KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់១ សីហា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ១ សីហា ២០២៦

ជ័យជម្នះជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់នាវាចម្បាំង Enterprise លើកងនាវាទ្រីប៉ូលីក្នុងឆ្នាំ ១៨០១

នៅថ្ងៃទី ១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៨០១ នាវាចម្បាំងអាមេរិក USS Enterprise បានចាប់យកកប៉ាល់ Tripoli របស់ទ្រីប៉ូលីក្នុងសកម្មភាពទោលនៅឆ្នេរលីប៊ី ដែលជាសមរភូមិដំបូងនៃសង្គ្រាមបាបារីលើកទីមួយ និងជាជម្លោះក្រៅទ្វីបអាមេរិកលើកដំបូងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

U.S. Frigate Philadelphia (1800-1803) entering the Tripoli harbor, where two British ships-of-the-line lie at anchor.
ប្រភព: Wikimedia Commons

យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវិគីភីឌា ចាប់តាំងពីសតវត្សរ៍ទី១៧ តំបន់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងឆ្នេរអាហ្វ្រិកខាងជើងបានស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងពីពួកចោរសមុទ្របាបារី។ ក្រុមនេះមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងទ្រីប៉ូលី ទុយនីស និងអាល់ហ្សេរី ហើយពួកគេតែងតែវាយឆ្មក់នាវាពាណិជ្ជកម្ម រួចទាមទារពន្ធការពារជាថ្នូរនឹងការឈប់បន្តការវាយប្រហារ។ នាសម័យនោះ មហាអំណាចអឺរ៉ុបជាច្រើនបានយល់ព្រមបង់ពន្ធដើម្បីរក្សាសុវត្ថិភាពសម្រាប់នាវារបស់ខ្លួន។ សូម្បីតែសហរដ្ឋអាមេរិកក្រោយទទួលបានឯករាជ្យ ក៏បានបង់ពន្ធនេះដែរ រហូតដល់ដើមសតវត្សរ៍ទី១៩។

នៅពេលដែលលោក ថូម៉ាស ជេហ្វឺសិន ឡើងធ្វើជាប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ ១៨០១ លោកបានបដិសេធសំណើបង់ពន្ធបន្ថែមដល់រដ្ឋទ្រីប៉ូលីតានីយ៉ា ដែលជាផ្នែកមួយនៃចក្រភពអូតូម៉ង់នៅពេលនោះ។ តាមប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រ ការបដិសេធនេះបានបណ្តាលឱ្យទ្រីប៉ូលីប្រកាសសង្គ្រាមលើសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយសង្គ្រាមបាបារីលើកទីមួយ (១៨០១-១៨០៥) ក៏ចាប់ផ្តើមឡើង។ ជម្លោះនេះមិនត្រឹមតែជាសង្គ្រាមក្រៅទ្វីបអាមេរិកដំបូងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការធ្វើអន្តរាគមន៍យោធាលើកដំបូងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងពិភពអារ៉ាប់ផងដែរ។

នាវា USS Enterprise ដែលចូលរួមក្នុងសមរភូមិនេះ គឺជានាវាសំពៅប្រភេទ schooner ដែលសាងសង់នៅក្រុង Baltimore ដោយលោក Henry Spencer កាលពីឆ្នាំ ១៧៩៩។ យោងតាមឯកសារ មេបញ្ជាការដំបូងរបស់វាបានចាត់ទុកថានាវានេះសាងសង់ស្រាលពេក ហើយត្រូវការការពង្រឹង ជាពិសេសកន្លែងស្នាក់នៅដើម្បីការពារពីគ្រាប់កាំភ្លើង។ ដើមឡើយវាជានាវា schooner មានកាំភ្លើង ១២ ដើម ប៉ុន្តែក្រោយមកត្រូវបានកែច្នៃទៅជានាវា topsail schooner មានកាំភ្លើង ១៤ ដើម ហើយទីបំផុតប្រែក្លាយជានាវាប្រភេទ brig។ Enterprise ធ្លាប់បានប្រតិបត្តិការនៅតំបន់ការ៉ាប៊ីន និងចាប់យកនាវាជាច្រើនរួចមកហើយ មុននឹងចូលរួមសង្គ្រាមបាបារី។

