វប្បធម៌Culture
ករបាឡា៖ សមរភូមិដែលបញ្ចប់ជីវិតហ៊ូសេន និងបន្សល់ឥទ្ធិពលជាងមួយពាន់ឆ្នាំ
នៅថ្ងៃទី ១០ តុលា ៦៨០ ហ៊ូសេន អ៊ីបន អាលី ជាចៅប្រុសរបស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ ត្រូវបានសម្លាប់នៅសមរភូមិករបាឡា ដោយកងកម្លាំងរបស់យ៉ាហ្ស៊ីដ ទី១ ដែលលោកបានបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ជាកាលីហ្វា។
Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia
សមរភូមិករបាឡាបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១០ តុលា ៦៨០ នៅក្នុងតំបន់ដែលសព្វថ្ងៃជាប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ភាគខាងត្បូង ដោយកងកម្លាំងរបស់កាលីហ្វាយ៉ាហ្ស៊ីដ ទី១ បានប្រឈមមុខនឹងកងទ័ពតូចមួយដឹកនាំដោយហ៊ូសេន អ៊ីបន អាលី។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ហ៊ូសេន ដែលជាចៅប្រុសរបស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិនោះ បន្ទាប់ពីលោកបានបដិសេធមិនទទួលស្គាល់យ៉ាហ្ស៊ីដ ទី១ ជាកាលីហ្វា។ ជាង ១៣០០ ឆ្នាំក្រោយមក ព្រឹត្តិការណ៍នេះនៅតែត្រូវបានចាត់ទុកជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រឥស្លាម ហើយផលវិបាករបស់វានៅតែជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជំនឿ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃពិភពមូស្លីមរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
តាមឯកសារជីវប្រវត្តិ ហ៊ូសេន គឺជាមេដឹកនាំផ្នែកនយោបាយ និងសាសនាមួយរូប ដែលជាកូនប្រុសទីពីររបស់អាលី និងហ្វាទីម៉ា ព្រមទាំងជាចៅប្រុសរបស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ និងជាប្អូនប្រុសរបស់ហាសាន អ៊ីបន អាលី។ លោកត្រូវបានគេចាត់ទុកជាអ៊ីម៉ាមទីបីក្នុងនិកាយស្ហ៊ីអ៊ីត (Shia) បន្ទាប់ពីបងប្រុសរបស់លោកគឺហាសាន និងមុនកូនប្រុសរបស់លោកគឺអាលី អាល់សាជ្ជាដ។ លោកក៏ជាសមាជិកដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៃគ្រួសារអាហ៊ុលបៃត៍ (Ahl al-Bayt) ជាសមាជិកនៃអាហ៊ុលគីសា និងជាអ្នកចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មូបាហាឡា។ តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្យាការីមូហាំម៉ាត់បានពិពណ៌នាថា ហ៊ូសេន និងហាសាន គឺជាមេដឹកនាំនៃយុវជនក្នុងឋានសួគ៌។
សារៈសំខាន់នៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ ទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងសំណួរអំពីការស្នងតំណែងបន្ទាប់ពីព្យាការីមូហាំម៉ាត់។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ មូហាំម៉ាត់ គឺជាមេដឹកនាំផ្នែកសាសនា យោធា និងនយោបាយរបស់ពួកអារ៉ាប់ និងជាស្ថាបនិកនៃសាសនាឥស្លាម។ លោកត្រូវបានគេជឿថាជាព្យាការីចុងក្រោយរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដែលត្រូវបានបណ្តាលចិត្តឱ្យផ្សព្វផ្សាយ និងបញ្ជាក់ការបង្រៀនអំពីជំនឿលើព្រះតែមួយ ដែលមានតាំងពីព្យាការីមុនៗជាច្រើនរូប ដូចជាអាដាំ នូហ អ៊ីព្រហ៊ីម មូសា និងអ៊ីសា។ លោកក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាត្រានៃព្យាការីទាំងឡាយ ហើយការបង្រៀន និងគំរូជីវិតរបស់លោក រួមជាមួយគម្ពីរគូរអាន បានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃជំនឿសាសនាឥស្លាម។
បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ សំណួរអំពីអ្នកស្នងតំណែងរបស់លោកបានក្លាយជាបញ្ហាចម្បងមួយ។ យោងតាមឯកសារអំពីកាលីហ្វាត ស្ថាប័នកាលីហ្វាត គឺជាស្ថាប័ន ឬមុខតំណែងក្រោមការដឹកនាំរបស់អ្នកគ្រប់គ្រងឥស្លាមដែលមានឈ្មោះថាកាលីហ្វា។ កាលីហ្វា ត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកស្នងតំណែងផ្នែកនយោបាយ និងសាសនារបស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ និងជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍មូស្លីមទាំងមូល (ឧម្មះ)។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ កាលីហ្វាតបានវិវត្តទៅជាចក្រភពពហុជាតិសាសន៍ដែលឆ្លងកាត់ព្រំដែន។
យ៉ាហ្ស៊ីដ ទី១ គឺជាកាលីហ្វាទីពីរនៃកាលីហ្វាតអ៊ូម៉ាយ៉ាដ ដោយបានកាន់អំណាចពីខែមេសា ៦៨០ រហូតដល់ការស្លាប់របស់លោកក្នុងខែវិច្ឆិកា ៦៨៣។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ការតែងតាំងលោកដោយឪពុករបស់លោក គឺមូអាវីយ៉ា ទី១ ត្រូវបានកត់ត្រាថាជាការស្នងតំណែងតាមខ្សែស្រឡាយលើកដំបូងគេបង្អស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រឥស្លាម។ ការស្នងតំណែងបែបនេះគឺជាការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់មួយ ហើយហ៊ូសេន គឺជាតួអង្គមួយរូបដែលបានបដិសេធមិនទទួលស្គាល់យ៉ាហ្ស៊ីដ ទី១ ជាកាលីហ្វា។ ការបដិសេធនេះបាននាំទៅរកការប្រឈមមុខដាក់គ្នានៅករបាឡា។
សមរភូមិករបាឡាត្រូវបានកត់ត្រាថាជាការប្រយុទ្ធគ្នារវាងកងកម្លាំងរបស់កាលីហ្វាយ៉ាហ្ស៊ីដ ទី១ និងកងទ័ពតូចមួយដឹកនាំដោយហ៊ូសេន អ៊ីបន អាលី។ ហ៊ូសេន ដែលជាកូនប្រុសទីពីររបស់អាលី និងជាចៅប្រុសរបស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិនោះ។ ការស្លាប់របស់លោកបានក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានសម្គាល់សម័យកាលកាន់អំណាចរបស់យ៉ាហ្ស៊ីដ ទី១ យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។
ផលវិបាកនៃការស្លាប់របស់ហ៊ូសេនមិនបានបញ្ចប់នៅនឹងសមរភូមិនោះទេ។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ សម័យកាលកាន់អំណាចរបស់យ៉ាហ្ស៊ីដ ទី១ ត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយការស្លាប់របស់ចៅប្រុសរបស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ និងការចាប់ផ្តើមនៃវិបត្តិដែលគេស្គាល់ថាជាហ្វីតណាទី២ (Second Fitna)។ វិបត្តិនេះបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ហ៊ូសេន ហើយបានក្លាយជាវិបត្តិដ៏សំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយនៃពិភពមូស្លីម។
ឥទ្ធិពលដ៏យូរអង្វែងបំផុតនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ គឺស្ថានភាពរបស់ហ៊ូសេនក្នុងនិកាយស្ហ៊ីអ៊ីត។ លោកត្រូវបានគេចាត់ទុកជាអ៊ីម៉ាមទីបី បន្ទាប់ពីបងប្រុសរបស់លោកគឺហាសាន និងមុនកូនប្រុសរបស់លោកគឺអាលី អាល់សាជ្ជាដ។ សម្រាប់អ្នកកាន់និកាយស្ហ៊ីអ៊ីត ហ៊ូសេនមិនត្រឹមតែជាតួអង្គប្រវត្តិសាស្ត្រមួយរូបប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាសមាជិកដ៏លេចធ្លោនៃគ្រួសាររបស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ ដែលត្រូវបានគេគោរពយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ផងដែរ។ ឈ្មោះរបស់ទីក្រុងករបាឡា ដែលសព្វថ្ងៃស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយព្រឹត្តិការណ៍នេះជារៀងរហូត។
ព្រឹត្តិការណ៍នៅករបាឡាបានបង្ហាញថា សំណួរអំពីការស្នងតំណែងបន្ទាប់ពីព្យាការីមូហាំម៉ាត់ គឺជាសំណួរកណ្តាលមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រឥស្លាម។ ការបដិសេធមិនទទួលស្គាល់យ៉ាហ្ស៊ីដ ទី១ របស់ហ៊ូសេន បានបញ្ចប់ដោយការស្លាប់របស់លោកនៅករបាឡា និងការចាប់ផ្តើមនៃវិបត្តិហ្វីតណាទី២។ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ព្រឹត្តិការណ៍នេះនៅតែជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រឥស្លាម ហើយហ៊ូសេន ក៏នៅតែត្រូវបានចងចាំក្នុងនិកាយស្ហ៊ីអ៊ីតជាអ៊ីម៉ាមទីបីរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។
ប្រភពទាំងអស់ All 5 sources
- Wikipedia Husayn_ibn_Ali
- Wikipedia Muhammad
- Wikipedia Battle_of_Karbala
- Wikipedia Yazid_I
- Wikipedia Caliphate