ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមឆ្នាំ១៨១២ គឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តើមឡើងប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេស និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ចក្រភពនោះ ដោយការប្រយុទ្ធប្រព្រឹត្តទៅជាចម្បងនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង និងនៅលើសមុទ្រ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមណាប៉ូលេអុងដ៏ធំនៅអឺរ៉ុប។ នេះបើតាមវិគីភីឌា។

សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសសង្គ្រាមលើអង់គ្លេសនៅថ្ងៃទី ១៨ មិថុនា ១៨១២។ ទោះបីជាភាគីទាំងពីរបានឯកភាពលើលក្ខខណ្ឌសន្តិភាពក្នុងសន្ធិសញ្ញាហ្គេន (Treaty of Ghent) ក្នុងខែធ្នូ ១៨១៤ ក៏ដោយ ក៏សង្គ្រាមមិនបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការរហូតដល់ថ្ងៃទី ១៧ កុម្ភៈ ១៨១៥ នៅពេលព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិកផ្តល់សច្ចាប័នលើសន្ធិសញ្ញានោះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សមរភូមិភាគច្រើននៃសង្គ្រាមនេះបានកើតឡើងនៅតាមព្រំដែនរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអាណានិគមអង់គ្លេសនៅកាណាដា ជាពិសេសនៅតំបន់បឹងធំៗ និងតំបន់ទន្លេនីអាហ្ការ៉ា។ ការប្រយុទ្ធផ្សេងទៀតប្រព្រឹត្តទៅនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រអាត្លង់ទិក តំបន់ឈូងសមុទ្រម៉ិកស៊ិក និងនៅលើសមុទ្រ។ មូលដ្ឋានរបស់កងទ័ពជើងទឹកអង់គ្លេសប្រចាំអាមេរិកខាងជើងស្ថិតនៅហាលីហ្វាក (Halifax) ក្នុងតំបន់ណូវ៉ាស្កូតៀ និងនៅប៊ឺមូដា ហើយនៅពេលសង្គ្រាមចាប់ផ្តើម កងកម្លាំងនោះមាននាវាចម្បាំងជួរមុខ ១ គ្រឿង នាវាហ្វ្រីហ្គេត ៧ គ្រឿង និងនាវាស្លូប ៩ គ្រឿង។

ក្រៅពីកងទ័ពអាមេរិក និងកងទ័ពអង់គ្លេស សង្គ្រាមនេះក៏មានការចូលរួមពីជនជាតិដើមអាមេរិក និងកងកម្លាំងអាណានិគមកាណាដាផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម ទាសករជនជាតិអាមេរិកអាហ្វ្រិកមួយចំនួនបានរត់គេចខ្លួនឡើងនាវាអង់គ្លេស ហើយទៅតាំងទីលំនៅនៅកាណាដា ដែលភាគច្រើននៅណូវ៉ាស្កូតៀ ឬនៅទ្រីនីដាត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា នៅដំណាក់កាលដំបូងនៃសង្គ្រាម កងទ័ពអាមេរិកបានជួបបរាជ័យ ដោយបានចុះចាញ់នៅដេត្រយ (Detroit) ក្នុងខែសីហា ១៨១២។ នៅខែតុលា ១៨១៣ កងកម្លាំងការពារដែនដី និងជនជាតិម៉ូហក់ (Mohawk) បានវាយរុញការវាយប្រហាររបស់អាមេរិកលើម៉ុងរ៉េអាល់ នៅសមរភូមិឆាតូហ្គេ (Chateauguay) ហើយនៅឆ្នាំ១៨១៤ ការវាយប្រហាររបស់អង់គ្លេសលើបន្ទាយអេរី (Fort Erie) បានបរាជ័យ រីឯការចាញ់នៅសមរភូមិផ្លាតស្បឺក (Plattsburgh) បាននាំឱ្យមេបញ្ជាការព្រីវ៉ូស (Prevost) បោះបង់ចោលការឈ្លានពានរដ្ឋញូវយ៉ក។

