KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់៣០ កញ្ញា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ៣០ កញ្ញា ២០២៦

សមរភូមិឌីប្រីវកា ១៩១៨៖ ជ័យជម្នះរបស់ម៉ាក់ណូ និងស៊ូសលើកងកម្លាំងកាន់កាប់អូស្ត្រៀ និងហុងគ្រី

ក្រុមឧទ្ទាមអនាធិបតេយ្យក្រោមការដឹកនាំរបស់ ណេស្ត័រ ម៉ាក់ណូ និង ហ្វេឌៀ ស៊ូស បានវាយឆ្មក់ទៅលើកងកម្លាំងអូស្ត្រៀ និងហុងគ្រីនៅឌីប្រីវកា កាលពីថ្ងៃទី ៣០ កញ្ញា ១៩១៨ ដោយទទួលជ័យជម្នះដែលនាំទៅរកការបង្កើតដែនដីស្វយ័តមួយនៅក្នុងតំបន់អ៊ុយក្រែនខាងត្បូង។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

Photograph of the Union of Poor Peasants (1909). Standing (left-to-right): Alexander Semenyuta, Luka Grabovoy, Ivan Shevchenko, Prokip Semenyuta, Egor Bondarenko, Ivan Levadny. Seated
ប្រភព: Wikimedia Commons

កាលពី ១០៨ ឆ្នាំមុន គឺនៅថ្ងៃទី ៣០ កញ្ញា ១៩១៨ ក្រុមឧទ្ទាមអនាធិបតេយ្យអ៊ុយក្រែនក្រោមការដឹកនាំរបស់ ណេស្ត័រ ម៉ាក់ណូ និង ហ្វេឌៀ ស៊ូស បានវាយឆ្មក់ទៅលើកងកម្លាំងអូស្ត្រៀ និងហុងគ្រី ព្រមទាំងកងទ័ពរបស់រដ្ឋអ៊ុយក្រែន ដែលកំពុងឈរជើងនៅឌីប្រីវកាក្នុងតំបន់អ៊ុយក្រែនខាងត្បូង។ ពេលនោះ សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយកំពុងឈានចូលដំណាក់កាលចុងក្រោយ។ ការវាយឆ្មក់នេះបានបញ្ចប់ដោយជ័យជម្នះរបស់ក្រុមឧទ្ទាម ដោយពួកគេចាប់យកបានគ្រាប់រំសេវ អាវុធ និងឈ្លើយសឹក។ ជ័យជម្នះនេះបាននាំទៅរកការបង្កើតដែនដីស្វយ័តមួយនៅក្នុងតំបន់ ក្រោយពេលដែលមហាអំណាចកណ្តាល (Central Powers) ត្រូវបរាជ័យ។

តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ ដែលផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ ១៩១៤ និងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៩១៨ គឺជាជម្លោះសកលរវាងសម្ព័ន្ធមិត្ត និងមហាអំណាចកណ្តាល ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជាសម្ព័ន្ធបួន (Quadruple Alliance)។ មហាអំណាចកណ្តាលរួមមាន ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ ចក្រភពអូស្ត្រៀ និងហុងគ្រី ចក្រភពអូតូម៉ង់ និងរាជាណាចក្រប៊ុលហ្គារី។ នេះជាជម្លោះដ៏សាហាវបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ១៥ ដល់ ២២ លាននាក់ ហើយក៏បានជួយរុញការរីករាលដាលនៃជំងឺគ្រុនផ្តាសាយអេស្ប៉ាញផងដែរ។ សង្គ្រាមនេះក៏បាននាំមកនូវការវិវត្តថ្មីៗខាងអាវុធ ដូចជាការប្រើប្រាស់កាំភ្លើងយន្ត កាំភ្លើងធំ យន្តហោះ អាវុធគីមី និងរថក្រោះ ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូង។ នៅចុងសង្គ្រាម កងកម្លាំងមហាអំណាចកណ្តាលបានកាន់កាប់តំបន់អ៊ុយក្រែនខាងត្បូង ហើយប្រឈមមុខនឹងចលនាតស៊ូរបស់ក្រុមឧទ្ទាមក្នុងតំបន់។