នៅថ្ងៃទី ១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៨០១ នាវា Enterprise បានប្រទះឃើញកប៉ាល់ចម្បាំងឈ្មោះ Tripoli របស់កងនាវាទ្រីប៉ូលី ដែលជានាវាប្រភេទ polacca ។ នាវា polacca គឺជានាវាសំពៅដ៏ពេញនិយមក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៧-១៩ ហើយត្រូវបានប្រើដោយពួកចោរសមុទ្របាបារីសម្រាប់ការវាយឆ្មក់។ ការប្រយុទ្ធនេះជាសកម្មភាពទោល ដែលមានន័យថាមានកប៉ាល់តែមួយគ្រឿងប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងការប្រយុទ្ធ ដោយគ្មាននាវាផ្សេងទៀតចូលរួម។ បន្ទាប់ពីការប្រយុទ្ធដ៏តានតឹង Enterprise បានឈ្នះ និងចាប់បាននាវា Tripoli ទាំងមូល នៅឆ្នេរសមុទ្រដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងប្រទេសលីប៊ី ដែលកាលនោះគេហៅថាដែនដីទ្រីប៉ូលី។

ជ័យជម្នះរបស់ Enterprise គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់កងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិកដែលទើបនឹងបង្កើតឡើង។ វាបានបង្ហាញពិភពលោកថាសហរដ្ឋអាមេរិកមានឆន្ទៈនិងសមត្ថភាពការពារផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួននៅក្រៅប្រទេសតាមរយៈកម្លាំងទ័ព ជំនួសឱ្យការបង់ពន្ធ។ ម៉្យាងវិញទៀត ជោគជ័យនេះបានផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់ទាហានអាមេរិកឱ្យបន្តយុទ្ធនាការរហូតដល់ទទួលបានសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពនៅឆ្នាំ ១៨០៥ ដែលកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរបស់ពួកចោរសមុទ្របាបារីយ៉ាងខ្លាំង។

តាមទស្សនវិស័យប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គ្រាមបាបារីលើកទីមួយបានជះឥទ្ធិពលដល់គោលនយោបាយការបរទេសអាមេរិកជាច្រើនទសវត្សរ៍។ ការសម្រេចចិត្តរបស់លោក Jefferson ក្នុងការមិនបង់ពន្ធបានក្លាយជាគំរូនៃការប្រឆាំងនឹងការបង្ខិតបង្ខំ និងបានត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការបង្កើតកងទ័ពជើងទឹកទំនើបដែលអាចប្រតិបត្តិការពាសពេញមហាសមុទ្រ។ លើសពីនេះ ជ័យជម្នះលើកដំបូងនេះបានបង្កើតកេរ្តិ៍ឈ្មោះឱ្យនាវា Enterprise ដែលឈ្មោះនេះក្រោយមកត្រូវបានយកទៅដាក់ឱ្យនាវាចម្បាំងជាច្រើនជំនាន់ក្នុងកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិក។

ទោះបីជានាវា Enterprise ដើមត្រូវបានបំផ្លាញនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៨២៣ ក៏ដោយ ការចូលរួមរបស់វានៅក្នុងសមរភូមិថ្ងៃទី ១ ខែសីហា នៅតែជាទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ។ សព្វថ្ងៃនេះ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានរំលឹកឡើងវិញជានិមិត្តរូបនៃការចាប់កំណើតនៃអំណាចកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកនៅលើឆាកអន្តរជាតិ និងការផ្លាស់ប្តូរពីយុគសម័យចោរសមុទ្រទៅកាន់សម័យទំនើបនៃច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ។

ប្រភពទាំងអស់ All 7 sources

  1. Wikipedia First_Barbary_War ១ មករា ១៨០១
  2. Wikipedia USS_Enterprise_(1799) ១ មករា ១៨០១
  3. Wikipedia Schooner ១ មករា ១៨០១
  4. Wikipedia Action_of_1_August_1801 ១ មករា ១៨០១
  5. Wikipedia Tripoli,_Libya ១ មករា ១៨០១
  6. Wikipedia Polacca ១ មករា ១៨០១
  7. Wikipedia List_of_single-ship_actions ១ មករា ១៨០១