ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបច្ចុប្បន្នរួមមានការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាពពិភពលោកជាមធ្យម ដែលត្រូវបានហៅថាការឡើងកម្ដៅសកល និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើប្រព័ន្ធអាកាសធាតុរបស់ផែនដី។ មូលហេតុចម្បងគឺសកម្មភាពមនុស្ស ជាពិសេសការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលចាប់តាំងពីសម័យបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម រួមជាមួយការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការអនុវត្តកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្មមួយចំនួន។ សកម្មភាពទាំងនេះបានបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលឧស្ម័នសំខាន់គឺកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO₂)។

ឧស្ម័ននេះស្រូបយកកម្ដៅដែលផែនដីបញ្ចេញចេញបន្ទាប់ពីទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ធ្វើឲ្យបរិយាកាសខាងក្រោមឡើងកម្ដៅ។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្នបរិយាកាសផែនដីមានកំហាប់កាបូនឌីអុកស៊ីតកើនឡើងប្រមាណ ៥០ ភាគរយ បើធៀបនឹងចុងសម័យមុនឧស្សាហកម្ម ដែលជាកម្រិតមិនធ្លាប់មានក្នុងរយៈពេលរាប់លានឆ្នាំ។ ការកើនឡើងនេះបានបង្កើតផលប៉ះពាល់ជាច្រើន ដូចជាការកើនឡើងកម្រិតទឹកសមុទ្រ ការរលាយផ្ទាំងទឹកកក និងគ្រោះអាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរកាន់តែញឹកញាប់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានពន្យល់ថា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបណ្ដាលឲ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរភូមិសាស្ត្រសំខាន់ៗ រួមមានការរលាយផ្ទាំងទឹកកកនៅតំបន់ប៉ូល និងតំបន់ភ្នំ ដែលធ្វើឲ្យកម្រិតទឹកសមុទ្រកើនឡើង។ ការឡើងកម្ដៅនេះថែមទាំងបានធ្វើឲ្យគំរូអាកាសធាតុកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាការកើនឡើងនៃរលកកម្ដៅ គ្រោះរាំងស្ងួត ភ្លើងឆេះព្រៃ និងព្យុះស៊ីក្លូនកាន់តែខ្លាំង។ រូបភាពពីវិគីភីឌាបង្ហាញដំណើរការផ្ដល់មតិវិជ្ជមាន ដែលទឹកកកសមុទ្ររលាយបណ្ដាលឲ្យផ្ទៃមហាសមុទ្រស្រូបយកកម្ដៅបានច្រើនជាងមុន (ទឹកកកឆ្លុះបញ្ចាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យបាន ៥០-៧០% ខណៈទឹកសមុទ្រឆ្លុះបញ្ចាំងបានត្រឹម ៦%) ដោយធ្វើឲ្យសីតុណ្ហភាពកាន់តែកើនឡើងថែមទៀត។

ផលប៉ះពាល់ភូមិសាស្ត្រទាំងនេះជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ទៅលើប្រជាជន ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលងាយរងគ្រោះដូចជាតំបន់ដីសណ្ត ឆ្នេរសមុទ្រ និងកោះតូចៗ។ ការកើនឡើងកម្រិតទឹកសមុទ្របានគម្រាមកំហែងដល់សហគមន៍ឆ្នេររាប់លាននាក់ ហើយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏រួមចំណែកដល់ការបាត់បង់ទីជម្រក កង្វះស្បៀងអាហារ និងការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់មនុស្សផងដែរ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចំណុចក្រឡាប់ (tipping points) នៅក្នុងប្រព័ន្ធអាកាសធាតុអាចបង្កឲ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរធំដែលមិនអាចត្រឡប់ក្រោយបាន ដូចជាការរលាយផ្ទាំងទឹកកកហ្គ្រីនឡែន ឬការដួលរលំនៃប្រព័ន្ធបរិស្ថានធំៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការយល់ដឹងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីសតវត្សរ៍ទី១៩។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា នៅឆ្នាំ១៨៥៦ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រស្ត្រីឈ្មោះ អ៊ុយនីស ញូតុន ហ្វូត (Eunice Newton Foote) បានបង្ហាញពីសមត្ថភាពកាបូនឌីអុកស៊ីតក្នុងការចាប់យកកម្ដៅ ដោយទស្សន៍ទាយពីឥទ្ធិពលរបស់វាលើភពផែនដី។ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ១៩១២ កាសែតមួយបានបោះពុម្ពអត្ថបទមួយដែលពន្យល់យ៉ាងខ្លីអំពីឥទ្ធិពលផ្ទះកញ្ចក់ និងព្រមានថាការដុតធ្យូងថ្មអាចបង្កើតកាបូនឌីអុកស៊ីត និងបង្កការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

ការស្រាវជ្រាវផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្របានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី២០ នៅពេលដែលការវាស់ស្ទង់កំហាប់កាបូនឌីអុកស៊ីតក្នុងបរិយាកាសបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៥៨ តាមរយៈការសង្កេតនៅកន្លែងសង្កេតម៉ាណូឡូអា (Mauna Loa) រដ្ឋហាវ៉ៃ។ ទិន្នន័យដែលបានប្រមូលបានបង្ហាញពីការកើនឡើងជាលំដាប់នៃកំហាប់ឧស្ម័ននេះ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ខ្សែកោងគាលីង" (Keeling Curve)។ ចាប់ពីពេលនោះមក ភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រពីការសិក្សាលើស្នូលទឹកកក គំរូអាកាសធាតុ និងការសង្កេតផ្ទាល់ បានបញ្ជាក់កាន់តែច្បាស់អំពីតួនាទីរបស់មនុស្សក្នុងការបង្កឲ្យមានការឡើងកម្ដៅពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងធំធេងលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ គ្រោះមហន្តរាយដែលបង្កឡើងដោយអាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ បណ្ដាលឲ្យខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ រួមមានការបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការថយចុះផលិតភាពកសិកម្ម និងការចំណាយលើការបន្ស៊ាំខ្លួន។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ដំណោះស្រាយដូចជាការផ្លាស់ប្តូរទៅរកប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញ មានដូចជាថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងថាមពលខ្យល់ កំពុងត្រូវបានអនុវត្តនៅទូទាំងពិភពលោក ដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងបង្កើតឱកាសការងារថ្មីៗក្នុងវិស័យបៃតង។

នៅកម្រិតវប្បធម៌ ការយល់ដឹងជាសាធារណៈអំពីវិបត្តិអាកាសធាតុបានកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់។ ការផ្សព្វផ្សាយតាមបណ្ដាញសង្គម និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយប្រពៃណីបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការជំរុញការសន្ទនាអំពីនិរន្តរភាព និងការទទួលខុសត្រូវបរិស្ថាន ដែលបានជះឥទ្ធិពលដល់ឥរិយាបថអ្នកប្រើប្រាស់ និងសម្ពាធទៅលើអ្នកនយោបាយឲ្យចាត់វិធានការ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅពេលបច្ចុប្បន្ន ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបន្តជាប្រធានបទក្ដៅគគុកក្នុងវិស័យព័ត៌មាន និងនយោបាយអន្តរជាតិ។ រូបភាពទឹកជំនន់នៅទីក្រុងវេនីស ដែលជាទីក្រុងបេតិកភណ្ឌពិភពលោក បង្ហាញពីការគម្រាមកំហែងជាក់ស្ដែងនៃការកើនឡើងកម្រិតទឹកសមុទ្រ និងគ្រោះអាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ។ ហេតុការណ៍បែបនេះកំពុងកើតឡើងកាន់តែញឹកញាប់នៅទូទាំងពិភពលោក ហើយបង្ខំឲ្យប្រទេសនានាត្រូវពន្លឿនកិច្ចប្រឹងប្រែងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន និងបង្កើនភាពធន់ទ្រាំ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសកសិកម្មនៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជាបញ្ហាប្រឈមដ៏សំខាន់មួយ។ ការកើនឡើងកម្រិតទឹកសមុទ្រ ការជន់លិច និងការប្រែប្រួលរបបទឹកភ្លៀង អាចជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សន្តិសុខស្បៀង និងជីវភាពរស់នៅ។ ការតាមដានព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធ និងការយល់ដឹងអំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គឺសំខាន់សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស ដើម្បីអាចចូលរួមចំណែកក្នុងការដោះស្រាយ និងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់អនាគត។