ណេស្ត័រ ម៉ាក់ណូ (Nestor Makhno) ជាបដិវត្តន៍ករអនាធិបតេយ្យជនជាតិអ៊ុយក្រែន ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា បាតកូ ម៉ាក់ណូ ហើយជាមេបញ្ជាការនៃកងទ័ពឧទ្ទាមបដិវត្តន៍អ៊ុយក្រែន ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមឯករាជ្យអ៊ុយក្រែន។ គាត់បានបង្កើតចលនាមហាជនមួយរបស់កសិករអ៊ុយក្រែន ដែលមានឈ្មោះថា ម៉ាក់ណូវស្ហ៊ីណា ហើយមានគោលដៅបង្កើតកុម្មុយនីស្តនិយមអនាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេស រវាងឆ្នាំ ១៩១៨ និងឆ្នាំ ១៩២១។ ចលនានេះមានមូលដ្ឋានដំបូងនៅខេត្តកាតេរីណូស្លាវ និងនៅទីក្រុងកំណើតរបស់គាត់ គឺ ហ៊ូលីយ៉ាយប៉ូឡេ។ ក្រោយមក វាបានជះឥទ្ធិពលខ្លាំងទៅលើតំបន់ធំៗនៃអ៊ុយក្រែនខាងត្បូង ជាពិសេសតំបន់ដែលសព្វថ្ងៃស្ថិតក្នុងខេត្តហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ា។

ដៃគូដឹកនាំរបស់ម៉ាក់ណូនៅឌីប្រីវកា គឺ ហ្វេឌៀ ស៊ូស (Fedir Shchus) ដែលជានាវិកអ៊ុយក្រែនបម្រើការនៅក្នុងកងទ័ពជើងទឹកនៃចក្រភពរុស្ស៊ី។ ក្រោយមក គាត់បានក្លាយជាអាតាម៉ាននៅក្នុងកងទ័ពឧទ្ទាមបដិវត្តន៍អ៊ុយក្រែន ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី។ ការដឹកនាំរួមគ្នារវាងពួកគេទាំងពីរ បានធ្វើឱ្យក្រុមឧទ្ទាមអាចវាយឆ្មក់បានជោគជ័យនៅឌីប្រីវកា។

យោងតាមឯកសារវិគីភីឌា សមរភូមិឌីប្រីវកាបានចាប់ផ្តើមនៅពេលដែល ម៉ាក់ណូ ស៊ូស និងក្រុមអ្នកគាំទ្រអនាធិបតេយ្យ បានវាយឆ្មក់ទៅលើកងកម្លាំងអូស្ត្រៀ និងហុងគ្រី ព្រមទាំងកងទ័ពអ៊ុយក្រែន ដែលឈរជើងនៅឌីប្រីវកា។ ក្រុមឧទ្ទាមបានប្រើប្រាស់កាំភ្លើងយន្ត ហើយទទួលបានការជួយពីកសិករក្នុងតំបន់។ លទ្ធផលគឺជ័យជម្នះរបស់ក្រុមឧទ្ទាម ដោយពួកគេចាប់យកបានគ្រាប់រំសេវ អាវុធ និងឈ្លើយសឹក។ ការគាំទ្រពីប្រជាជនក្នុងតំបន់បង្ហាញថា ការតស៊ូនេះមានឫសគល់ចាក់ឫសនៅក្នុងសង្គមជនបទ មិនមែនគ្រាន់តែជាសកម្មភាពយោធារបស់ក្រុមតូចមួយនោះទេ។

កងទ័ពឧទ្ទាមបដិវត្តន៍អ៊ុយក្រែន ដែលគេស្គាល់ថា ម៉ាក់ណូវត្ស៊ី គឺជាកងទ័ពអនាធិបតេយ្យមួយដែលផ្សំឡើងភាគច្រើនដោយកសិករ និងកម្មករអ៊ុយក្រែន ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី។ កងទ័ពនេះបានការពារប្រតិបត្តិការនៃសូវៀតសេរី និងកុម្មុយន៍សេរីនិយមរបស់ម៉ាក់ណូវស្ហ៊ីណា។ គោលដៅរបស់ចលនានេះ គឺការបង្កើតសង្គមគ្មានរដ្ឋ និងសង្គមកុម្មុយនីស្តអនាធិបតេយ្យ នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩១៨ និងឆ្នាំ ១៩២១ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមឯករាជ្យអ៊ុយក្រែន។ ការវាយឆ្មក់នៅឌីប្រីវកាបានបង្ហាញពីលក្ខណៈពិសេសនៃកងទ័ពនេះ គឺការប្រើយុទ្ធសាស្ត្របត់បែន ការពឹងផ្អែកលើការគាំទ្រពីប្រជាជនក្នុងតំបន់ និងការចាប់យកអាវុធពីសត្រូវ។