នៅលើសមុទ្រ ជ័យជម្នះរបស់នាវាចម្បាំងអាមេរិក USS Constitution លើនាវាអង់គ្លេស HMS Guerriere បានក្លាយជាជ័យជម្នះសំខាន់សម្រាប់ស្មារតីរបស់អាមេរិក ហើយនៅសមរភូមិបឹងអេរី កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកពេរី (Perry) បានទទួលជ័យជម្នះ ដោយលោកបានផ្ញើសារទៅលោកហារីសុន (Harrison) ថា សត្រូវស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់ពួកគេ។ នៅភាគខាងត្បូង ក្នុងឆ្នាំ១៨១៣ កងទ័ពជនជាតិគ្រីក (Creek) បានវាយប្រហារបន្ទាយមីមស៍ (Fort Mims) និងសម្លាប់មនុស្សពី ៤០០ ទៅ ៥០០ នាក់ ដែលក្លាយជាចំណុចប្រមូលផ្តុំកម្លាំងចិត្តរបស់ជនជាតិអាមេរិក ហើយក្រោយមក កងទ័ពគ្រីកត្រូវបានចាញ់នៅសមរភូមិហសស៊ូបេន (Horseshoe Bend) ដែលបញ្ចប់សង្គ្រាមគ្រីក។ នៅខែធ្នូ ១៨១៤ សន្និសីទហាតហ្វដ (Hartford Convention) បានបង្កការភ័យខ្លាចថា រដ្ឋនៅតំបន់ញូវអង់គ្លេស (New England) អាចនឹងព្យាយាមបំបែកខ្លួនចេញពីសហរដ្ឋអាមេរិក។

ទោះបីជាភាគីទាំងពីរបានឯកភាពលើលក្ខខណ្ឌសន្តិភាពក្នុងសន្ធិសញ្ញាហ្គេនក្នុងខែធ្នូ ១៨១៤ ក៏ដោយ ក៏មុនពេលដំណឹងនោះទៅដល់សហរដ្ឋអាមេរិក កងទ័ពអាមេរិកបានវាយរុញការវាយប្រហាររបស់អង់គ្លេសនៅញូអរលេអាន់ (New Orleans) ក្នុងខែមករា ១៨១៥ ហើយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ១៧ កុម្ភៈ ១៨១៥។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា យុទ្ធសាស្ត្ររបស់កងទ័ពជើងទឹកអង់គ្លេសគឺការពារការដឹកជញ្ជូនរបស់ខ្លួននៅអាមេរិកខាងជើង និងអនុវត្តការឡោមព័ទ្ធផ្លូវទឹកលើសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈដែលភាគីអាមេរិកបានប្រើនាវាឯកជន ដូចជានាវាប្រភេទ Baltimore Clippers ដើម្បីវាយប្រហារនាវាពាណិជ្ជកម្មរបស់សត្រូវ។ សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឱ្យពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្ររងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំង។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ តាមវិគីភីឌា លោក Francis Scott Key ដែលបានសង្កេតឃើញការបាញ់កាំភ្លើងធំទៅលើបន្ទាយម៉ាកហេនរី (Fort McHenry) ពីលើនាវាមួយ បានបំផុសគំនិតសរសេរកំណាព្យចំនួនបួនវគ្គ ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាចម្រៀងជាតិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ឈ្មោះ "The Star-Spangled Banner"។ ក្រោយសង្គ្រាម សហរដ្ឋអាមេរិកបានឈានចូលយុគសម័យ "Era of Good Feelings" ដែលជាសម័យកាលនៃការកើនឡើងជាតិនិយម និងបំណងចង់បានឯកភាពជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សមរភូមិញូអរលេអាន់បានកើតឡើងមុនពេលដំណឹងអំពីសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទៅដល់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការតែនៅថ្ងៃទី ១៧ កុម្ភៈ ១៨១៥ បន្ទាប់ពីព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិកផ្តល់សច្ចាប័នលើសន្ធិសញ្ញា។ សម្រាប់អ្នកអានដែលតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិ រឿងនេះបង្ហាញថា កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពអាចចំណាយពេលយូរមុននឹងមានប្រសិទ្ធភាព ហើយព័ត៌មានដែលយឺតយ៉ាវអាចធ្វើឱ្យការប្រយុទ្ធបន្តប្រព្រឹត្តទៅ។

សង្គ្រាមនេះក៏ជាឧទាហរណ៍នៃជម្លោះក្នុងតំបន់ដែលភ្ជាប់ជាមួយការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាចនៅអឺរ៉ុប ដោយវាប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមណាប៉ូលេអុង។ កេរ្តិ៍ដំណែលរបស់វានៅតែមានវត្តមានសព្វថ្ងៃ តាមរយៈចម្រៀងជាតិអាមេរិក ដែលមានដើមកំណើតពីការបាញ់កាំភ្លើងធំក្នុងសមរភូមិបាល់ទីម័រ។