សហរដ្ឋអាមេរិក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សហរដ្ឋអាមេរិក (USA) ជាសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធដែលមានរដ្ឋ ៥០ និងរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន ឌី.ស៊ី.។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសនេះមានប្រជាជនជាង ៣៤១ លាននាក់ និងទឹកដីធំទីបីលើពិភពលោក។ វាស្ថិតនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់កាណាដា និងម៉ិចស៊ិក ហើយរួមបញ្ចូលរដ្ឋអាឡាស្កានៅភាគពាយ័ព្យ និងកោះហាវ៉ៃនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ សហរដ្ឋអាមេរិកជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច យោធា និងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ហើយជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការណាតូ។ រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធមានបីសាខា៖ នីតិប្រតិបត្តិ នីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្ររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមានភាពចម្រុះខ្លាំង៖ ជួរភ្នំរ៉ក់គី និង Appalachian វាលទំនាបកណ្តាល វាលខ្សាច់ Mojave និងបឹងធំៗ (Great Lakes)។ អាកាសធាតុមានពីត្រជាក់នៅអាឡាស្កា ត្រូពិកនៅហាវ៉ៃ និងអាកាសធាតុក្តៅសើមនៅតំបន់ភាគច្រើន។ យោងតាម Wikipedia ប្រជាជនអាមេរិកជាសង្គមពហុជាតិសាសន៍ដោយសារប្រវត្តិអន្តោប្រវេសន៍ដ៏យូរលង់។ ភាសាអង់គ្លេសជាភាសាចម្បង ប៉ុន្តែភាសាអេស្ប៉ាញក៏ត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយដែរ។ ជនជាតិដើមអាមេរិកាំង (Native Americans) មានវប្បធម៌និងប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនពាន់ឆ្នាំ។ បច្ចុប្បន្ន មានតំបន់បម្រុងជនជាតិដើមចំនួន ៣២៦ នៅទូទាំងប្រទេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិកចាប់ផ្តើមពីជនជាតិដើមដែលបានមកដល់ពីអាស៊ីតាមស្ពានដី Bering រាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។ នៅសតវត្សទី ១៦ ជនជាតិអឺរ៉ុប ជាពិសេសអង់គ្លេស បានបង្កើតអាណានិគមនៅឆ្នេរខាងកើត។ តាម Wikipedia អាណានិគមអង់គ្លេសទាំង ១៣ បានប្រកាសឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ៤ កក្កដា ១៧៧៦ ដែលនាំឱ្យមានសង្គ្រាមបដិវត្តន៍ និងការបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅឆ្នាំ ១៧៨៧។

នៅសតវត្សទី ១៩ សហរដ្ឋអាមេរិកបានពង្រីកទឹកដីទៅទិសខាងលិច តាមរយៈការទិញដី Louisiana Purchase និងសង្គ្រាមម៉ិចស៊ិក-អាមេរិក។ ទោះជាយ៉ាងណា បញ្ហាទាសភាពបានបណ្តាលឱ្យមានសង្គ្រាមស៊ីវិល (១៨៦១-១៨៦៥) រវាងរដ្ឋភាគខាងជើងនិងរដ្ឋភាគខាងត្បូង។ សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់ដោយការលុបបំបាត់ទាសភាព និងការចាប់ផ្តើមសម័យស្តារឡើងវិញ (Reconstruction)។

នៅសតវត្សទី ២០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានក្លាយជាមហាអំណាចតាមរយៈការចូលរួមសង្គ្រាមលោក និងដឹកនាំក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់។ ចលនាសិទ្ធិពលរដ្ឋទសវត្ស ១៩៦០ បាននាំឱ្យបញ្ចប់ការរើសអើងពូជសាសន៍។ ព្រឹត្តិការណ៍ ១១ កញ្ញា ២០០១ ជាចំណុចរបត់សម្រាប់គោលនយោបាយសន្តិសុខជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សហរដ្ឋអាមេរិកមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេបំផុតលើពិភពលោកដោយផ្អែកលើ GDP។ យោងតាម Wikipedia ដុល្លារអាមេរិកជារូបិប័ណ្ណបម្រុងអន្តរជាតិដ៏សំខាន់។ មជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ Wall Street នៅញូវយ៉ក និងមជ្ឈមណ្ឌលបច្ចេកវិទ្យា Silicon Valley គឺជាក្បាលម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ចធំៗ។ វិស័យសំខាន់ៗរួមមាន បច្ចេកវិទ្យា ហិរញ្ញវត្ថុ ថាមពល កសិកម្ម (ពោត សណ្ដែកសៀង) និងផលិតកម្មឧស្សាហកម្ម។

វប្បធម៌អាមេរិកមានឥទ្ធិពលទូទាំងពិភពលោក។ ហូលីវូដផលិតភាពយន្តនិងកម្មវិធីទូរទស្សន៍ដែលពេញនិយមជាសាកល។ តន្ត្រីដូចជា jazz, blues, rock, hip-hop សុទ្ធតែមានដើមកំណើតពីសហរដ្ឋអាមេរិក។ កីឡាដូចជា បាល់ទាត់អាមេរិក (American football) បាល់បោះ និងបាល់ទាត់សមាគម ទាក់ទាញអ្នកគាំទ្រយ៉ាងច្រើន។ ម្ហូបអាហារបុរាណដូចជា Thanksgiving dinner និងបុណ្យឯករាជ្យ (៤ កក្កដា) ជាផ្នែកនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ។ ស្ថាប័នអប់រំល្បីៗដូចជា Harvard, MIT, Stanford ទាក់ទាញនិស្សិតអន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់កម្ពុជា សហរដ្ឋអាមេរិកជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងជាអ្នកផ្តល់ជំនួយធំក្នុងវិស័យសុខាភិបាល អប់រំ និងប្រឆាំងអំពើពុករលួយ។ សហគមន៍ខ្មែរនៅអាមេរិក ដែលមានជាង ៣០ ម៉ឺននាក់ បានរួមចំណែកដល់សេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌នៃប្រទេសទាំងពីរ។ ក្នុងឆាកនយោបាយ ការប្រជែងឥទ្ធិពលជាមួយចិនប៉ះពាល់ដល់តំបន់អាស៊ាន។

ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០២៥ លោកដូណាល់ ត្រាំ បានចូលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី និងអនុវត្តគោលនយោបាយពន្ធនាំចូលថ្មី ការរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ និងការកសាងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិឡើងវិញ។ សម្រាប់កម្ពុជា គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មអាចប៉ះពាល់ដល់ការនាំចេញផលិតផលកាត់ដេរនិងកសិកម្ម។ អ្នកអាន KhmerPulse អាចតាមដានការវិវត្តនានាដើម្បីយល់ពីផលប៉ះពាល់ដល់កម្ពុជា។