ជ័យជម្នះនៅឌីប្រីវកាមានអត្ថន័យលើសពីសមរភូមិតែមួយ។ វាបាននាំទៅរកការបង្កើតដែនដីស្វយ័តមួយនៅក្នុងតំបន់ បន្ទាប់ពីមហាអំណាចកណ្តាលត្រូវបរាជ័យ ហើយដែនដីនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃតំបន់ដែលចលនាម៉ាក់ណូវស្ហ៊ីណាបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង។ សមរភូមិនេះក៏បានបង្ហាញថា អំណាចកាន់កាប់មិនអាចទប់ទល់បាន នៅពេលដែលកសិករក្នុងតំបន់សហការជាមួយក្រុមឧទ្ទាម ទោះបីជាកងកម្លាំងកាន់កាប់មានការគាំទ្រពីរដ្ឋអ៊ុយក្រែនដែលសហការជាមួយពួកគេក៏ដោយ។

ឥទ្ធិពលនៃឈ្មោះ ណេស្ត័រ ម៉ាក់ណូ នៅតែបន្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ពួកអនាធិបតេយ្យបានលើកយកគាត់ជាគំរូបំផុសគំនិត ទាំងក្នុងអំឡុងជីវិតរបស់គាត់ និងបន្តរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ចំណែកតំបន់អ៊ុយក្រែនខាងត្បូង ដែលជាសមរភូមិនៃចលនានេះ ជាពិសេសតំបន់ដែលសព្វថ្ងៃស្ថិតក្នុងខេត្តហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ា នៅតែជាតំបន់ដែលត្រូវបានចងចាំពាក់ព័ន្ធនឹងការប៉ុនប៉ងបង្កើតសង្គមគ្មានរដ្ឋ និងកុម្មុយនីស្តនិយមអនាធិបតេយ្យ រវាងឆ្នាំ ១៩១៨ និងឆ្នាំ ១៩២១។

សម្រាប់អ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ សមរភូមិឌីប្រីវកាគឺជាឧទាហរណ៍ច្បាស់មួយនៃរបៀបដែលសង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ និងការបរាជ័យនៃមហាអំណាចកណ្តាល បានបង្កឱកាសឱ្យក្រុមឧទ្ទាមក្នុងតំបន់ផុសឡើង និងគ្រប់គ្រងទឹកដីដោយខ្លួនឯង។ រឿងរ៉ាវនេះក៏ជាការរំលឹកថា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសង្គ្រាមលោកមិនមែនគ្រាន់តែជារឿងរបស់មហាអំណាចធំៗនោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជារឿងរបស់កសិករ និងសហគមន៍តូចៗ ដែលបានក្លាយជាតួអង្គសំខាន់នៅក្នុងចលាចលនៃឆ្នាំ ១៩១៨។ ខួប ១០៨ ឆ្នាំនៃសមរភូមិនេះ គឺជាឱកាសរំលឹកអំពីទំព័រមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ុយក្រែន និងអឺរ៉ុបខាងកើតក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ។

ប្រភពទាំងអស់ All 7 sources

  1. Wikipedia Nestor_Makhno ១ មករា ១៩១៨
  2. Wikipedia Fedir_Shchus ១ មករា ១៩១៨
  3. Wikipedia Revolutionary_Insurgent_Army_of_Ukraine ១ មករា ១៩១៨
  4. Wikipedia Battle_of_Dibrivka ១ មករា ១៩១៨
  5. Wikipedia Central_Powers ១ មករា ១៩១៨
  6. Wikipedia Southern_Ukraine ១ មករា ១៩១៨
  7. Wikipedia World_War_I ១ មករា ១៩១៨