វប្បធម៌Culture
ខួប ១០០ឆ្នាំ នៃ ល្ខោនអូប៉េរ៉ា «King Roger» ស្នាដៃ ឯក របស់ Karol Szymanowski
កាលពី ១០០ ឆ្នាំមុន នៅថ្ងៃទី ១៩ មិថុនា ១៩២៦ ល្ខោនអូប៉េរ៉ា «King Roger» ដែលនិពន្ធដោយលោក Karol Szymanowski បានសម្ពោធលើកដំបូង នៅមហោស្រពធំវ៉ាសូវី ប្រទេសប៉ូឡូញ ហើយស្នាដៃនេះបានបន្សល់ទុកនូវឥទ្ធិពលដ៏ជ្រាលជ្រៅដល់វិស័យតន្ត្រីបុរាណរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ខួប ១០០ឆ្នាំ របស់វា។
Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia
យោងតាមវិគីភីឌា ល្ខោនអូប៉េរ៉ា «King Roger» (ស្ដេចរ៉ូជើ) មានបីភាគ និងមានអត្ថបទចម្រៀង (libretto) ជាភាសាប៉ូឡូញ សរសេរឡើងដោយ Szymanowski និងបងប្អូនជីដូនមួយរបស់គាត់ Jarosław Iwaszkiewicz។ ការសម្ពោធនេះបានធ្វើឡើងក្នុងបរិបទនៃការរស់ឡើងវិញនៃវប្បធម៌ជាតិប៉ូឡូញ ក្រោយការទទួលឯករាជ្យឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩១៨។ ស្នាដៃនេះភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងយ៉ាងស៊ីជម្រៅជាមួយសម័យកាលសតវត្សទី១២ តាមរយៈតួអង្គសំខាន់គឺព្រះបាទរ៉ូជើទី២។
តាមវិគីភីឌាស្ដីពីព្រះបាទរ៉ូជើទី២ ព្រះអង្គជាស្ដេចស៊ីស៊ីលី ដែលបានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១១៣០ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «Roger the Great»។ ព្រះអង្គជាបុគ្គលមានប្រាជ្ញាវាងវៃ ហើយបានកសាងនគរមួយដែលរួមបញ្ចូលវប្បធម៌ន័រមែន ក្រិក អារ៉ាប់ និងជ្វីស។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ ស៊ីស៊ីលីបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម និងចំណេះដឹង ដែលព្រះវិហារគ្រិស្ត វិហារអ៊ីស្លាម និងសាលាបង្រៀនភាសាផ្សេងៗអាចរួមរស់ជាមួយគ្នាបានដោយសន្តិភាព។ លក្ខណៈពិសេសនេះបានបំផុសគំនិតដល់ Szymanowski ឲ្យបង្កើតល្ខោនអូប៉េរ៉ានេះឡើង។
សាច់រឿងរបស់ល្ខោន «King Roger» យោងតាមវិគីភីឌា ផ្ដោតលើវិបត្តិផ្លូវចិត្តរបស់ព្រះបាទរ៉ូជើ រវាងការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវជំនឿគ្រិស្តសាសនារបស់ព្រះវិហារកាតូលិក និងការទាក់ទាញពីអ្នកគង្វាលដ៏មានមន្តស្នេហ៍ម្នាក់ ដែលផ្សព្វផ្សាយជំនឿថ្មីអំពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ និងសម្រស់។ អ្នកគង្វាលនេះ ត្រូវគេបកស្រាយថាតំណាងឲ្យទស្សនវិជ្ជាបូព៌ា និងឥទ្ធិពលនីឆេ (Nietzsche)។ ម្ចាស់ក្សត្រី Roxana ដែលជាភរិយារបស់ស្ដេច ក៏ជាប់ចិត្តនឹងអ្នកគង្វាលនោះ ដែលជំរុញឲ្យព្រះបាទរ៉ូជើធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពច្របូកច្របល់ផ្នែកវិញ្ញាណ។ ល្ខោននេះបញ្ចប់នៅរោងល្ខោនក្រិកបុរាណ ដែលព្រះអង្គទ្រង់ទទួលយកនូវពន្លឺនៃសេរីភាពខាងវិញ្ញាណ។
Karol Szymanowski (១៨៨២-១៩៣៧) ជាអ្នកនិពន្ធតន្ត្រី និងអ្នកលេងព្យាណូដ៏ល្បីល្បាញរបស់ប៉ូឡូញ។ តាមវិគីភីឌា គាត់ជាសមាជិកសំខាន់នៃចលនា Young Poland ដែលជាចលនាសិល្បៈទំនើបនិយមនៅអឺរ៉ុបខាងកើត។ គាត់កើតនៅក្នុងគ្រួសារអ្នកមានធនធាន ហើយបានសិក្សាតន្ត្រីនៅវ៉ាសូវី។ ការធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ អ៊ីតាលី និងអាហ្វ្រិកខាងជើង បានផ្ដល់ឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ស្នាដៃរបស់គាត់ ជាពិសេសគឺការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងតន្ត្រីប្រពៃណីប៉ូឡូញ និងសំឡេងបែបបូព៌ា (Oriental)។ «King Roger» ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការបង្ហាញយ៉ាងពេញលេញនូវរចនាបទចម្រុះនេះ។
