ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ជាទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីមួយដ៏ស្មុគស្មាញ និងតានតឹងបំផុតមួយនៅក្នុងនយោបាយអន្តរជាតិសម័យបច្ចុប្បន្ន។ ប្រទេសទាំងពីរមិនមានទំនាក់ទំនងការទូតផ្លូវការទេ ចាប់តាំងពីខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨០ មកម្ល៉េះ។ ផលប្រយោជន៍របស់ស្ថានទូតអាមេរិកនៅក្នុងអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានតំណាងដោយស្ថានទូតស្វីស ខណៈដែលផលប្រយោជន៍របស់អ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវបានតំណាងដោយស្ថានទូតប៉ាគីស្ថាននៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន។

ចំណុចជម្លោះសំខាន់ៗ រួមមាន កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ការគាំទ្ររបស់អ៊ីរ៉ង់ដល់ក្រុមប្រដាប់អាវុធនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងអ៊ីរ៉ង់។ ភាពតានតឹងនេះបានជះឥទ្ធិពលដ៏ធំធេងលើស្ថិរភាពតំបន់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស តម្លៃប្រេងពិភពលោក និងសន្តិសុខអន្តរជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

សហរដ្ឋអាមេរិក ស្ថិតនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង មានប្រជាជនប្រមាណ ៣៣៥ លាននាក់ ហើយជាសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេលើពិភពលោក។ ទីក្រុងរដ្ឋធានីគឺវ៉ាស៊ីនតោន ឌី.ស៊ី.។ ចំណែកអ៊ីរ៉ង់ ជាប្រទេសនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលមានប្រជាជនប្រមាណ ៨៨ លាននាក់ និងមានរដ្ឋធានីឈ្មោះថា Tehran។ អ៊ីរ៉ង់មានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់ ដោយព័ទ្ធជុំវិញដោយឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រេងសំខាន់របស់ពិភពលោក។

ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ភាគច្រើនកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមនិកាយស៊ីអ៊ីត និងនិយាយភាសាពែរ្ស (Farsi)។ ប្រព័ន្ធនយោបាយរបស់អ៊ីរ៉ង់ ជាសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាម ដែលមានមេដឹកនាំកំពូលជាខាងវិញ្ញាណ (Supreme Leader) ស្ថិតនៅពីលើប្រធានាធិបតីដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

មុនឆ្នាំ១៩៧៩ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ជាសម្ព័ន្ធមិត្តយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ជិតស្និទ្ធ ក្រោមរបបស្តេច Shah Mohammad Reza Pahlavi។ ឆ្នាំ១៩៥៣ ទីភ្នាក់ងារ CIA របស់សហរដ្ឋអាមេរិក រួមជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស បានរៀបចំរដ្ឋប្រហារផ្តួលរំលំនាយករដ្ឋមន្ត្រី Mohammad Mossadegh ព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលនៅតែជាប្រធានបទតានតឹងក្នុងការចងចាំរបស់ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ បើតាមការរាយការណ៍របស់ BBC។

ឆ្នាំ១៩៧៩ បដិវត្តន៍អ៊ីស្លាមដឹកនាំដោយមេដឹកនាំ Ayatollah Khomeini បានផ្តួលរំលំរបបស្តេច និងបង្កើតសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាម។ ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៩ និស្សិតអ៊ីរ៉ង់បានចូលឆក់យកស្ថានទូតអាមេរិកនៅ Tehran និងចាប់ខ្លួនរបបនបុគ្គលិកការទូតអាមេរិក ៥២នាក់ ជាប្រកាន់ខ្លួនរយៈពេល ៤៤៤ ថ្ងៃ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបញ្ចប់ទំនាក់ទំនងការទូតផ្លូវការ។

ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ និង២០១០ កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ បានក្លាយជាចំណុចជម្លោះសំខាន់។ ឆ្នាំ២០១៥ កិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរ JCPOA ត្រូវបានចុះហត្ថលេខារវាងអ៊ីរ៉ង់ និងមហាអំណាចធំៗ រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ប៉ុន្តែឆ្នាំ២០១៨ ប្រធានាធិបតី Donald Trump បានដកសហរដ្ឋអាមេរិកចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀង និងដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើអ៊ីរ៉ង់ឡើងវិញ បើតាម Reuters។ ខែមករា ឆ្នាំ២០២០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានសម្លាប់មេបញ្ជាការ Qasem Soleimani របស់អ៊ីរ៉ង់ នៅទីក្រុង Baghdad ដែលបានបង្កើនហានិភ័យនៃសង្រ្គាមដោយផ្ទាល់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ និង២០២៥ ភាពតានតឹងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ បានឡើងដល់កម្រិតថ្មី ក្រោយពីជម្លោះនៅតំបន់ Gaza និងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងអ៊ីរ៉ង់ និងអ៊ីស្រាអែលដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាមេរិក។ ការវាយប្រហារដោយកង្វាក់រវាងភាគីទាំងពីរនៅក្នុងតំបន់ និងការគំរាមកំហែងបិទច្រកសមុទ្រ Hormuz បានធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងពិភពលោកប្រែប្រួល បើតាមការរាយការណ៍របស់ Reuters និង BBC។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះការកើនឡើងតម្លៃប្រេងលើទីផ្សារពិភពលោក ប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់តម្លៃឥន្ធនៈ និងតម្លៃទំនិញនៅប្រទេសកម្ពុជា។ លើសពីនេះទៀត គោលនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកចំពោះអ៊ីរ៉ង់ ជារឿយៗមានឥទ្ធិពលលើទំនាក់ទំនងរបស់អាមេរិកជាមួយចិន និងរុស្ស៊ី ដែលជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អ៊ីរ៉ង់ — ហើយការផ្លាស់ប្តូរនៃតុល្យភាពអំណាចសកលនេះ មានឥទ្ធិពលដល់តំបន់អាស៊ានទាំងមូល រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ។