ប្រធានបទ Topic
មេរោគហង់តាវីរុស
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
តាមការពិពណ៌នាពីសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia មេរោគ Orthohantavirus (ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា មេរោគ Hantavirus ឬ ហង់តាវីរុស) គឺជាពពួកមេរោគមួយដែលបង្កជំងឺលើមនុស្ស តែមិនឆ្លងពីមនុស្សទៅមនុស្សឡើយ។ មេរោគនេះជាធម្មតាឆ្លងពីសត្វកណ្ដុរ (Rodents) ដែលជាភ្នាក់ងារចម្លងធម្មជាតិ ហើយនៅក្នុងសត្វកណ្ដុរ វាមិនបង្កឲ្យមានរោគសញ្ញាអ្វីឡើយ។ មេរោគ Hantavirus ត្រូវបានរកឃើញនៅទូទាំងពិភពលោក លើកលែងតែតំបន់អង់តាក់ទិក។ មនុស្សអាចឆ្លងមេរោគនេះដោយការស្រូបចូលធូលីដែលមានមេរោគពីទឹកនោម លាមក ឬទឹកមាត់របស់កណ្ដុរ។ ជំងឺដែលបង្កឡើងដោយមេរោគនេះចែកចេញជាពីរប្រភេទធំៗ គឺ ជំងឺគ្រុនឈាមដែលមានបញ្ហាតម្រងនោម (HFRS) និងជំងឺស្ទះសួតដោយមេរោគ Hantavirus (HPS)។
ការចែកចាយ និងប្រភេទ
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាម Wikipedia មេរោគ Hantavirus មានច្រើនប្រភេទ ដោយប្រភេទនីមួយៗជាធម្មតាមានសត្វកណ្ដុរតែមួយប្រភេទជាភ្នាក់ងារចម្លង។ ដោយសារកណ្ដុរមានការចែកចាយតាមភូមិសាស្ត្រ មេរោគក៏មានការចែកចាយដូចគ្នាដែរ។ គេបានបែងចែកមេរោគ Hantavirus ជាពីរក្រុមធំៗដោយផ្អែកលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងជំងឺដែលវាបង្ក។ ក្រុមទីមួយគឺ មេរោគពិភពលោកចាស់ (Old World hantaviruses) ដែលបង្កជំងឺ HFRS នៅតំបន់អឺរ៉ុប អាស៊ី និងអាហ្វ្រិក។ ឧទាហរណ៍រួមមាន មេរោគ Hantaan (ចម្លងដោយកណ្ដុរស្រែនៅអាស៊ី), មេរោគ Puumala (ចម្លងដោយកណ្ដុរ Bank Vole នៅអឺរ៉ុប), និងមេរោគ Seoul (ចម្លងដោយកណ្ដុរតាមផ្ទះ និងមាននៅទូទាំងពិភពលោក)។ ក្រុមទីពីរគឺ មេរោគពិភពលោកថ្មី (New World hantaviruses) ដែលបង្កជំងឺ HPS នៅទ្វីបអាមេរិក។ ឧទាហរណ៍ដូចជា មេរោគ Sin Nombre (ចម្លងដោយកណ្ដុរ Deer Mouse នៅអាមេរិកខាងជើង) និងមេរោគ Andes (ចម្លងដោយកណ្ដុរវាលស្រែនៅអាមេរិកខាងត្បូង)។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
Wikipedia រៀបរាប់ថា ជំងឺដែលបង្កដោយមេរោគ Hantavirus ត្រូវបានគេកត់ត្រាជាលើកដំបូងនៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៥០ អំឡុងសង្គ្រាមកូរ៉េ នៅពេលដែលទាហានជាច្រើនបានឈឺដោយរោគសញ្ញាគ្រុនឈាម និងខ្សោយតម្រងនោម។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ១៩៧៨ អ្នកស្រាវជ្រាវឈ្មោះ Lee Ho Wang បានញែកមេរោគ Hantaan ចេញពីកណ្ដុរនៅក្បែរទន្លេ Hantaan ក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ដែលជាការរកឃើញមេរោគ Hantavirus ដំបូងគេ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ ការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺស្ទះសួតដ៏អាថ៌កំបាំងមួយបានកើតឡើងនៅតំបន់ Four Corners នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយបានសម្លាប់មនុស្សជាច្រើននាក់។ ការស៊ើបអង្កេតបានកំណត់ថាមេរោគ Sin Nombre ជាមូលហេតុ ហើយការផ្ទុះឡើងនេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងបាតុភូត El Niño ដែលបានបង្កើនចំនួនកណ្ដុរ Deer Mouse ដោយសារតែបរិមាណចំណីសម្បូរបែប។