ការសម្ពោធនៅថ្ងៃទី ១៩ មិថុនា ១៩២៦ មានការចូលរួមពី Stanisława Korwin-Szymanowska ដែលជាបងស្រីរបស់អ្នកនិពន្ធ ដើរតួជា Roxana។ យោងតាមវិគីភីឌា មហោស្រពធំវ៉ាសូវី (Grand Theatre) ជាអគារប្រវត្តិសាស្ត្រសាងសង់ក្នុងសតវត្សទី១៩ មានកៅអីជាង ២០០០ និងជាទីតាំងរបស់របាំបាឡេជាតិប៉ូឡូញ។ នៅពេលនោះ ប៉ូឡូញកំពុងស្ថិតក្នុងយុគសម័យនៃការងើបឡើងវិញនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ ហើយវិស័យសិល្បៈទទួលបានការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីសាធារណជន។ ការដែលបងស្រីរបស់អ្នកនិពន្ធបានចូលរួម បានធ្វើឲ្យល្ខោននេះមានលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួន និងពិសេស។
ទោះបីជាល្ខោននេះមិនទទួលបានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងក្នុងពេលភ្លាមៗក៏ដោយ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា វាបានក្លាយជាស្នាដៃដែលត្រូវគេទទួលស្គាល់ជាលំដាប់ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សក្រោយមក។ អ្នកជំនាញតន្ត្រីបានសរសើរពីភាពស្មុគស្មាញនៃបទភ្លេង និងជម្រៅនៃសាច់រឿងដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីជម្លោះផ្ទៃក្នុងរវាងកាតព្វកិច្ច ជំនឿ និងសេរីភាព។ «King Roger» ត្រូវបានសម្ដែងឡើងវិញជាញឹកញាប់ចាប់ពីចុងសតវត្សទី២០ ហើយបានពង្រឹងឋានៈរបស់ខ្លួនជាស្នាដៃឯកនៃល្ខោនអូប៉េរ៉ាសតវត្សទី២០។
យោងតាមវិគីភីឌា អ្វីដែលធ្វើឲ្យ «King Roger» មានភាពពិសេសគឺសមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការផ្សារភ្ជាប់ទស្សនវិជ្ជា វប្បធម៌ និងតន្ត្រីចម្រុះជាតិសាសន៍។ តន្ត្រីរបស់ Szymanowski មានភាពទំនើប តែនៅរក្សាបាននូវសោភ័ណភាពដ៏ពិរោះ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់អារម្មណ៍អ្នកស្ដាប់គ្រប់សញ្ជាតិ។ សាច់រឿងដែលនិយាយអំពីការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងលោកខាងកើតនិងលោកខាងលិច ក៏ដូចជាការស្វែងរកសេរីភាពខាងវិញ្ញាណ បានធ្វើឲ្យវាក្លាយជាការងារដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងនៅសម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលពិភពលោកកំពុងប្រឈមនឹងការបែងចែកវប្បធម៌។
ក្នុងឱកាសខួប ១០០ ឆ្នាំនៅថ្ងៃទី ១៩ មិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦ នេះ «King Roger» នៅតែបន្តត្រូវបានសម្ដែងនៅរោងល្ខោននានាជុំវិញពិភពលោក ដែលជាសក្ខីភាពបញ្ជាក់ពីសារសំខាន់របស់វាក្នុងវិស័យសិល្បៈបុរាណ។ សម្រាប់សាធារណជនខ្មែរ ការស្វែងយល់ពីស្នាដៃនេះ មិនគ្រាន់តែជាការស្គាល់នូវរតនាគារតន្ត្រីពិភពលោកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាការឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីទំនាក់ទំនងរវាងប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងមនុស្សជាតិ ដែលអាចផ្ដល់មេរៀនដល់សង្គមចម្រុះជាតិសាសន៍ដូចជាប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។
ប្រភពទាំងអស់ All 5 sources
- Wikipedia King_Roger_(opera) ១ មករា ១៩២៦
- Wikipedia Opera ១ មករា ១៩២៦
- Wikipedia Roger_II_of_Sicily ១ មករា ១៩២៦
- Wikipedia Karol_Szymanowski ១ មករា ១៩២៦
- Wikipedia Grand_Theatre,_Warsaw ១ មករា ១៩២៦