ប្រធានបទ Topic
ការរញ្ជួយដី
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ការរញ្ជួយដី (អង់គ្លេស: earthquake) គឺជាការញ័រនៃផ្ទៃផែនដី ដែលបណ្ដាលមកពីការបញ្ចេញថាមពលភ្លាមៗនៅក្នុងស្រទាប់លីថូស្វ៊ែរ (lithosphere) បង្កើតជារលកស៊ីស្មិច (seismic waves)។ រលកទាំងនេះធ្វើដំណើរកាត់ផែនដី ហើយត្រូវបានវាស់ដោយឧបករណ៍ស៊ីស្មូម៉ែត្រ។ ការរញ្ជួយដីអាចមានអាំងតង់ស៊ីតេចាប់ពីតូចខ្លាំងរហូតមិនអាចដឹងបាន ដល់ខ្លាំងក្លាដែលអាចបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ និងទីក្រុងទាំងមូល។ សកម្មភាពស៊ីស្មិចនៃតំបន់មួយ សំដៅទៅលើភាពញឹកញាប់ ប្រភេទ និងទំហំនៃការរញ្ជួយដីដែលកើតឡើងក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់មួយ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
តាមការសិក្សាដែលបានចងក្រងដោយវីគីភីឌា ចំណុចកណ្តាលនៃការរញ្ជួយដីភាគច្រើនកើតឡើងតាមបណ្ដោយព្រំដែនបន្ទះតិចតូនិក ជាពិសេសនៅលើខ្សែក្រវាត់ភ្លើងប៉ាស៊ីហ្វិក (Pacific Ring of Fire)។ តំបន់នេះមានរាងដូចសេះស្នែង គ្របដណ្ដប់ពីប្រទេសជប៉ុន កាត់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រហូតដល់ឆ្នេរខាងលិចនៃទ្វីបអាមេរិកទាំងពីរ។ ប្រជាជនរាប់លាននាក់រស់នៅជិតខ្សែប្រេះស្នាមទាំងនេះ ប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់ពីការរញ្ជួយដីជាប្រចាំ។ ឧទាហរណ៍ ការរញ្ជួយដីនៅក្រុងសាន់សាល់វ៉ាឌ័រ (San Salvador) ឆ្នាំ១៩៨៦ បានបណ្ដាលឲ្យសណ្ឋាគារធំមួយរលំ តាមរូបថតក្នុងវីគីភីឌា។ រីឯគ្រោះរញ្ជួយដីនិងរលកយក្សស៊ូណាមិនៅម៉េសស៊ីណា (Messina) ប្រទេសអ៊ីតាលី កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩០៨ បានឆក់យកជីវិតមនុស្សប្រមាណ ៨០,០០០ នាក់។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រអំពីការរញ្ជួយដីមានតាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។ រូបភាពឆ្លាក់ក្នុងសៀវភៅចាស់ពីឆ្នាំ១៥៥៧ ដែលបានបង្ហាញខាងលើ បញ្ជាក់ថាការរញ្ជួយដីនៅអ៊ីតាលីក្នុងសតវត្សទី៤ មុនគ.ស. ត្រូវបានកត់ត្រាទុក។ នៅថ្ងៃទី១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៧៥៥ ការរញ្ជួយដីនៅក្រុងលីសបោន (Lisbon) ប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ បានបំផ្លាញទីក្រុង និងបង្ករលកយក្សស៊ូណាមិ សម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ៦០,០០០ នាក់ តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា។ នៅឆ្នាំ១៨៥៦ ការរញ្ជួយដីនៅហេរ៉ាក្លេអុង (Heraklion) បានបំផ្លាញប៉មហ្គាយញាឌីឌ (Għajn Ħadid Tower) នៅប្រទេសម៉ាល់តា។ សតវត្សទី២០ បានឃើញគ្រោះរញ្ជួយដីធំៗដូចជា ការរញ្ជួយដីនៅសាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ ឆ្នាំ១៩០៦ ដែលបណ្ដាលឲ្យមានអគ្គីភ័យធំ និងការរញ្ជួយដីនៅក្រុងសាន់សាល់វ៉ាឌ័រ ឆ្នាំ១៩៨៦ ។ ក្នុងសតវត្សទី២១ ការរញ្ជួយដីនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌាឆ្នាំ២០០៤ បានបង្កឲ្យមានរលកយក្សស៊ូណាមិដ៏សាហាវឆ្លងកាត់ប្រទេសជាច្រើន ការរញ្ជួយដីនៅហៃទីឆ្នាំ២០១០ បានបំផ្លិចបំផ្លាញទីក្រុងព័រអូប្រិន ហើយការរញ្ជួយដីនៅប្រទេសទួរគី និងស៊ីរី ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ បានសម្លាប់មនុស្សជាង ៥០,០០០ នាក់ តាមការប៉ាន់ស្មាន។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
ការរញ្ជួយដីបង្កការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធំធេង តាមរយៈការបំផ្លាញអគារ ផ្លូវថ្នល់ និងប្រព័ន្ធឧបករណ៍សាធារណៈ ព្រមទាំងរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មនិងសេវាកម្ម។ យោងតាមវីគីភីឌា ការរញ្ជួយដីខ្លាំងអាចបំផ្លាញទីក្រុងទាំងមូល — ដូចបានឃើញនៅក្រុងលីសបោនឆ្នាំ១៧៥៥ និងក្រុងព័រអូប្រិនឆ្នាំ២០១០។ ប្រទេសក្រីក្រតែងតែទទួលរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរជាង ដោយសារកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រាន់ ហើយការស្ដារឡើងវិញអាចចំណាយពេលរាប់ទសវត្សរ៍។ វិស័យវប្បធម៌ក៏ទទួលឥទ្ធិពលផងដែរ៖ ក្រោយព្រឹត្តិការណ៍ធំៗ ស្ថាបត្យកម្មនិងការរៀបចំទីក្រុងត្រូវបានកែលម្អ ហើយក្រមសំណង់ថ្មីៗដែលធន់នឹងការរញ្ជួយត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ទេវកថានិងរឿងព្រេងក្នុងវប្បធម៌ជាច្រើនក៏តែងភ្ជាប់ការរញ្ជួយដីជាមួយនឹងអំណាចធម្មជាតិ ឬសត្វទេវកថាផងដែរ។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
ទោះបីប្រទេសកម្ពុជាមិនស្ថិតនៅលើខ្សែប្រេះស្នាមសកម្មធំក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនមិនគួរមើលស្រាលគ្រោះថ្នាក់នេះដែរ។ រលកយក្សស៊ូណាមិឆ្នាំ២០០៤ ដែលបង្កឡើងដោយការរញ្ជួយដីនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា (តាមវីគីភីឌា) បានប៉ះពាល់ដល់ឆ្នេរប្រទេសថៃ និងប្រទេសដទៃក្នុងតំបន់ ដោយបង្ហាញថាគ្រោះមហន្តរាយអាចឆ្លងដែនបានយ៉ាងងាយ។ ព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗដូចជាការរញ្ជួយដីនៅទួរគី និងស៊ីរី កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ (ដែលសម្លាប់មនុស្សជាង ៥០,០០០ នាក់) បានរំលឹកពិភពលោកអំពីសារៈសំខាន់នៃការត្រៀមបង្ការ និងការឆ្លើយតបរហ័ស។ នៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីគ្រោះរញ្ជួយដី រួមទាំងការត្រៀមសម្រាប់រលកយក្សស៊ូណាមិ កំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំង ហើយសារព័ត៌មានជាតិនិងអន្តរជាតិដូចជា ខ្មែរពល (KhmerPulse) បន្តតាមដាននិងចុះផ្សាយព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធ ដើម្បើឲ្យសាធារណៈបានទទួលព័ត៌មានទាន់សភាពការណ៍ និងមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់។