សុខភាពសាធារណៈ និងការបង្ការ
ប្រភព: Wikipedia
តាមការពិពណ៌នាពី Wikipedia ជំងឺ HFRS បណ្តាលឲ្យមានគ្រុនក្តៅខ្លាំង ឈឺក្បាល ឈឺខ្នង និងអាចវិវត្តទៅជាការធ្លាក់ឈាមក្រោមស្បែក និងខ្សោយតម្រងនោមធ្ងន់ធ្ងរ។ មេរោគ Puumala ជាធម្មតាបង្កជំងឺស្រាលជាងមេរោគ Hantaan។ ចំពោះជំងឺ HPS វិញ អ្នកជំងឺដំបូងមានគ្រុនក្តៅ អស់កម្លាំង និងឈឺសាច់ដុំ បន្ទាប់មកសួតប្រមូលផ្តុំដោយសារធាតុរាវយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលធ្វើឲ្យពិបាកដកដង្ហើម និងអាចឈានដល់ការស្លាប់។ អត្រាស្លាប់នៃជំងឺ HPS គឺខ្ពស់ ប្រហែលពី ៣០% ទៅ ៤០% អាស្រ័យលើប្រភេទមេរោគ។ បច្ចុប្បន្ននេះ មិនទាន់មានវ៉ាក់សាំងដែលទទួលស្គាល់ជាសកលសម្រាប់ការពារមេរោគ Hantavirus ទេ លើកលែងតែវ៉ាក់សាំង Hantavax ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងសម្រាប់មេរោគ Hantaan និង Seoul។ ការព្យាបាលគឺផ្តោតលើការថែទាំគាំទ្រជីវិត ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនដកដង្ហើម និងការគ្រប់គ្រងជាតិទឹកជាដើម។ ការបង្ការដ៏សំខាន់គឺគ្រប់គ្រងសត្វកណ្ដុរ ជៀសវាងការប៉ះពាល់ជាមួយកន្លែងដែលមានដំណកកណ្ដុរ និងប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ការពារពេលសម្អាត។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
Wikipedia កត់សម្គាល់ថា ការផ្លាស់ប្តូរបរិស្ថានដូចជា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ អាចប៉ះពាល់ដល់ចំនួនប្រជាជនសត្វកណ្ដុរ និងបង្កើនហានិភ័យនៃការឆ្លងរោគដល់មនុស្ស។ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ មេរោគ Seoul virus ដែលចម្លងដោយកណ្ដុរតាមផ្ទះ ត្រូវបានរកឃើញនៅតាមបណ្តាប្រទេសមួយចំនួន ហើយអាចបង្កជាហានិភ័យសុខភាពសាធារណៈដល់ប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ទោះបីជាករណីឆ្លងមេរោគ Hantavirus មិនត្រូវបានគេរាយការណ៍ជាញឹកញាប់នៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែកង្វះប្រព័ន្ធតាមដានជំងឺ និងការយល់ដឹងមានកម្រិតក្នុងចំណោមបុគ្គលិកសុខាភិបាល អាចធ្វើឲ្យការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យខកខាន។ ជាងនេះទៅទៀត នៅពេលដែលការរីកចម្រើនទីក្រុង និងការអភិវឌ្ឍជនបទកើនឡើង ទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្សនិងសត្វកណ្ដុរកាន់តែញឹកញាប់ ដែលអាចបង្កឲ្យមានការកើនឡើងនូវករណីឆ្លងនាថ្ងៃអនាគត។ ដូច្នេះ ការលើកកម្ពស់ការអប់រំសុខភាព និងការត្រួតពិនិត្យសត្វកណ្ដុរគឺជាវិធានការសំខាន់ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យនេះ។