សង្គ្រាមលោកលើកទី ២

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់សព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ គឺជាជម្លោះសាកលដ៏សាហាវបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយបានកើតឡើងរវាងឆ្នាំ ១៩៣៩ និង ១៩៤៥ ។ ប្រទេសស្ទើរតែទាំងអស់នៅលើពិភពលោកបានចូលរួម ដោយបែងចែកជាសម្ព័ន្ធមិត្ត (មាន សហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពសូវៀត ចក្រភពអង់គ្លេស និងចិន) និងក្រុមអ័ក្ស (អាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងជប៉ុន) ។ រថក្រោះ និងយន្ដហោះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ ហើយការទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រលើទីក្រុង និងការប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរជាលើកដំបូង បានធ្វើឲ្យសង្គ្រាមនេះកាន់តែសាហាវ ។ យោងតាមវិគីភីឌា មនុស្សសរុបពី ៦០ ទៅ ៧៥ លាននាក់បានស្លាប់ ដោយសារការសម្លាប់រង្គាល ជំងឺ ទុរ្ភិក្ស និងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ រួមទាំងហូលូកូស្ត ។ ក្រោយជ័យជម្នះរបស់សម្ព័ន្ធមិត្ត ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ជប៉ុន និងបណ្ដាប្រទេសដទៃត្រូវបានកាន់កាប់ ហើយមេដឹកនាំរបស់ពួកគេត្រូវបានកាត់ទោសក្នុងការជំនុំជម្រះឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមនេះបានគ្របដណ្ដប់ទ្វីបស្ទើរតែទាំងអស់ រួមមានអឺរ៉ុប អាស៊ី អាហ្វ្រិក និងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ។ ប្រទេសជាង ១០០ បានចូលរួមក្នុងជម្លោះនេះ ហើយទាហានរាប់លាននាក់បានតស៊ូនៅលើរណសិរ្សសំខាន់ៗដូចជា រណសិរ្សអឺរ៉ុបខាងកើត រណសិរ្សអាហ្វ្រិកខាងជើង និងសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ។ ការខូចខាតមនុស្សជាតិគឺធ្ងន់ធ្ងរ ។ វិគីភីឌាបានគូសបញ្ជាក់ថា អំពើប្រល័យពូជសាសន៍របស់ណាស៊ី ឬហូលូកូស្ត បានសម្លាប់ជនជាតិជ្វីហ្វ និងក្រុមជនជាតិភាគតិចជាង ៦ លាននាក់ ។ រូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រមួយពីបណ្ណសារវិគីភីឌាបង្ហាញពីក្រុមអ៊ីនសាត់ស្គ្រុបប៉ិន (Einsatzgruppen) របស់អាល្លឺម៉ង់កំពុងប្រហារជីវិតជនជាតិជ្វីហ្វនៅអ៊ុយក្រែន ។ នៅទ្វីបអាស៊ី កងទ័ពជប៉ុនក៏បានប្រព្រឹត្តអំពើឃោរឃៅដូចជា ការសម្លាប់រង្គាលនៅណានជីង (Nanjing) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៧ ដែលសម្លាប់ជនរងគ្រោះស៊ីវិលរាប់សែននាក់ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌារៀបរាប់ថា បុព្វហេតុនៃសង្គ្រាមរួមមាន សន្ធិសញ្ញា Versailles ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ដែលបានដាក់បន្ទុកធ្ងន់លើអាល្លឺម៉ង់ ការឡើងកាន់អំណាចរបស់ហ៊ីត្លែរ និងគណបក្សណាស៊ី និងការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុននៅអាស៊ី ។ កិច្ចព្រមព្រៀង Munich ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៨ បានបង្ហាញពីនយោបាយអនុគ្រោះ ដែលមិនអាចទប់ស្កាត់ការពង្រីកទឹកដីរបស់អាល្លឺម៉ង់បាន ។ រូបភាពពីវិគីភីឌាបង្ហាញពីការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀង Molotov-Ribbentrop រវាងស្តាលីន និងហ៊ីត្លែរ កាលពីខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៣៩ ដែលបានបើកផ្លូវឱ្យការឈ្លានពានប៉ូឡូញ ។

សង្គ្រាមបានចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី ១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៣៩ ជាមួយការវាយប្រហាររបស់អាល្លឺម៉ង់លើប៉ូឡូញ ហើយបានពង្រីកយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់អឺរ៉ុបភាគច្រើន ។ នៅឆ្នាំ ១៩៤១ អាល្លឺម៉ង់បានវាយប្រហារសហភាពសូវៀត និងជប៉ុនបានវាយប្រហារកំពង់ផែ Pearl Harbor (ថ្ងៃទី ៧ ខែធ្នូ) ដែលធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកចូលរួមក្នុងសង្គ្រាម ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចំណុចរបត់សំខាន់ៗរួមមាន សមរភូមិ Midway (ឆ្នាំ ១៩៤២) សមរភូមិ Stalingrad (ឆ្នាំ ១៩៤២-១៩៤៣) និងការលុកលុយ Normandy (D-Day) នៅថ្ងៃទី ៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៤ ។ ក្រោយការដណ្ដើមក្រុងប៊ែរឡាំង ហ៊ីត្លែរបានធ្វើអត្តឃាត ហើយអាល្លឺម៉ង់បានចុះចាញ់នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ។ នៅប៉ាស៊ីហ្វិក សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូលើទីក្រុងហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា និងណាហ្គាសាគី នៅដើមខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ហើយជប៉ុនបានចុះចាញ់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមនេះបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមពិភពលោក ។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសស្ទើរតែទាំងអស់បានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់សេដ្ឋកិច្ចសង្គ្រាម (war economy) ដោយឧបករណ៍ឧស្សាហកម្មត្រូវបានប្រើសម្រាប់ផលិតអាវុធ រថក្រោះ និងយន្ដហោះយ៉ាងច្រើនសម្បើម ។ ការប្រកួតប្រជែងខាងបច្ចេកវិទ្យាបាននាំទៅដល់ការអភិវឌ្ឍរ៉ុក្កែត V-2 និងគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ ។ ទីក្រុងជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែក ដូចជាវិហារសន្តប៉ូលនៅឡុងដ៍ក្នុងរូបភាពខាងលើ ។ ក្រោយសង្គ្រាម ផែនការ Marshall របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានជួយកសាងអឺរ៉ុបឡើងវិញ ហើយការជំនុំជម្រះក្តីនីរ៉មប៊ែកបានបង្កើតគំរូសម្រាប់តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមអន្តរជាតិ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

មេរៀនពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ នៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពិភពលោកសម័យទំនើប ។ យោងតាមវិគីភីឌា ការបញ្ចប់សង្គ្រាមបាននាំទៅដល់ការបង្កើតអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) និងការអនុម័តសេចក្ដីប្រកាសជាសាកលស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្ស ដើម្បីការពារសន្តិភាព និងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្សជាតិ ។ ការចងចាំអំពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ដូចជាហូលូកូស្ត បានក្លាយជាសារដាស់តឿនប្រឆាំងនឹងការរើសអើង និងរបបផ្ដាច់ការ ។ សព្វថៃ្ងនេះ ការពិភាក្សាអំពីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងសង្គ្រាមនៅក្នុងតំបន់ជាច្រើន ធ្វើឱ្យមេរៀនពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ កាន់តែមានភាពពាក់ព័ន្ធ ។