស៊ូម៉ាត្រា) ទីក្រុងម៉ាកាសា (កោះស៊ូឡាវ៉េស៊ី) និងទីក្រុងកេនដារីជាដើម។ យោងតាមការរាយការណ៍របស់ Reuters ក្រុមអ្នកតវ៉ារួមមាននិស្សិតមកពីសាកលវិទ្យាល័យធំៗដូចជា សាកលវិទ្យាល័យឥណ្ឌូនេស៊ី (UI) សាកលវិទ្យាល័យហ្គាចា ម៉ាដា (UGM) និងសាកលវិទ្យាល័យបានឌុង (ITB) ជាដើម។

អ្នកចូលរួមភាគច្រើនជានិស្សិតអាយុចន្លោះពី ១៨ ដល់ ២៥ ឆ្នាំ ដែលមានទឹកចិត្តនយោបាយខ្ពស់។ តាមការស្រាវជ្រាវពីវិគីភីឌា ចលនានេះមិនមានមេដឹកនាំកណ្តាលទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានសម្របសម្រួលតាមរយៈបណ្តាញសង្គម និងក្រុមនិស្សិតក្នុងបរិវេណសាកលវិទ្យាល័យ។ បាតុកម្មទាំងនេះទាញយកប្រយោជន៍ពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលដ៏រឹងមាំ ហើយឃ្លា #ReformasiDikorupsi (កំណែទម្រង់កំពុងត្រូវគេពុករលួយ) បានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងលឿននៅលើ Twitter និង Instagram។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ឥណ្ឌូនេស៊ីមានប្រវត្តិយូរអង្វែងនៃចលនានិស្សិតក្នុងនយោបាយ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចលនាឆ្នាំ១៩៩៨ ដែលដឹកនាំដោយនិស្សិត បានដួលរលំរបបផ្តាច់ការរបស់លោកស៊ូហាតូ និងបើកផ្លូវដល់យុគសម័យកំណែទម្រង់ (Reformasi)។ គណៈកម្មការប្រឆាំងអំពើពុករលួយ (KPK) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ២០០២ ជាស្ថាប័នឯករាជ្យដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្ពស់ពីសាធារណៈជន និងត្រូវបានចាត់ទុកជានិមិត្តសញ្ញានៃការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយនៅឥណ្ឌូនេស៊ី។

នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩ សភាឥណ្ឌូនេស៊ីបានអនុម័តច្បាប់មួយដែលធ្វើវិសោធនកម្ម KPK ដោយកាត់បន្ថយឯករាជ្យភាពនិងដាក់បុគ្គលិករបស់ខ្លួនឱ្យក្លាយជាមន្រ្តីរាជការ។ ក្រុមអ្នករិះគន់ រួមទាំងអតីតស្នងការ KPK និងអ្នកសារព័ត៌មាន BBC បានព្រមានថា ការផ្លាស់ប្តូរនេះអាចធ្វើឱ្យកិច្ចប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយចុះខ្សោយយ៉ាងដំណំ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា រដ្ឋាភិបាលក៏កំពុងតាក់តែងសេចក្តីព្រាងច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌថ្មី (RKUHP) ដែលរួមបញ្ចូលបទប្បញ្ញត្តិព្រហ្មទណ្ឌសម្រាប់ការរួមភេទក្រៅអាពាហ៍ពិពាហ៍ ការប្រមាថប្រធានាធិបតី និងការរស់នៅជាមួយគ្នាដោយមិនរៀបការ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Reuters បាតុកម្មបានផ្ទុះឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកញ្ញា ក្រោយសភាបោះឆ្នោតអនុម័តច្បាប់ KPK ហើយបានរាលដាលទៅកាន់ទីក្រុងជាច្រើន អមដោយការទាមទារឱ្យដកច្បាប់ទាំងពីរចេញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅពីក្រោយការតវ៉ាទាំងនេះ។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២០ សភាឥណ្ឌូនេស៊ីបានអនុម័តច្បាប់ស្តីពីការបង្កើតការងារ (Omnibus Law) ដែលមានគោលបំណងទាក់ទាញការវិនិយោគបរទេសតាមរយៈការកាត់បន្ថយបទបញ្ញត្តិការងារ និងបរិស្ថាន។ ក្រុមនិស្សិត និងសហជីពកម្មករបានរិះគន់ច្បាប់នេះថាអាចធ្វើឱ្យសិទ្ធិកម្មករចុះខ្សោយ បង្កើនការបំផ្លាញបរិស្ថាន និងផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់អ្នកវិនិយោគធំៗ។ តាមវិគីភីឌា ការតវ៉ាប្រឆាំងនឹង Omnibus Law គឺជាដំណាក់កាលទីពីរនៃចលនានិស្សិត ដែលបានធ្វើឱ្យមានការចាប់ខ្លួនមនុស្សរាប់រយនាក់ និងការផ្សាយបន្តផ្ទាល់តាមបណ្ដាញសង្គមយ៉ាងទូលំទូលាយ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការតវ៉ាទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពតានតឹងរវាងរបបប្រជាធិបតេយ្យសេរី និងកម្លាំងអភិរក្សនិយមនៅឥណ្ឌូនេស៊ី។ សេចក្តីព្រាងច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌដែលរងការរិះគន់មានមាត្រាដូចជាការហាមឃាត់ការប្រមាថប្រធានាធិបតី និងការដាក់ទោសដល់អ្នករួមភេទក្រៅអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដែលក្រុមសិទ្ធិមនុស្សថាអាចគំរាមកំហែងដល់សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន។ BBC បានកត់សម្គាល់ថា ចលនានិស្សិតបានប្រើប្រាស់និមិត្តសញ្ញាវប្បធម៌ដូចជាការដង្ហែផ្កានៅពីមុខប៉ូលិស ដើម្បីបង្ហាញពីភាពសន្តិវិធី ប៉ុន្តែនៅទីក្រុងមួយចំនួនដូចជាកេនដារី ការប៉ះទង្គិចបានកើតមានឡើងរហូតដល់មានអ្នកស្លាប់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បាតុកម្មនិស្សិតឥណ្ឌូនេស៊ី ឆ្នាំ២០១៩-២០២០ នៅតែមានសារៈសំខាន់រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ជាពិសេសសម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ដោយសារឥណ្ឌូនេស៊ីជាសមាជិកអាស៊ានដែលមានលក្ខណៈប្រជាធិបតេយ្យ និងជាគំរូដល់យុវជននៅក្នុងតំបន់។ ការធ្វើឱ្យ KPK ចុះខ្សោយត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាសញ្ញាអាក្រក់មួយសម្រាប់កិច្ចខិតខំប្រឆាំងអំពើពុករលួយក្នុងតំបន់ ដែលកម្ពុជាក៏កំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាដូចគ្នា។ លើសពីនេះ ការប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមដើម្បីរៀបចំបាតុកម្មដ៏ធំ បង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឌីជីថល ដែលអាចជាមេរៀនសម្រាប់សកម្មជនយុវជននៅប្រទេសផ្សេងៗ។

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ទោះបីការតវ៉ាមិនអាចរារាំងការអនុម័តច្បាប់ទាំងអស់ក៏ដោយ ក៏ពួកគេបានបង្ខំឱ្យរដ្ឋាភិបាលពន្យារពេលការអនុម័ត RKUHP និងបានបន្ថយខ្លឹមសារមួយចំនួន។ នៅឆ្នាំ២០២៤ ប្រធានាធិបតីចូកូ វីដូដូ បានចាកចេញពីតំណែង ហើយរដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់លោកប្រធានាធិបតីប្រាបូវ៉ូ ស៊ូប៊ីយ៉ាន់តូ (Prabowo Subianto) កំពុងបន្តដោះស្រាយនឹងកេរ្តិ៍ដំណែលនៃច្បាប់ទាំងនេះ។

សម្រាប់កម្ពុជា ដែលជាប្រទេសអាស៊ានដែលមានយុវជនភាគច្រើន ការតវ៉ាទាំងនេះបង្ហាញពីថាមពលនៃយុវជនក្នុងការត្រួតពិនិត្យអំណាចរដ្ឋ និងការការពារស្ថាប័នឯករាជ្យ។ លើសពីនេះ យុទ្ធសាស្ត្រតវ៉ាតាមឌីជីថលដែលប្រជាជនឥណ្ឌូនេស៊ីប្រើ គឺជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់ចលនាយុវជននៅទូទាំងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។